IV CSK 456/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka L. M. dochodziła od Skarbu Państwa zapłaty 200 000 zł tytułem odszkodowania, argumentując, że kwota wpłacona jako poręczenie majątkowe za jej męża M. M. nie została jej zwrócona. Mąż powódki był oskarżony w postępowaniu karnym, a w jego toku zastosowano poręczenie majątkowe w kwocie 200 000 zł, które powódka wpłaciła. W międzyczasie toczyło się postępowanie egzekucyjne przeciwko mężowi powódki, w ramach którego komornik sądowy zajął wierzytelność z tytułu poręczenia majątkowego. Sąd Okręgowy w O. nadał klauzulę wykonalności przeciwko powódce, ograniczając odpowiedzialność do majątku wspólnego. Po uchyleniu środka zapobiegawczego, Sąd Rejonowy w C. przekazał kwotę poręczenia komornikowi, który następnie rozdzielił ją między wierzycieli. Powódka domagała się zwrotu kwoty, twierdząc, że Skarb Państwa działał bezprawnie. Sądy obu instancji uznały, że choć zajęcie było wadliwe (komornik nie dysponował klauzulą wykonalności przeciwko powódce w momencie zajęcia), to Skarb Państwa jako dłużnik zajętej wierzytelności nie miał obowiązku oceny zasadności zajęcia i prawidłowo przekazał środki komornikowi po uchyleniu poręczenia. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że powódka nie zakwestionowała skutecznie zajęcia w dostępnych jej trybach prawnych, a przekazanie środków komornikowi przez pozwanego nie było działaniem niezgodnym z prawem, które rodziłoby odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności Skarbu Państwa za działania organów władzy publicznej, dopuszczalności zajęcia wierzytelności z tytułu poręczenia majątkowego, oraz obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności.
Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z poręczeniem majątkowym w postępowaniu karnym i jego zajęciem w postępowaniu egzekucyjnym.
Zagadnienia prawne (3)
Czy Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą za przekazanie kwoty poręczenia majątkowego komornikowi sądowemu, jeśli pierwotne zajęcie tej wierzytelności było wadliwe?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności, jeśli jako dłużnik zajętej wierzytelności działał zgodnie z prawem, przekazując środki komornikowi po uchyleniu środka zapobiegawczego, nawet jeśli pierwotne zajęcie było wadliwe i nie zostało skutecznie zakwestionowane przez powódkę.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że pozwany (Skarb Państwa) nie miał obowiązku oceny zasadności zajęcia dokonanego przez komornika. Po uchyleniu środka zapobiegawczego, przekazanie kwoty poręczenia komornikowi było zgodne z prawem, ponieważ zajęcie nie zostało skutecznie zakwestionowane przez powódkę w dostępnych jej trybach prawnych. Działanie pozwanego nie było niezgodne z prawem, a zatem nie rodzi odpowiedzialności odszkodowawczej.
Czy wierzytelność z tytułu zwrotu poręczenia majątkowego może być przedmiotem zajęcia egzekucyjnego przed ustaniem poręczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wierzytelność z tytułu zwrotu poręczenia majątkowego nie może być przedmiotem zajęcia przed ustaniem poręczenia, ponieważ stanowi ona zobowiązanie publicznoprawne, które aktualizuje się dopiero po uchyleniu lub zmianie poręczenia i zarządzeniu zwrotu jego przedmiotu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że poręczenie majątkowe jest środkiem zapobiegawczym zabezpieczającym tok postępowania karnego. Obowiązek zwrotu poręczenia powstaje dopiero po jego uchyleniu. Zajęcie takiej wierzytelności przed jej powstaniem jest niedopuszczalne, gdyż mogłoby to kolidować z celami instytucji poręczenia.
Czy powódka wykazała szkodę w swoim majątku osobistym w wyniku przekazania kwoty poręczenia majątkowego komornikowi?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, powódka nie wykazała szkody w swoim majątku osobistym, ponieważ wpłacona kwota 200 000 zł nie stanowiła jej majątku osobistego, a jej przekazanie komornikowi pomniejszyło jej zadłużenie wobec wierzycieli męża, za które odpowiadała majątkiem wspólnym.
Uzasadnienie
Sądy obu instancji uznały, że powódka nie udowodniła, iż kwota poręczenia pochodziła z jej majątku osobistego. Ponadto, nawet jeśli kwota została przekazana komornikowi, to pomniejszyła ona jej odpowiedzialność za długi męża, co nie stanowi szkody w jej majątku osobistym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| L. M. | osoba_fizyczna | powódka |
| Skarb Państwa - Sąd Rejonowy w C. | organ_państwowy | pozwany |
| Skarb Państwa - Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej | organ_państwowy | reprezentant pozwanego |
Przepisy (32)
Główne
k.p.c. art. 896 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dłużnik zajętej wierzytelności nie może uiścić należnego świadczenia do rąk dłużnika egzekwowanego, lecz powinien je złożyć organowi egzekucyjnemu.
k.p.k. art. 269 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Reguluje zasady zwrotu poręczenia majątkowego w postępowaniu karnym.
k.c. art. 417 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy odpowiedzialności Skarbu Państwa za niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie organu władzy publicznej.
Pomocnicze
k.p.c. art. 909
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wymogów uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny dowodów.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy postępowania apelacyjnego.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy postępowania dowodowego przed sądem drugiej instancji.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
§ 3 Dotyczy podstaw skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
§ 2 Dotyczy związania Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 98 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad zwrotu kosztów.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zwrotu kosztów.
k.k. art. 286 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy oszustwa.
k.k. art. 294 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy oszustwa w stosunku do mienia znacznej wartości.
k.k. art. 11 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy zbiegu przepisów.
k.k. art. 12
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy czynu ciągłego.
k.k. art. 56 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy prania pieniędzy.
k.k. art. 6 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy odpowiedzialności karnej skarbowej.
k.k. art. 18 § § 2 i 3
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy pomocnictwa.
k.k. art. 183 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy utrudniania postępowania.
k.c. art. 415
Kodeks cywilny
Dotyczy odpowiedzialności deliktowej.
k.c. art. 361 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy zakresu odszkodowania.
k.c. art. 452
Kodeks cywilny
Dotyczy zwrotu świadczenia nienależnego.
k.c. art. 410 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy nienależnego świadczenia.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Dotyczy bezpodstawnego wzbogacenia.
u.k.s.e. art. 23 § ust. 1 i 3
Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji
Dotyczy odpowiedzialności komornika.
Konstytucja RP art. 77 § ust.1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarantuje prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez działania organów władzy.
k.p.k. art. 266
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy celu poręczenia majątkowego.
k.p.c. art. 886 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy odpowiedzialności poddłużnika za szkodę.
k.p.c. art. 902
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy stosowania przepisów o egzekucji z innych praw majątkowych.
k.p.c. art. 885
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy skutków zajęcia wierzytelności.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarb Państwa jako dłużnik zajętej wierzytelności nie miał obowiązku oceny zasadności zajęcia dokonanego przez komornika. • Przekazanie kwoty poręczenia majątkowego komornikowi po uchyleniu środka zapobiegawczego było zgodne z prawem, gdyż zajęcie nie zostało skutecznie zakwestionowane przez powódkę. • Powódka nie wykazała szkody w swoim majątku osobistym, a wpłacona kwota nie stanowiła jej majątku osobistego. • Wierzytelność z tytułu zwrotu poręczenia majątkowego nie może być przedmiotem zajęcia przed ustaniem poręczenia.
Odrzucone argumenty
Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował art. 269 § 2 k.p.k., uznając, że ma on zastosowanie jedynie w postępowaniu karnym. • Sąd Apelacyjny błędnie uznał, że powódka nie doznała szkody i nie wykazała tego faktu. • Odpowiedzialność pozwanego powinna być oceniana przez pryzmat przepisów o odpowiedzialności za niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej, a nie tylko art. 415 k.c. • Kwota poręczenia, stanowiąca własność powódki, została przekazana osobie nieuprawnionej, a powódka nie skorzystała z tego świadczenia. • Sąd Rejonowy w C. jest bezpodstawnie wzbogacony kosztem powódki.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym jest związany podstawą faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia. • Podstawy skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów i oceny dowodów, w tym również formułowane pod pozorem naruszenia prawa materialnego. • Dłużnik zajętej wierzytelności nie ma obowiązku świadczenia na rzecz dłużnika egzekwowanego, ale na rzecz organu egzekucyjnego. • Poręczenie majątkowe będące nieizolacyjnym środkiem zapobiegawczym zabezpieczającym prawidłowy tok postępowania karnego może być przedmiotem zajęcia przed zwolnieniem sumy poręczenia, koliduje z celami tej instytucji. • Nie każde naruszenie prawa będzie stanowiło podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa na gruncie art. 417 § 1 k.c., a jedynie takie, które stanowiło warunek konieczny powstania uszczerbku poszkodowanego.
Skład orzekający
Roman Trzaskowski
przewodniczący
Monika Koba
sprawozdawca
Katarzyna Tyczka-Rote
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności Skarbu Państwa za działania organów władzy publicznej, dopuszczalności zajęcia wierzytelności z tytułu poręczenia majątkowego, oraz obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z poręczeniem majątkowym w postępowaniu karnym i jego zajęciem w postępowaniu egzekucyjnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy złożonej sytuacji prawnej związanej z poręczeniem majątkowym, postępowaniem karnym i egzekucyjnym, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w tych dziedzinach. Wyjaśnia granice odpowiedzialności Skarbu Państwa.
“Czy Skarb Państwa musi zwrócić poręczenie majątkowe, nawet jeśli zostało ono zajęte przez komornika?”
Dane finansowe
WPS: 200 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.