Orzeczenie · 2021-10-28

III FSK 3817/21

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2021-10-28

NSApodatkoweWysokansa

egzekucja administracyjnaprzedawnieniezobowiązanie podatkowehipotekazastaw skarbowyRejestr Należności PublicznoprawnychOrdynacja podatkowaustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracjiTrybunał KonstytucyjnyKonstytucja RP

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który uchylił postanowienie organu dotyczące egzekucji świadczeń pieniężnych. Organ w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie prawa materialnego, w tym błędną wykładnię art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej (o.p.) w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego (TK) SK 40/12, które dotyczyło art. 70 § 6 o.p. Skarżący organ kwestionował również naruszenie przepisów postępowania, wskazując na brak odniesienia się przez WSA do wszystkich przesłanek zasadności doręczenia zawiadomienia o zagrożeniu ujawnieniem w rejestrze oraz analizy sprzeciwu zobowiązanego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował wiążące aspekty uzasadnienia NSA i odniósł się do nich. NSA zgodził się z WSA, że istota sporu sprowadza się do oceny zgodności z prawem postanowienia organu odwoławczego w przedmiocie odmowy uwzględnienia sprzeciwu zobowiązanego w sprawie zagrożenia ujawnieniem należności w Rejestrze Należności Publicznoprawnych. Sąd wskazał, że przesądzający jest art. 18h pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), zgodnie z którym wykreślenie z rejestru następuje m.in. w przypadku wygaśnięcia obowiązku zapłaty, co może nastąpić wskutek przedawnienia. NSA przyznał rację organowi, że wyrok TK SK 40/12 dotyczył formalnie art. 70 § 6 o.p., jednakże podkreślił, że TK w uzasadnieniu wyroku wskazał na analogiczne zastrzeżenia konstytucyjne dotyczące art. 70 § 8 o.p., który powtarzał i rozszerzał normę z art. 70 § 6 o.p. Sąd uznał, że występuje "oczywista niekonstytucyjność" art. 70 § 8 o.p. w zakresie, w jakim uzależnia przedawnienie od formy zabezpieczenia, co jest sprzeczne z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W związku z tym, NSA uznał za zasadne wskazania WSA obligujące organ do prawidłowej interpretacji art. 70 § 8 o.p. i ustalenia, czy zobowiązania podatkowe skarżącego nie uległy przedawnieniu na zasadach ogólnych.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Potwierdzenie zasady, że przepisy uzależniające przedawnienie zobowiązań podatkowych od formy zabezpieczenia są niezgodne z Konstytucją RP i mogą być pomijane przez sądy w przypadku oczywistej niekonstytucyjności.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym, w kontekście przepisów Ordynacji podatkowej i ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zagadnienia prawne (3)

Czy art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który wyłącza przedawnienie zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z art. 64 ust. 2 Konstytucji?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, w zakresie w jakim uzależnia przedawnienie zobowiązań podatkowych od formy zabezpieczenia, jest w sposób oczywisty niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12, który stwierdził niekonstytucyjność analogicznego przepisu art. 70 § 6 o.p. TK wskazał, że uzależnianie przedawnienia od formy zabezpieczenia jest nieuzasadnione i arbitralne, narusza prawa podatnika i podważa jego zaufanie do państwa. NSA uznał, że ta sama argumentacja dotyczy art. 70 § 8 o.p., co prowadzi do "oczywistej niekonstytucyjności".

Czy sąd administracyjny może odmówić zastosowania przepisu Ordynacji podatkowej, który jest w sposób oczywisty niezgodny z Konstytucją RP, mimo że nie był on bezpośrednio przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, w przypadku oczywistej niekonstytucyjności przepisu, sąd administracyjny może odmówić jego zastosowania, nie uruchamiając kolejnych procedur pytań prawnych do TK.

Uzasadnienie

NSA powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i własne, wyjaśnił, że stwierdzona przez TK niekonstytucyjność normy prawnej ma istotne znaczenie dla oceny możliwości zastosowania przepisów o tożsamej lub analogicznej treści. "Oczywista niekonstytucyjność" zachodzi, gdy przepisy są sprzeczne z Konstytucją lub gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta wyrokiem TK.

Czy organ egzekucyjny prawidłowo ocenił przesłanki doręczenia zawiadomienia o zagrożeniu ujawnieniem w rejestrze oraz analizę sprzeciwu zobowiązanego w kontekście przedawnienia zobowiązań podatkowych?

Odpowiedź sądu

Nie, sąd pierwszej instancji zasadnie uchylił postanowienie organu, wskazując na potrzebę prawidłowej interpretacji przepisów dotyczących przedawnienia i analizy sprzeciwu zobowiązanego.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że WSA prawidłowo odniósł się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Podkreślono, że prawo wniesienia sprzeciwu przysługuje, gdy zobowiązany kwestionuje istnienie lub wysokość należności, a przedawnienie jest przyczyną wygaśnięcia obowiązku. Organ powinien był zbadać, czy zobowiązania nie uległy przedawnieniu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Odrzucono skargę

Oddalono skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.

Przepisy (15)

Główne

o.p. art. 70 § 8

Ordynacja podatkowa

Przepis ten, wyłączający przedawnienie zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP z uwagi na arbitralne kryterium uzależniania przedawnienia od formy zabezpieczenia.

u.p.e.a. art. 18 § b

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Dotyczy gromadzenia informacji o należnościach pieniężnych w rejestrze.

u.p.e.a. art. 18 § c

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Reguluje procedurę doręczania zawiadomienia o zagrożeniu ujawnieniem w rejestrze.

u.p.e.a. art. 18 § i

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Określa prawo zobowiązanego do wniesienia sprzeciwu w sprawie zagrożenia ujawnieniem w rejestrze oraz przesłanki uwzględnienia tego sprzeciwu (istnienie lub wysokość należności).

u.p.e.a. art. 18 § h

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Określa przypadki wykreślenia danych z rejestru, w tym wygaśnięcie obowiązku zapłaty należności.

Pomocnicze

o.p. art. 70 § 6

Ordynacja podatkowa

Przepis w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., uznany za niezgodny z Konstytucją RP wyrokiem TK SK 40/12.

o.p. art. 59 § 1

Ordynacja podatkowa

Zobowiązanie podatkowe wygasa m.in. wskutek przedawnienia.

u.p.e.a. art. 15 § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Dotyczy kosztów upomnienia.

p.p.s.a. art. 174