III CZ 54/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa Gminy Miejskiej K. o zapłatę przeciwko H. Z. i innym. Sąd Rejonowy wydał wyrok zaoczny, częściowo uwzględniając powództwo i zasądzając kwotę 16.542,66 zł z odsetkami. Sąd Okręgowy, na skutek apelacji strony powodowej, uchylił wyrok Sądu Rejonowego wobec pozwanej H. Z., zniósł postępowanie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy uznał, że postępowanie przed sądem pierwszej instancji było dotknięte nieważnością z powodu pozbawienia pozwanej możności obrony jej praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.), wskazując na potrzebę ustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej na podstawie art. 183 k.r.o. Strona powodowa wniosła zażalenie, zarzucając Sądowi Okręgowemu naruszenie przepisów procesowych. Sąd Najwyższy, badając zasadność uznania nieważności postępowania, stwierdził, że Sąd Rejonowy prawidłowo dostrzegł niepełnosprawność pozwanej H. Z. i powiadomił o tym prokuratora, jednakże w obliczu braku jego udziału i stanu pozwanej, powinien był zawiadomić sąd opiekuńczy o konieczności ustanowienia kuratora. Sąd Najwyższy podkreślił, że brak ustanowienia kuratora w takiej sytuacji stanowi nieważność postępowania, a sanowanie jej w postępowaniu apelacyjnym byłoby sprzeczne z zasadami procesu. W związku z tym, Sąd Najwyższy oddalił zażalenie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie nieważności postępowania z powodu nieustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej, obowiązki sądu w zakresie ochrony praw takich osób, interpretacja art. 183 k.r.o. i art. 600 k.p.c. w kontekście zapewnienia dostępu do wymiaru sprawiedliwości.
Dotyczy specyficznej sytuacji niepełnosprawnej pozwanej, która nie mogła samodzielnie bronić swoich praw.
Zagadnienia prawne (2)
Czy pozbawienie strony możności obrony jej praw z powodu nieustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, pozbawienie strony możności obrony jej praw z powodu nieustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej, mimo istnienia ku temu przesłanek, stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sąd pierwszej instancji, dostrzegając niepełnosprawność pozwanej i brak jej udziału w postępowaniu, powinien był zawiadomić sąd opiekuńczy o konieczności ustanowienia kuratora. Brak podjęcia takich kroków skutkuje nieważnością postępowania z powodu pozbawienia strony możności obrony jej praw.
Czy sąd niebędący sądem opiekuńczym może podjąć kroki zmierzające do ustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd niebędący sądem opiekuńczym może podjąć kroki zmierzające do ustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej, w szczególności poprzez zawiadomienie sądu opiekuńczego.
Uzasadnienie
Choć kuratora ustanawia sąd opiekuńczy, sąd orzekający może i powinien zawiadomić sąd opiekuńczy o okolicznościach uzasadniających ustanowienie kuratora dla osoby niepełnosprawnej, zgodnie z art. 572 § 1 i 2 k.p.c.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Gmina Miejska K. | instytucja | powód |
| H. Z. | osoba_fizyczna | pozwany |
| A. Z. | osoba_fizyczna | pozwany |
| D. J. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (10)
Główne
k.p.c. art. 379 § pkt 5
Kodeks postępowania cywilnego
Pozbawienie strony możności obrony jej praw stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności postępowania.
Pomocnicze
k.p.c. art. 386 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji uchyla orzeczenie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania w razie stwierdzenia nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji.
k.p.c. art. 394 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zażalenie przysługuje na postanowienia sądu okręgowego uchylające postanowienie sądu pierwszej instancji o przekazaniu sprawy do rozpoznania innemu sądowi lub o odmowie jego przekazania.
k.p.c. art. 394 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zażalenie przysługuje na postanowienia sądu okręgowego uchylające postanowienie sądu pierwszej instancji o przekazaniu sprawy do rozpoznania innemu sądowi lub o odmowie jego przekazania.
k.p.c. art. 600 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Kuratora dla osoby niepełnosprawnej ustanawia sąd opiekuńczy na wniosek tej osoby lub za jej zgodą na wniosek organizacji pozarządowej.
k.p.c. art. 600 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd opiekuńczy może ustanowić kuratora z urzędu, gdy stan osoby niepełnosprawnej wyłącza możliwość złożenia wniosku lub wyrażenia zgody.
k.p.c. art. 572 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Każdy, komu znane jest zdarzenie uzasadniające wszczęcie postępowania z urzędu, obowiązany jest zawiadomić o nim sąd opiekuńczy.
k.p.c. art. 572 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sądy są obowiązane do zawiadamiania sądu opiekuńczego o zdarzeniach uzasadniających wszczęcie postępowania z urzędu.
k.r.o. art. 183 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dla osoby niepełnosprawnej ustanawia się kuratora, jeżeli osoba ta potrzebuje pomocy do prowadzenia wszelkich spraw albo spraw określonego rodzaju lub do załatwienia poszczególnej sprawy; zakres obowiązków i uprawnień kuratora określa sąd opiekuńczy.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie strony nie jest uprawnione i nie może być uwzględnione.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwe zastosowanie przez Sąd Okręgowy art. 386 § 2 k.p.c. w związku z art. 379 pkt 5 k.p.c. przez błędne uznanie nieważności postępowania. • Brak podstaw do przyjęcia naruszenia prawa procesowego skutkującego pozbawieniem strony możności obrony jej praw. • Przepis art. 183 k.r.o. jest przepisem prawa materialnego, a nie procesowego. • Kompetencję do ustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej mają wyłącznie sądy opiekuńcze (art. 600 k.p.c.).
Odrzucone argumenty
Postępowanie przed sądem pierwszej instancji było dotknięte nieważnością z powodu pozbawienia pozwanej H. Z. możności obrony jej praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). • Stan osłabienia umysłowego pozwanej, niekwalifikujący się jako choroba psychiczna, niedorozwój umysłowy lub inny rodzaj zaburzeń psychicznych, stanowi ułomność w rozumieniu art. 183 k.r.o. • Sąd Rejonowy powinien był zawiadomić sąd opiekuńczy o dostrzeżonych okolicznościach uzasadniających ustanowienie kuratora. • Ustanowienie kuratora dopiero w postępowaniu apelacyjnym pozbawiłoby pozwaną prawa do uczestniczenia w dwuinstancyjnym postępowaniu.
Godne uwagi sformułowania
pozbawiona została ona możności obrony swych praw • stan osłabienia umysłowego - w szczególności spowodowany wiekiem - który nie kwalifikuje się jako choroba psychiczna, niedorozwój umysłowy lub inny rodzaj zaburzeń psychicznych określających podstawy ubezwłasnowolnienia (art. 13 i 16 k.c.), stanowi ułomność w rozumieniu art. 183 k.r.o. • nie oznacza to, że sąd niebędący sądem opiekuńczym pozbawiony jest możliwości podjęcia czynności zmierzających do ustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej • Po dostrzeżeniu niepełnosprawności pozwanej H.Z. i niewzięciu udziału w postępowaniu prokuratora, Sąd Rejonowy powinien był więc zawiadomić o dostrzeżonych okolicznościach, uzasadniających ustanowienie kuratora, sąd opiekuńczy. • Ustawodawca przewidział zatem instrumenty umożliwiające aktywne działanie sądu na rzecz zapewnienia skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości osobie, której wiek i stopień niepełnosprawności fizycznej lub umysłowej uniemożliwiają podjęcie obrony.
Skład orzekający
Władysław Pawlak
przewodniczący
Krzysztof Strzelczyk
członek
Kazimierz Zawada
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie nieważności postępowania z powodu nieustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej, obowiązki sądu w zakresie ochrony praw takich osób, interpretacja art. 183 k.r.o. i art. 600 k.p.c. w kontekście zapewnienia dostępu do wymiaru sprawiedliwości."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji niepełnosprawnej pozwanej, która nie mogła samodzielnie bronić swoich praw.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest aktywne działanie sądu w ochronie praw osób niepełnosprawnych i jakie mogą być konsekwencje zaniedbań proceduralnych, nawet w przypadku rutynowych spraw o zapłatę.
“Nieważność postępowania przez brak kuratora dla niepełnosprawnej pozwanej – Sąd Najwyższy wyjaśnia obowiązki sądu.”
Dane finansowe
WPS: 16 542,66 PLN
zapłata: 16 542,66 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.