III USKP 54/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 maja 2021 r. (sygn. akt III USKP 54/21) uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w części dotyczącej okresów od 1 stycznia 2009 r. do 30 listopada 2011 r. oraz od 1 stycznia 2012 r. do 17 czerwca 2013 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sprawa dotyczyła sytuacji, w której wnioskodawczyni B. F. podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę z firmą E. S.A. (z zerową podstawą wymiaru składek z powodu braku wypłaty wynagrodzenia) oraz umowy zlecenia z B. S.A. Sąd Apelacyjny uznał, że nawet zerowy przychód z umowy o pracę nie wyklucza okresu składkowego, co skutkowało objęciem ubezpieczeniem z umowy zlecenia. Sąd Najwyższy, analizując przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 9 ust. 1 i 1a, wskazał na potrzebę ponownego rozważenia kwestii, czy obowiązek składkowy z tytułu umowy zlecenia powinien być zawieszony do momentu faktycznej wypłaty wynagrodzenia z umowy o pracę. Sąd podkreślił, że celem ubezpieczeń społecznych jest zapewnienie zabezpieczenia, a nie fiskalizm, i że ścisła wykładnia art. 9 ust. 1a nie prowadzi do rozszerzenia obowiązków składkowych ponad niezbędny zakres, a wręcz może zapobiegać nadużyciom.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących zbiegu tytułów ubezpieczeniowych, w szczególności w sytuacji zerowego wynagrodzenia z umowy o pracę i jednoczesnego podlegania ubezpieczeniom z umowy zlecenia. Kwestia momentu powstania obowiązku składkowego i jego związku z faktyczną wypłatą wynagrodzenia.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej i może wymagać analizy w kontekście indywidualnych okoliczności faktycznych każdej sprawy. Zmiana linii orzeczniczej może budzić wątpliwości interpretacyjne.
Zagadnienia prawne (2)
Czy w sytuacji, gdy pracownik wykonujący pracę na podstawie umowy o pracę otrzymuje zerowe wynagrodzenie (z powodu braku wypłaty), a jednocześnie posiada inny tytuł do ubezpieczeń społecznych (umowa zlecenia), powinien podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, wskazując, że do czasu faktycznej wypłaty wynagrodzenia z umowy o pracę, nie jest możliwe zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia z tytułu umowy zlecenia. Konieczne jest ponowne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem momentu faktycznej wypłaty wynagrodzenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołał się do celu ubezpieczeń społecznych, jakim jest zapewnienie zabezpieczenia, a nie fiskalizm. Podkreślił, że ścisła wykładnia art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie prowadzi do rozszerzenia obowiązków składkowych ponad niezbędny zakres i może zapobiegać nadużyciom. Wskazał, że obowiązek składkowy z tytułu umowy zlecenia powinien być utrzymany do momentu faktycznej wypłaty wynagrodzenia z umowy o pracę, aby zapewnić pełną ochronę ubezpieczeniową.
Jak należy interpretować pojęcie 'podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy' w kontekście art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdy wynagrodzenie nie zostało wypłacone?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy, odchodząc od wcześniejszej wykładni, stwierdził, że pojęcie 'podstawa wymiaru składek' w art. 9 ust. 1a ustawy systemowej powinno być rozumiane w sposób uwzględniający cel zabezpieczenia społecznego, a nie tylko przychód w rozumieniu przepisów podatkowych. Obowiązek składkowy z tytułu umowy zlecenia powinien być utrzymany do momentu faktycznej wypłaty wynagrodzenia z umowy o pracę.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę siedmiu sędziów z dnia 10 września 2009 r. (I UZP 5/09), zgodnie z którą niewypłacone wynagrodzenie za pracę nie stanowi podstawy wymiaru składek. Podkreślił, że obowiązek składkowy powstaje w momencie rzeczywistej wypłaty, ale składka jest powiązana z okresem, za który wynagrodzenie zostało wypłacone. Wskazał, że utrzymanie dotychczasowej wykładni może prowadzić do nadużyć i pogorszenia sytuacji ubezpieczonego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B. F. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. | organ_państwowy | organ rentowy |
| B. S.A. w W. | spółka | płatnik składek |
| E. S.A. | spółka | pracodawca |
Przepisy (18)
Główne
ustawa systemowa art. 9 § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
ustawa systemowa art. 9 § 1a
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Pomocnicze
ustawa systemowa art. 12 § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
ustawa systemowa art. 18 § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
ustawa systemowa art. 4 § 9
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
ustawa systemowa art. 47 § 1 pkt 3
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
ustawa systemowa art. 24 § 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
ustawa systemowa art. 50 § 2k pkt 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
ustawa systemowa art. 50 § 2n
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
ustawa emerytalna art. 6 § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ustawa emerytalna art. 15
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ustawa emerytalna art. 87 § 3
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.p.d.o.f. art. 11 § 1
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
u.p.d.o.f. art. 12 § 1
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
k.p. art. 94 § 5
Kodeks pracy
k.p. art. 85 § 2
Kodeks pracy
k.p. art. 84
Kodeks pracy
ustawa systemowa art. 8 § 2a
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Apelacyjny przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 9 ust. 1 i 1a ustawy systemowej, poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, co doprowadziło do nieprawidłowego objęcia ubezpieczoną obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z tytułu umowy zlecenia w spornych okresach.
Godne uwagi sformułowania
podstawa wymiaru składki z tytułu pracowniczego była zerowa z uwagi na brak wypłaty wynagrodzenia za pracę, to organ rentowy słusznie objął ubezpieczoną obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z tytułu umowy zlecenia. • nawet zerowy przychód ubezpieczonej ze stosunku pracy nie oznacza braku tytułu pracowniczego, co przekłada się na uznanie go jako okresu składkowego w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. • niewypłacone pracownikowi wynagrodzenie za pracę nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. • obowiązek składkowy powstaje w momencie rzeczywistej wypłaty, nie zaś w chwili, w której prawo do wynagrodzenia stało się wymagalne. • celem ubezpieczeń społecznych jest przede wszystkim zapewnienie konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego, a zatem ten priorytet winien być punktem odniesienia wykładni celowościowej przepisów ustaw ubezpieczeniowych. • nie jest dopuszczalne ze względu na istotę i cel istnienia systemu zabezpieczenia społecznego, zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia społecznego niepracowniczego tytułu, do chwili zapewnienia pełnej ochrony z tytułu pracowniczego.
Skład orzekający
Zbigniew Korzeniowski
przewodniczący
Leszek Bielecki
sprawozdawca
Krzysztof Staryk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zbiegu tytułów ubezpieczeniowych, w szczególności w sytuacji zerowego wynagrodzenia z umowy o pracę i jednoczesnego podlegania ubezpieczeniom z umowy zlecenia. Kwestia momentu powstania obowiązku składkowego i jego związku z faktyczną wypłatą wynagrodzenia."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej i może wymagać analizy w kontekście indywidualnych okoliczności faktycznych każdej sprawy. Zmiana linii orzeczniczej może budzić wątpliwości interpretacyjne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozbieżności między prawem pracy a prawem ubezpieczeń społecznych, szczególnie w kontekście nieuczciwych praktyk pracodawców polegających na braku wypłaty wynagrodzenia. Wykładnia Sądu Najwyższego ma istotne znaczenie praktyczne dla wielu osób.
“Czy zerowe wynagrodzenie z etatu pozbawia Cię ubezpieczenia z umowy zlecenia? Sąd Najwyższy wyjaśnia!”
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.