IV KKN 608/97Uniewinnienie skarbowe naruszenie prawa
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w składzie orzekającym z SSN Stanisławem Zabłockim, SSN Dorotą Rysińską i SA del. do SN Rafałem Malarskim (sprawozdawcą) rozpoznał kasację wniesioną przez obrońcę Z. P. i P. M. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w C., który z kolei zmienił wyrok Sądu Rejonowego w C. Oskarżeni zostali skazani za czyny z art. 94 § 2 uks, polegające na nierzetelnym prowadzeniu księgi przychodów i rozchodów, co skutkowało uszczupleniem podatków dochodowego i obrotowego. Sąd Rejonowy przypisał im winę nieumyślną w postaci niedbalstwa. Sąd Wojewódzki skorygował wyrok jedynie w części dotyczącej zastępczych kar pozbawienia wolności. Obrońca w kasacji zarzucił obrazę prawa materialnego (art. 94 § 2 uks w zw. z art. 4 uks) poprzez przyjęcie przez sąd drugiej instancji działania z zamiarem ewentualnym, mimo że sąd pierwszej instancji przypisał im winę nieumyślną. Dodatkowo zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych. Sąd Najwyższy uznał kasację za zasadną, wskazując na naruszenie zakazu reformationis in peius przez Sąd Wojewódzki, który przypisał oskarżonym winę umyślną, podczas gdy sąd pierwszej instancji orzekał o winie nieumyślnej. Ponadto, Sąd Najwyższy stwierdził rażące naruszenie prawa materialnego przez Sąd Rejonowy, który skazał za czyn wymagający winy umyślnej, a przypisał winę nieumyślną. Z uwagi na niemożność wydania surowszego orzeczenia w ponownym postępowaniu (pośredni zakaz reformationis in peius), Sąd Najwyższy skorzystał z art. 537 § 2 kpk i uniewinnił oskarżonych na etapie kasacyjnym. Kosztami procesu obciążono Skarb Państwa, a oskarżonym zwrócono opłaty kasacyjne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja zakazu reformationis in peius w kontekście zmiany kwalifikacji prawnej czynu (z winy nieumyślnej na umyślną) przez sąd odwoławczy oraz zasady odpowiedzialności za przestępstwa skarbowe wymagające winy umyślnej.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i materialnoprawnej, z uwzględnieniem przepisów kpk z 1969 r. oraz uks.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd odwoławczy może przypisać oskarżonemu winę umyślną (zamiar ewentualny), jeśli sąd pierwszej instancji orzekł o winie nieumyślnej (niedbalstwo), w sytuacji gdy wniesiono środek odwoławczy jedynie na korzyść oskarżonego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd odwoławczy nie może orzec na niekorzyść oskarżonego poprzez przypisanie winy umyślnej, jeśli sąd pierwszej instancji orzekł o winie nieumyślnej, naruszając tym samym zakaz reformationis in peius (art. 383 § 1 kpk z 1969 r.).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sąd pierwszej instancji jasno określił winę jako nieumyślną (niedbalstwo). Zmiana tej kwalifikacji przez sąd drugiej instancji na winę umyślną, bez wniesienia środka odwoławczego na niekorzyść oskarżonego, stanowi rażące naruszenie zakazu reformationis in peius.
Czy można skazać za przestępstwo skarbowe z art. 94 § 2 uks, które wymaga winy umyślnej, jeśli sąd przypisał sprawcy winę nieumyślną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, skazanie za czyn wymagający winy umyślnej, przy jednoczesnym ustaleniu winy nieumyślnej, stanowi rażące naruszenie prawa materialnego.
Uzasadnienie
Zgodnie z zasadą subiektywizmu (art. 4 uks), odpowiedzialność za przestępstwo skarbowe z art. 94 § 2 uks warunkowana jest winą umyślną, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Skazanie za czyn popełniony z winy nieumyślnej, gdy wymagana jest wina umyślna, jest niedopuszczalne.
Czy w sytuacji rażącego naruszenia prawa przez sądy niższych instancji i niemożności wydania innego orzeczenia niż uniewinniające w ponownym postępowaniu, Sąd Najwyższy może uniewinnić oskarżonych na etapie postępowania kasacyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w sytuacji gdy uwzględnienie pośredniego zakazu reformationis in peius prowadziłoby do wydania wyroku uniewinniającego w ponownym postępowaniu, Sąd Najwyższy może skorzystać z art. 537 § 2 kpk i uniewinnić oskarżonych na etapie kasacyjnym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że w realiach sprawy, ze względu na zakaz reformationis in peius, Sąd Rejonowy nie mógłby wydać innego rozstrzygnięcia niż uniewinniające. Dlatego Sąd Najwyższy skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 537 § 2 kpk, aby uniknąć zbędnego postępowania.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z. P. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| P. M. | osoba_fizyczna | oskarżony |
Przepisy (12)
Główne
uks art. 94 § § 2
Ustawa o kontroli skarbowej
Przepis dotyczący nierzetelnego prowadzenia księgi przychodów i rozchodów skutkującego uszczupleniem podatków.
uks art. 4
Ustawa o kontroli skarbowej
Zasada subiektywizmu, zgodnie z którą odpowiedzialność karna za przestępstwo skarbowe zachodzi w razie popełnienia go z winy umyślnej, chyba że przepis szczególny przewiduje odpowiedzialność także z winy nieumyślnej.
kpk z 1969 r. art. 383 § § 1
Kodeks postępowania karnego z 1969 r.
Zakaz orzekania na niekorzyść oskarżonego przez sąd odwoławczy, chyba że wniesiono środek odwoławczy na jego niekorzyść i tylko w granicach tego środka.
kpk art. 537 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Możliwość uniewinnienia oskarżonych na etapie postępowania kasacyjnego, gdyby w ponownym postępowaniu musiał zapaść wyrok uniewinniający.
Pomocnicze
k.k. art. 7 § § 2
Kodeks karny
Definicja winy nieumyślnej (sprawca nie przewidywał możliwości popełnienia czynu zabronionego, choć powinien i mógł przewidzieć).
kpk art. 118 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Reguła interpretacyjna znaczenia czynności procesowej ocenia się według treści złożonego oświadczenia.
kpk z 1969 r. art. 408
Kodeks postępowania karnego z 1969 r.
Poprzednie uregulowanie zakazu reformationis in peius, ograniczone do kary.
kpk art. 443
Kodeks postępowania karnego
Zakres zakazu reformationis in peius, szerszy niż w poprzednim stanie prawnym.
kpk art. 632 § pkt 2
Kodeks postępowania karnego
Obciążenie Skarbu Państwa kosztami procesu w przypadku uniewinnienia.
kpk art. 527 § § 4
Kodeks postępowania karnego
Zwrot opłat kasacyjnych w przypadku uwzględnienia kasacji.
kpk z 1969 r. art. 463a § § 1
Kodeks postępowania karnego z 1969 r.
Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych nie stanowił podstawy kasacji.
kpk art. 523 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych nie stanowi podstawy kasacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Obraza prawa materialnego przez sąd drugiej instancji, który przypisał winę umyślną mimo orzeczenia o winie nieumyślnej przez sąd pierwszej instancji, naruszając zakaz reformationis in peius. • Rażące naruszenie prawa materialnego przez sąd pierwszej instancji, który skazał za czyn wymagający winy umyślnej, a przypisał winę nieumyślną.
Odrzucone argumenty
Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia (nie stanowi podstawy kasacji).
Godne uwagi sformułowania
uchyla zaskarżony wyrok i zmieniony nim wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia 13 listopada 1996 r. i uniewinnia Z. P. i P. M. od popełnienia zarzucanych im czynów • obrazę prawa materialnego, mianowicie art. 94 § 2 uks w zw. z art. 4 uks, poprzez przyjęcie przez sąd drugiej instancji działania skazanych z zamiarem ewentualnym, mimo że sąd a quo przypisał im winę nieumyślną w postaci niedbalstwa • jaskrawe złamanie obowiązującego w polskim prawie karnym procesowym zakazu reformationis in peius • Skazał oskarżonych za nieumyślne popełnienie czynu, którego karalność warunkowana była istnieniem winy umyślnej.
Skład orzekający
Stanisław Zabłocki
przewodniczący
Dorota Rysińska
sędzia
Rafał Malarski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zakazu reformationis in peius w kontekście zmiany kwalifikacji prawnej czynu (z winy nieumyślnej na umyślną) przez sąd odwoławczy oraz zasady odpowiedzialności za przestępstwa skarbowe wymagające winy umyślnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i materialnoprawnej, z uwzględnieniem przepisów kpk z 1969 r. oraz uks.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest precyzyjne stosowanie przepisów dotyczących winy (umyślna vs. nieumyślna) oraz jak istotne są zakazy procesowe (reformationis in peius) dla ochrony praw oskarżonego. Uniewinnienie po długim procesie jest zawsze interesujące.
“Sąd Najwyższy: Błąd w ocenie winy i zakaz reformationis in peius prowadzą do uniewinnienia w sprawie karnej skarbowej.”
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.