III OSK 2059/25Odmowa renty rodzinnej w drodze wyjątku przekroczenie dochodu
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M. M. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Prezesa ZUS odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Organ rentowy odmówił świadczenia, ponieważ wnioskodawca nie spełniał warunków do renty w trybie zwykłym, a dochód rodziny (5600 zł brutto miesięcznie, czyli 2800 zł na osobę) przekraczał wysokość najniższej emerytury, co wykluczało spełnienie przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania w trybie wyjątkowym. Sąd I instancji podzielił to stanowisko, wskazując, że kryterium dochodowe jest obiektywne i zapewnia jednolitość stosowania prawa. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty naruszenia Konstytucji RP, przepisów postępowania oraz art. 83 ustawy emerytalnej za nieuzasadnione. Sąd podkreślił, że sądy administracyjne nie kontrolują konstytucyjności ustaw w trybie abstrakcyjnym, a różnicowanie sytuacji osób spełniających i niespełniających warunków do świadczeń jest uzasadnione. NSA potwierdził, że dochód na osobę przekraczający najniższą emeryturę jest wystarczającą przesłanką do odmowy przyznania renty w drodze wyjątku.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania w kontekście przyznawania renty rodzinnej w drodze wyjątku oraz stosowania kryterium dochodowego w odniesieniu do najniższej emerytury.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wnioskodawcy i konkretnych przepisów ustawy emerytalnej. Interpretacja kryterium dochodowego może być stosowana w podobnych sprawach dotyczących świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przekroczenie dochodu na osobę w rodzinie, powyżej kwoty najniższej emerytury, wyklucza możliwość przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przekroczenie dochodu na osobę w rodzinie powyżej kwoty najniższej emerytury jest przesłanką negatywną, która wyklucza możliwość przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, nawet jeśli inne okoliczności mogłyby przemawiać za przyznaniem świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że kryterium dochodowe odniesione do najniższej emerytury jest obiektywnym i racjonalnym miernikiem oceny braku niezbędnych środków utrzymania, zapewniającym jednolitość stosowania prawa. Niespełnienie tej przesłanki samoistnie wyklucza przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym.
Czy sądy administracyjne są właściwe do samodzielnego stwierdzania niezgodności ustawy z Konstytucją RP?
Odpowiedź sądu
Nie, sądy administracyjne nie są właściwe do samodzielnego stwierdzania niezgodności przepisu ustawy z Konstytucją RP.
Uzasadnienie
Sądy administracyjne nie posiadają kompetencji do kontroli konstytucyjności ustaw w trybie abstrakcyjnym. Przepisy Konstytucji RP mają znaczenie interpretacyjne dla innych norm prawnych.
Czy różnicowanie prawa do świadczeń w zależności od spełnienia warunków składkowych lub dochodowych narusza zasadę równości wobec prawa?
Odpowiedź sądu
Nie, różnicowanie sytuacji osób spełniających ustawowe warunki nabycia prawa do świadczeń i tych, które warunków tych nie spełniły, znajduje obiektywne i racjonalne uzasadnienie w konstrukcji systemu ubezpieczeń społecznych, opartego na zasadzie ekwiwalentności składek i świadczeń.
Uzasadnienie
System ubezpieczeń społecznych opiera się na zasadzie ekwiwalentności, a świadczenia w drodze wyjątku mają charakter subsydiarny. Brak spełnienia ustawowych kryteriów, nawet z przyczyn niezawinionych przez wnioskodawcę, nie stanowi naruszenia zasady równości, jeśli istnieją racjonalne uzasadnienia dla odmiennych kryteriów.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (8)
Główne
ustawa emerytalna art. 83 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis przewiduje możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku wyłącznie w razie łącznego spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, w tym braku niezbędnych środków utrzymania. Ścisła wykładnia jest uzasadniona charakterem instytucji jako odstępstwa od zasady powiązania prawa do świadczenia z okresem ubezpieczenia i opłacania składek.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przepis nie może być samodzielnie stosowany jako podstawa zarzutu skargi kasacyjnej, gdyż nie zawiera normy prawnej programującej zachowania jednostki w sferze prawa administracyjnego. Ma znaczenie interpretacyjne.
P.p.s.a. art. 134 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Naruszenie tego przepisu może nastąpić, gdy sąd nie zauważy lub nie weźmie pod uwagę istotnego naruszenia prawa lub pominie ważną okoliczność faktyczną, a nie gdy ocena prawna jest błędna.
P.p.s.a. art. 141 § § 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uzasadnienie orzeczenia musi pozwalać na jednoznaczne ustalenie przesłanek, jakimi kierował się sąd. Wady uzasadnienia mogą skutkować wadliwością orzeczenia, jeśli uniemożliwiają kontrolę instancyjną lub prowadzą do błędnego ustalenia stanu faktycznego.
P.p.s.a. art. 145 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
lit. c - Dotyczy uwzględnienia skargi w przypadku naruszenia przez organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek działania organów w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej i dążenia do wyjaśnienia prawdy obiektywnej.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny materiału dowodowego na podstawie faktów.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 32 Konstytucji RP. • Naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 7, 77, 80 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a.) poprzez wadliwą i niewszechstronną ocenę materiału dowodowego. • Naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez nierozważenie wszelkich naruszeń prawa proceduralnego i materialnego. • Naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku WSA. • Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 83 ustawy emerytalnej) poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie.
Godne uwagi sformułowania
świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej ma charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia wszystkich wskazanych w tym przepisie przesłanek. • dla oceny spełnienia tej przesłanki właściwym i obiektywnym kryterium jest odniesienie dochodu przypadającego na osobę w gospodarstwie domowym (w kwocie brutto) do wysokości najniższej emerytury. • instrumenty uwzględniające rzeczywiste potrzeby socjalne jednostki należą do systemu pomocy społecznej, a nie do systemu ubezpieczeń społecznych. • sądy administracyjne nie są właściwe do samodzielnego stwierdzania niezgodności przepisu ustawy z Konstytucją RP. • instytucja świadczenia w drodze wyjątku ma charakter szczególny i subsydiarny. • nie jest dopuszczalne w świetle brzmienia art. 174 p.p.s.a. formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako naruszenie przepisu prawa "poprzez jego niezastosowanie" czy "pominięcie".
Skład orzekający
Małgorzata Pocztarek
przewodniczący sprawozdawca
Mariusz Kotulski
członek
Zbigniew Ślusarczyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania w kontekście przyznawania renty rodzinnej w drodze wyjątku oraz stosowania kryterium dochodowego w odniesieniu do najniższej emerytury."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wnioskodawcy i konkretnych przepisów ustawy emerytalnej. Interpretacja kryterium dochodowego może być stosowana w podobnych sprawach dotyczących świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia społecznego - prawa do świadczeń dla osób w trudnej sytuacji materialnej, ale jej rozstrzygnięcie opiera się na ścisłej interpretacji przepisów i kryteriów dochodowych, co czyni ją interesującą głównie dla prawników specjalizujących się w prawie ubezpieczeń społecznych.
“Czy dochód rodziny decyduje o rentie rodzinnej w drodze wyjątku? NSA wyjaśnia kryteria.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.