IV KA 285/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy w sprawie o sygnaturze IV KA 285/24 rozpoznał apelację obrońcy oskarżonego T. J. od wyroku Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 7 marca 2024 roku (sygn. akt II K 929/23). Apelacja podnosiła zarzuty błędu w ustaleniach faktycznych oraz rażącej niewspółmierności kary. Sąd odwoławczy, analizując akta sprawy, stwierdził istnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. Dotyczyła ona sytuacji, w której obrońca nie brał udziału w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy. W niniejszej sprawie, mimo że sąd pierwszej instancji powziął wątpliwości co do poczytalności oskarżonego T. J. (na podstawie jego oświadczeń, informacji o chorobie nerwowej, rencie socjalnej z powodu upośledzenia umysłowego, udarze oraz opinii sądowo-psychiatrycznej), nie wyznaczył mu obrońcy z urzędu od razu. Obrona obligatoryjna wynikała z art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k. Sąd pierwszej instancji wyznaczył obrońcę dopiero po uzyskaniu opinii biegłych, a następnie kontynuował postępowanie dowodowe i wydał wyrok. Sąd odwoławczy uznał, że rozprawa w dniu 17 października 2023 roku, przeprowadzona bez udziału obrońcy mimo wątpliwości co do poczytalności, naruszyła prawo oskarżonego do obrony. W związku z tym, na podstawie art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., sąd odwoławczy uchylił zaskarżony wyrok. Sąd odwoławczy zasądził również od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu kwotę 1033,20 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaNaruszenie prawa do obrony poprzez brak zapewnienia obligatoryjnego udziału obrońcy w sytuacji wątpliwości co do poczytalności lub zdolności do obrony oskarżonego.
Dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji powziął uzasadnione wątpliwości co do stanu psychicznego oskarżonego, a mimo to kontynuował postępowanie bez obrońcy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy brak udziału obrońcy w czynnościach procesowych, w których jego udział jest obowiązkowy, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak udziału obrońcy w czynnościach, w których jego udział jest obowiązkowy, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.
Uzasadnienie
Sąd odwoławczy uznał, że jeśli sąd powziął uzasadnione wątpliwości co do poczytalności oskarżonego lub jego zdolności do obrony, a mimo to prowadził postępowanie bez wyznaczenia obligatoryjnego obrońcy, stanowi to naruszenie prawa do obrony i bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia.
Kiedy powstaje obowiązek zapewnienia obrońcy z urzędu w przypadku wątpliwości co do poczytalności lub zdolności do obrony oskarżonego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Obowiązek zapewnienia obrońcy z urzędu powstaje od momentu, gdy organ procesowy powziął uzasadnione wątpliwości co do zdolności oskarżonego do rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem, albo co do jego zdolności do udziału w postępowaniu i prowadzenia obrony.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że wątpliwości co do poczytalności lub zdolności do obrony powinny skutkować natychmiastowym odroczeniem rozprawy i wyznaczeniem obrońcy z urzędu, a nie kontynuowaniem postępowania dowodowego.
Czy sprawa o charakterze poszlakowym, bez dowodów bezpośrednich, może prowadzić do skazania?
Odpowiedź sądu
Tak, sprawa o charakterze poszlakowym, nawet bez dowodów bezpośrednich, może prowadzić do skazania, pod warunkiem, że poszlaki te w sposób logiczny i niewątpliwy wskazują na sprawstwo oskarżonego i pozwalają wykluczyć inne wersje zdarzenia.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że w procesie poszlakowym kluczowe jest, aby całokształt materiału dowodowego pozwalał na stwierdzenie, że inna interpretacja faktów ubocznych (poszlak) nie jest możliwa, a wszelkie wątpliwości tłumaczy się na korzyść oskarżonego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. J. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| M. D. | osoba_fizyczna | pokrzywdzony |
| adw. J. B. | inne | obrońca z urzędu |
Przepisy (7)
Główne
k.p.k. art. 439 § § 1 pkt 10
Kodeks postępowania karnego
Niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia, zaskarżone orzeczenie bezwzględnie ulega uchyleniu, jeżeli obrońca nie brał udziału w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy.
k.p.k. art. 79 § § 1 pkt 4
Kodeks postępowania karnego
Udział obrońcy jest obligatoryjny, gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny.
Pomocnicze
k.p.k. art. 452 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Sąd odwoławczy może samodzielnie uzupełnić materiał dowodowy, jeśli uzna to za potrzebne.
k.p.k. art. 5 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Domniemanie niewinności.
k.p.k. art. 5 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Wątpliwości tłumaczy się na korzyść oskarżonego.
k.k. art. 31 § § 1
Kodeks karny
Wyłączenie lub znaczne ograniczenie poczytalności.
k.k. art. 31 § § 2
Kodeks karny
Znaczne ograniczenie poczytalności.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak udziału obrońcy w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy (art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.).
Odrzucone argumenty
Zarzuty błędu w ustaleniach faktycznych i rażącej niewspółmierności kary (nie były rozpatrywane ze względu na uchylenie wyroku z przyczyn formalnych).
Godne uwagi sformułowania
Bezwzględne przyczyny odwoławcze to uchybienia, które sąd odwoławczy musi uwzględnić z urzędu, niezależnie od granic środka zaskarżenia, podniesionych zarzutów i wpływu na treść orzeczenia. • Brak obrońcy obligatoryjnego stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą (art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.). • Sąd I instancji powinien rozprawę odroczyć (nie kontynuować postępowania dowodowego po powzięciu wątpliwości z art. 79 § 1 pkt 3 i 4 kpk), wyznaczyć oskarżonemu obrońcę z urzędu, dopuścić dowód z opinii sądowo-psychiatrycznej i dalej procedować w zależności od wniosków tej opinii.
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Naruszenie prawa do obrony poprzez brak zapewnienia obligatoryjnego udziału obrońcy w sytuacji wątpliwości co do poczytalności lub zdolności do obrony oskarżonego."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji powziął uzasadnione wątpliwości co do stanu psychicznego oskarżonego, a mimo to kontynuował postępowanie bez obrońcy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje kluczowe znaczenie prawa do obrony i proceduralnych gwarancji dla oskarżonych, zwłaszcza tych z problemami psychicznymi. Podkreśla, jak błędy formalne mogą prowadzić do uchylenia wyroku.
“Brak obrońcy mimo problemów psychicznych oskarżonego? Sąd odwoławczy uchyla wyrok!”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.