III USK 272/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w składzie sędziego Macieja Pacudy rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie, który oddalił apelację organu od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie. Sąd Okręgowy zmienił decyzję organu rentowego i ustalił dla R.M. wysokość emerytury policyjnej. Organ rentowy zarzucił Sądowi Apelacyjnemu naruszenie prawa materialnego, w tym art. 15c ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie przepisu, a także naruszenie Konstytucji RP. Skarżący argumentował, że sądy powszechne nie mają kompetencji do orzekania o niekonstytucyjności przepisów. Sąd Najwyższy, powołując się na art. 398^9 § 1 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. Podkreślono, że skarga kasacyjna nie jest kolejnym środkiem zaskarżenia, a jej celem jest kontrola prawidłowości stosowania prawa. Sąd Najwyższy przywołał swoje wcześniejsze orzecznictwo dotyczące możliwości stosowania przez sądy rozproszonej kontroli konstytucyjności, wskazując, że sąd ma prawo odmówić zastosowania przepisu niezgodnego z Konstytucją, jeśli nie wypowiadał się o tym Trybunał Konstytucyjny lub nie ma możliwości uzyskania takiego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu Najwyższego, Sąd Apelacyjny prawidłowo zinterpretował przepisy, odmawiając zastosowania art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej, który w sposób dyskryminujący obniżał świadczenie funkcjonariuszom służącym w wolnej Polsce po 1990 roku. Sąd Najwyższy uznał, że przepis ten narusza zasady sprawiedliwości społecznej, równości i prawa do zabezpieczenia społecznego, a jego zastosowanie przez sąd drugiej instancji było zgodne z kierunkiem wykładni Sądu Najwyższego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie możliwości stosowania przez sądy rozproszonej kontroli konstytucyjności oraz krytyczna ocena przepisu obniżającego emerytury policyjne jako naruszającego zasady konstytucyjne.
Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy służb mundurowych i przepisów ustawy zaopatrzeniowej; orzeczenie odmawia przyjęcia skargi, ale zawiera obszerne uzasadnienie dotyczące wykładni prawa.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd powszechny ma kompetencję do odmowy zastosowania przepisu ustawy, który jego zdaniem jest niezgodny z Konstytucją RP, w sytuacji braku rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd ma prawo do zweryfikowania zgodności z Konstytucją rozwiązań zawartych w ustawie, jeśli uzna, że przepis nie da się pogodzić z normą konstytucyjną, nie wypowiadał się o tym Trybunał Konstytucyjny i nie istnieją warunki do uzyskania rozstrzygnięcia TK.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził możliwość stosowania przez sądy rozproszonej kontroli konstytucyjności jako środka ostatecznego, w sytuacji zakłócenia działalności TK, pod warunkiem prokonstytucyjnej wykładni ustaw.
Czy przepis art. 15c ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, obniżający emeryturę policyjną do kwoty przeciętnej emerytury, narusza zasady sprawiedliwości społecznej, równości i prawa do zabezpieczenia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis ten narusza art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 67 ust. 1 Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że przepis ten jest represyjny, nieproporcjonalny, dyskryminujący i prowadzi do skutku odwrotnego względem zamierzonego, naruszając tym samym fundamentalne zasady ustrojowe państwa prawa.
Czy skarga kasacyjna organu rentowego jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 398^9 § 1 pkt 4 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, skarżący nie wykazał potrzeby poddania skargi merytorycznemu rozpoznaniu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że skarżący nie przedstawił wywodu prawnego wskazującego na oczywistość naruszenia prawa, a wykładnia przyjęta przez sąd drugiej instancji była zgodna z kierunkiem orzeczniczym Sądu Najwyższego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R.M. | osoba_fizyczna | odwołujący się |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno - Rentowego MSWiA w Warszawie | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (13)
Główne
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga jest oczywiście uzasadniona.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § ust. 3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis obniżający wysokość emerytury policyjnej do kwoty przeciętnej emerytury, uznany za niezgodny z Konstytucją RP.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Urzeczywistnienie zasad sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości i zakaz dyskryminacji.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1, 2 i 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398^4 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Dotyczy ustalania wysokości emerytury policyjnej.
ustawa zaopatrzeniowa art. 13b
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Dotyczy służby na rzecz państwa totalitarnego.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15 § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Dotyczy wysokości emerytury policyjnej uzależnionej od ilości lat aktywności zawodowej.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 188
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada proporcjonalności.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd drugiej instancji prawidłowo zastosował prokonstytucyjną wykładnię przepisów, odmawiając zastosowania przepisu dyskryminującego funkcjonariuszy służących w wolnej Polsce po 1990 roku. • Przepis art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej narusza zasady sprawiedliwości społecznej, równości i prawa do zabezpieczenia społecznego, a tym samym Konstytucję RP. • Sądy powszechne mają kompetencję do odmowy zastosowania przepisu niezgodnego z Konstytucją, w sytuacji braku rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego.
Odrzucone argumenty
Sądy powszechne nie mają kompetencji do orzekania o niekonstytucyjności przepisów ustawy. • Skarga kasacyjna organu rentowego jest oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie prawa materialnego i Konstytucji RP.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga jest oczywiście uzasadniona. • Oczywiste naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. • Sąd Najwyższy – mimo że nie jest to jego ustrojową rolą – dopuszcza możliwość stosowania przez sądy tak zwanej rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw. • Przepis art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej narusza model wyznaczony przez art. 2 Konstytucji RP. • W demokratycznym państwie prawa nie mogą korzystać z ochrony rozwiązania normatywne w jawny sposób nierówno traktujące obywateli, które w bezmyślny i odwetowy sposób sankcjonują na gruncie prawa zabezpieczenia społecznego „rozliczenia historyczne”.
Skład orzekający
Maciej Pacuda
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie możliwości stosowania przez sądy rozproszonej kontroli konstytucyjności oraz krytyczna ocena przepisu obniżającego emerytury policyjne jako naruszającego zasady konstytucyjne."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy służb mundurowych i przepisów ustawy zaopatrzeniowej; orzeczenie odmawia przyjęcia skargi, ale zawiera obszerne uzasadnienie dotyczące wykładni prawa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konstytucyjnego - możliwości kontroli ustaw przez sądy powszechne oraz oceny przepisu dotyczącego emerytur policyjnych jako dyskryminującego i naruszającego zasady sprawiedliwości społecznej. Ma to znaczenie nie tylko dla prawników, ale i dla szerszej publiczności zainteresowanej prawami obywatelskimi i sprawiedliwością społeczną.
“Czy Sąd Najwyższy może odrzucić ustawę? Kluczowa decyzja w sprawie emerytur policyjnych i konstytucyjności prawa.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.