Orzeczenie · 2021-03-19

V ACA 502/19

Sąd

Sąd Apelacyjny w Warszawie

Miejsce

Warszawa

Data

2021-03-19

SAOSCywilneodpowiedzialność odszkodowawczaWysokaapelacyjny

odszkodowanieprzewlekłość postępowaniasąd administracyjnyniezgodność z prawemkoszty procesuart. 417 k.c.art. 417¹ k.c.p.p.s.a.apelacja

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Powód R. Ż. wniósł pozew przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę 3000 zł odszkodowania, twierdząc, że szkoda wynikła z orzeczenia oddalającego jego skargę na przewlekłość postępowania. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo, argumentując, że odpowiedzialność odszkodowawcza za szkodę wyrządzoną prawomocnym orzeczeniem wymaga stwierdzenia jego niezgodności z prawem, co w przypadku orzeczeń sądów administracyjnych powinno nastąpić w odrębnym postępowaniu (art. 285a p.p.s.a.), a nie w postępowaniu o odszkodowanie. Sąd Okręgowy uznał, że powód nie wykazał niezgodności z prawem postanowienia sądu administracyjnego ani szkody pozostającej w adekwatnym związku przyczynowym. Powód złożył apelację, zarzucając m.in. naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych. Sąd Apelacyjny, analizując zarzuty, stwierdził, że powództwo oparte na art. 417¹ § 2 k.c. było bezzasadne, ponieważ nie istnieje procedura umożliwiająca stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia wydanego w przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania. Sąd Apelacyjny uznał, że w takiej sytuacji odpowiedzialność Skarbu Państwa mogłaby być oparta na art. 417 § 1 k.c., jednak powód nie wykazał bezprawności orzeczenia, w szczególności rażącego naruszenia prawa Unii Europejskiej. Mimo oddalenia apelacji w zakresie roszczenia głównego, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w punkcie dotyczącym kosztów procesu, obniżając kwotę zasądzoną od powoda na rzecz Skarbu Państwa z 900 zł do 300 zł, uwzględniając nowo ujawnione, trudne okoliczności życiowe i zdrowotne powoda.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej za szkody wyrządzone orzeczeniami sądów administracyjnych, w szczególności w kontekście skarg na przewlekłość postępowania oraz zastosowania art. 102 k.p.c. w zakresie kosztów procesu.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku procedury prejudycjalnej dla oceny postanowień o przewlekłości postępowania. Ocena bezprawności orzeczenia sądu administracyjnego w ramach art. 417 § 1 k.c. jest ograniczona do rażącego naruszenia prawa UE w przypadku orzeczeń NSA.

Zagadnienia prawne (5)

Czy sąd powszechny może orzekać o odszkodowaniu za szkodę wyrządzoną orzeczeniem sądu administracyjnego bez uprzedniego stwierdzenia jego niezgodności z prawem w odrębnym postępowaniu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, co do zasady wymaga to prejudykatu, chyba że przepisy nie przewidują takiej procedury.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że odpowiedzialność odszkodowawcza za szkodę wyrządzoną prawomocnym orzeczeniem wymaga stwierdzenia jego niezgodności z prawem. W przypadku orzeczeń sądów administracyjnych, procedura ta jest odrębna (art. 285a p.p.s.a.). Jednakże, gdy przepisy nie przewidują możliwości uzyskania takiego prejudykatu (jak w przypadku postanowienia o przewlekłości postępowania), odpowiedzialność może być oparta na art. 417 § 1 k.c., ale powód musi wykazać bezprawność orzeczenia, w tym rażące naruszenie prawa UE.

Czy postanowienie sądu administracyjnego oddalające skargę na przewlekłość postępowania może być podstawą do dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 417¹ § 2 k.c.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, ponieważ nie istnieje procedura umożliwiająca stwierdzenie niezgodności z prawem takiego postanowienia.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny stwierdził, że ustawodawca nie przewidział możliwości wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia wydanego w przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania. W związku z tym, art. 417¹ § 2 k.c. nie może być podstawą roszczenia, a odpowiedzialność, jeśli w ogóle, może być oparta na art. 417 § 1 k.c.

Czy sąd powszechny może ocenić zgodność z prawem orzeczenia sądu administracyjnego w ramach postępowania o odszkodowanie na podstawie art. 417 § 1 k.c.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, ale wymaga to wykazania bezprawności, w tym rażącego naruszenia prawa Unii Europejskiej, jeśli orzeczenie dotyczy najwyższych organów władzy sądowniczej.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wskazał, że w przypadku braku procedury prejudycjalnej, sąd odszkodowawczy może ocenić niezgodność orzeczenia z prawem. Jednakże, w odniesieniu do orzeczeń sądów najwyższej instancji (jak NSA), podstawą odpowiedzialności może być tylko rażące naruszenie prawa wspólnotowego, co powód musiałby wykazać.

Czy powód wykazał bezprawność postanowienia sądu administracyjnego i szkodę pozostającą w adekwatnym związku przyczynowym?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, powód nie wykazał bezprawności orzeczenia (w tym rażącego naruszenia prawa UE) ani szkody.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny uznał, że powód nie sprostał obowiązkowi wykazania, jakie konkretnie normy prawa Unii Europejskiej zostały rażąco naruszone przez postanowienie sądu administracyjnego. W związku z tym, powództwo oparte na art. 417 § 1 k.c. również podlegało oddaleniu.

Czy w okolicznościach sprawy uzasadnione jest zastosowanie art. 102 k.p.c. w zakresie kosztów procesu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, częściowo, ze względu na nowo ujawnione, trudne okoliczności życiowe i zdrowotne powoda.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny, mimo oddalenia apelacji w zakresie roszczenia głównego, zmienił wyrok w punkcie dotyczącym kosztów procesu. Uwzględniając nowe dowody dotyczące poważnych schorzeń powoda, jego niskich dochodów (renta) i braku majątku, sąd uznał, że obciążenie go pełną kwotą kosztów byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i uzasadniało zastosowanie art. 102 k.p.c. w ograniczonym zakresie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Zmiana zaskarżonego wyroku w punkcie drugim w ten sposób, że wskazaną w nim kwotę kosztów procesu 900 (dziewięćset) złotych obniża do kwoty 300 (trzysta) złotych; oddalenie apelacji w pozostałym zakresie; zasądzenie od R. Ż. na rzecz Skarbu Państwa – (...) kwoty 225 (dwieście dwadzieścia pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym; przyznanie radcy prawnemu Ł. S. ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwoty 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną na rzecz powoda z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

Strona wygrywająca

Skarb Państwa - (...) (w zakresie oddalenia apelacji)

Strony

Nazwa	Typ	Rola
R. Ż.	osoba_fizyczna	powód
Skarb Państwa - (...) / Prezes (...)	organ_państwowy	pozwany

Przepisy (13)

Główne

k.c. art. 417 § 1

Kodeks cywilny

Podstawa odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej, gdy przepisy nie przewidują procedury prejudycjalnej.

k.p.c. art. 98 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zasada odpowiedzialności strony przegrywającej za koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.

k.p.c. art. 102

Kodeks postępowania cywilnego

Możliwość odstąpienia od obciążania strony kosztami procesu w wypadkach szczególnie uzasadnionych.

p.p.s.a. art. 285a § 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wyłączenie możliwości stwierdzenia niezgodności z prawem orzeczeń NSA, z wyjątkiem rażącego naruszenia norm prawa Unii Europejskiej.

Pomocnicze

k.c. art. 417 § 1

Kodeks cywilny

Podstawa odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, gdy nie przysługuje skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem.

k.c. art. 417 § 1

Kodeks cywilny

Podstawa odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, wymagająca stwierdzenia niezgodności w odrębnym postępowaniu.

k.p.c. art. 328 § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku, w tym odniesienie się do argumentacji stron.

k.p.c. art. 233 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

p.p.s.a. art. 1 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kognicji sądów powszechnych i administracyjnych.

p.u.s.p. art. 2 § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych

p.u.s.p. art. 2 § 3

Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych

ustawa o skardze art. 8

Ustawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki

Odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów o postępowaniu zażaleniowym w sprawach nieuregulowanych ustawą.

ustawa o skardze art. 12 § 4

Ustawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki

Przepis określający minimalną kwotę odszkodowania za przewlekłość postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak możliwości zastosowania art. 417¹ § 2 k.c. z powodu braku procedury prejudycjalnej dla postanowień o przewlekłości postępowania. • Powód nie wykazał bezprawności orzeczenia sądu administracyjnego, w tym rażącego naruszenia prawa UE, co jest warunkiem odpowiedzialności na podstawie art. 417 § 1 k.c. • Koszty procesu w pierwszej instancji zostały zasądzone prawidłowo, jednakże ze względu na trudną sytuację życiową powoda, zastosowano art. 102 k.p.c. w ograniczonym zakresie.

Odrzucone argumenty

Roszczenie oparte na art. 417¹ § 2 k.c. jest zasadne, ponieważ sąd powszechny może ocenić niezgodność z prawem orzeczenia sądu administracyjnego. • Powód wykazał bezprawność orzeczenia sądu administracyjnego i szkodę. • Należy zastosować art. 102 k.p.c. w całości i zwolnić powoda od kosztów procesu.

Godne uwagi sformułowania

nie sposób jest mówić, że ustawodawca nie przewidział w ogóle możliwości wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia wydanego na skutek rozpoznania skargi na przewlekłość postępowania sądowego • nie może jednak skutkować brakiem odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za ewentualnie poniesioną przez powoda na skutek wydania tego orzeczenia szkodę • obciążenie powoda jedynie częścią kosztów procesu należnych jego przeciwnikowi procesowemu • nie do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego

Skład orzekający

Alicja Fronczyk

przewodniczący

Ewa Klimowicz-Przygódzka

sprawozdawca

Joanna Piwowarun-Kołakowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej za szkody wyrządzone orzeczeniami sądów administracyjnych, w szczególności w kontekście skarg na przewlekłość postępowania oraz zastosowania art. 102 k.p.c. w zakresie kosztów procesu."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku procedury prejudycjalnej dla oceny postanowień o przewlekłości postępowania. Ocena bezprawności orzeczenia sądu administracyjnego w ramach art. 417 § 1 k.c. jest ograniczona do rażącego naruszenia prawa UE w przypadku orzeczeń NSA.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia odpowiedzialności państwa za szkody wyrządzone przez przewlekłość postępowania i orzeczenia sądów administracyjnych, a także pokazuje, jak sąd może uwzględnić trudną sytuację życiową strony przy rozstrzyganiu o kosztach procesu.

“Czy państwo zapłaci za przewlekłość sądu administracyjnego? Kluczowa interpretacja przepisów i ulga w kosztach procesu dla powoda.”

Dane finansowe

WPS: 3000 PLN

koszty procesu: 300 PLN

zwrot kosztów zastępstwa procesowego: 225 PLN

wynagrodzenie za pomoc prawną z urzędu: 450 PLN

Asystent AI dla prawników