III CSKP 6/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczeń B. M. i A. M. przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę zadośćuczynienia i odszkodowania, które miały wynikać z postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 31 października 2014 r. o umieszczeniu małoletniej A. M. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Powódki twierdziły, że orzeczenie to było bezprawne i spowodowało krzywdę oraz szkodę w ich stanie zdrowia. Sąd Okręgowy w K. oddalił powództwo, uznając, że orzeczenie z 31 października 2014 r. nie było bezprawne, a powódki nie wykazały związku przyczynowego między nim a ewentualnym pogorszeniem ich stanu zdrowia. Sąd Apelacyjny w (...) utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargi kasacyjne obu powódek, oddalił je. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że bezprawność orzeczenia sądowego, jako przesłanka odpowiedzialności Skarbu Państwa, musi mieć charakter kwalifikowany (elementarny i oczywisty). W ocenie Sądu Najwyższego, orzeczenie z 31 października 2014 r. nie nosiło takich znamion, a jego wydanie było uzasadnione sytuacją zagrożenia dobra dziecka, gdy osoby zobowiązane do opieki nie wywiązały się ze swoich obowiązków. Ponadto, powódki nie wykazały poniesienia szkody ani związku przyczynowego między orzeczeniem a ich stanem zdrowia, a także nie przedstawiły wystarczającego materiału dowodowego, w tym dokumentacji medycznej. Sąd Najwyższy podkreślił również, że roszczenia na zasadach słuszności (art. 417[2] k.c.) również nie mogły zostać uwzględnione z uwagi na niewykazanie szkody oraz okoliczności sprawy, w tym postawę samych powódek.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie kryteriów bezprawności orzeczenia sądowego jako podstawy odpowiedzialności Skarbu Państwa oraz znaczenia inicjatywy dowodowej stron w wykazaniu szkody i związku przyczynowego.
Dotyczy specyficznej sytuacji wydania postanowienia przez sąd opiekuńczy w trybie pilnym oraz odpowiedzialności Skarbu Państwa. Wymaga wykazania kwalifikowanej bezprawności orzeczenia.
Zagadnienia prawne (3)
Czy postanowienie sądu opiekuńczego o umieszczeniu małoletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej, wydane w trybie pilnym, może być uznane za bezprawne w rozumieniu art. 417[1] § 2 k.c. w związku z art. 424[1] k.p.c. i rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę lub krzywdę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, orzeczenie sądowe może być uznane za niezgodne z prawem w rozumieniu art. 417[1] § 2 k.c. tylko w przypadku, gdy jest sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami orzeczniczymi lub wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni czy oczywiście niewłaściwego zastosowania przepisu prawa. Niezgodność musi mieć charakter kwalifikowany (elementarny i oczywisty). W niniejszej sprawie orzeczenie sądu opiekuńczego nie nosiło takich znamion.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że bezprawność orzeczenia sądowego musi być kwalifikowana. Wskazał, że postanowienie z 31 października 2014 r. zostało wydane w uzasadnionej sytuacji zagrożenia dobra dziecka, gdy osoby zobowiązane do opieki nie wywiązały się ze swoich obowiązków. Brak było rażącego naruszenia prawa, a jedynie potencjalne uchybienia proceduralne, które mogły być przedmiotem zwykłych środków zaskarżenia, a nie podstawą do stwierdzenia niezgodności z prawem w rozumieniu art. 424[1] k.p.c.
Czy powódki wykazały powstanie szkody lub krzywdy oraz normalny związek przyczynowy między wydaniem postanowienia o umieszczeniu małoletniej w placówce opiekuńczo-wychowawczej a ich stanem zdrowia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, powódki nie wykazały powstania szkody ani krzywdy, a także normalnego związku przyczynowego między wydaniem postanowienia a ich stanem zdrowia. Brak było wystarczającego materiału dowodowego, w tym dokumentacji medycznej, do ustalenia takiego związku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że powódki nie przedstawiły dowodów na poniesienie szkody lub krzywdy, ani na istnienie związku przyczynowego między orzeczeniem sądu opiekuńczego a ich stanem zdrowia. Sąd Okręgowy wskazał na brak inicjatywy dowodowej powódek w tym zakresie, a braki te nie zostały uzupełnione w dalszym postępowaniu.
Czy w okolicznościach sprawy, w szczególności biorąc pod uwagę postawę powódek oraz zgodne z prawem wykonanie władzy publicznej, istnieją podstawy do uwzględnienia roszczeń o naprawienie szkody na zasadach słuszności (art. 417[2] k.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, roszczenia na zasadach słuszności nie mogły zostać uwzględnione, ponieważ powódki nie wykazały szkody na osobie, a okoliczności sprawy, w tym własne zachowanie powódek, nie przemawiały za uwzględnieniem tych roszczeń ze względów słuszności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 417[2] k.c. wymaga wykazania szkody na osobie oraz przemawiających za tym względów słuszności. Wskazał, że władza rodzicielska matki była zawieszona z powodu jej postawy, a jej zachowanie w trakcie wykonywania postanowienia nie sprzyjało poprawie sytuacji. W przypadku małoletniej, postanowienie miało charakter ochronny, a jej zachowanie w placówce miało wpływ na dalsze decyzje. Zasady współżycia społecznego nie pozwalają na wyrównanie szkody spowodowanej własnym zachowaniem.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B. M. | osoba_fizyczna | powódka |
| A. M. | osoba_fizyczna | powódka |
| Skarb Państwa - Prezes Sądu Rejonowego w K. | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.r.o. art. 109 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis umożliwia sądowi opiekuńczemu bezzwłoczną interwencję w celu ochrony fizycznego i duchowego rozwoju dziecka, w tym zarządzenie umieszczenia w placówce opiekuńczo-wychowawczej.
k.p.c. art. 569 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis umożliwia wydanie zarządzenia co do osoby małoletniego, gdy nie toczy się żadna sprawa rodzinna lub opiekuńcza, lub w ramach toczącego się postępowania.
k.c. art. 417 § § 2
Kodeks cywilny
Określa, że za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa.
k.c. art. 417[2]
Kodeks cywilny
Umożliwia dochodzenie naprawienia szkody na osobie na zasadach słuszności, jeżeli szkoda została wyrządzona przez zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej, a okoliczności wskazują, że tego wymagają względy słuszności.
Pomocnicze
k.p.c. art. 424[1] § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
k.p.c. art. 424[1] § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje możliwość oceny przez sąd orzekający w sprawie o stwierdzenie niezgodności z prawem, czy orzeczenie jest bezprawne.
k.c. art. 417 § § 1
Kodeks cywilny
Reguluje odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej.
k.c. art. 361 § § 1
Kodeks cywilny
Określa zakres odpowiedzialności odszkodowawczej, w tym wymóg istnienia normalnego związku przyczynowego.
k.p.c. art. 278
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje dopuszczenie dowodu z opinii biegłego.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Pozwala na odstąpienie od obciążania strony kosztami postępowania w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
k.p.c. art. 398[14]
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje oddalenie skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398[21]
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiednie stosowanie przepisów o apelacji do postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje postępowanie przed Sądem Najwyższym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Orzeczenie sądu opiekuńczego nie było bezprawne w kwalifikowanym rozumieniu art. 417[1] § 2 k.c. • Powódki nie wykazały powstania szkody ani krzywdy. • Powódki nie wykazały normalnego związku przyczynowego między wydaniem orzeczenia a ich stanem zdrowia. • Brak było podstaw do uwzględnienia roszczeń na zasadach słuszności (art. 417[2] k.c.) z uwagi na brak wykazania szkody i okoliczności sprawy. • Powódki nie wykazały inicjatywy dowodowej w zakresie wykazania szkody i związku przyczynowego.
Odrzucone argumenty
Orzeczenie Sądu Rejonowego z 31 października 2014 r. było bezprawne z powodu naruszenia art. 109 § 1 k.r.o. i art. 569 § 2 k.p.c. • Istniał związek przyczynowo-skutkowy między wydaniem orzeczenia a pogorszeniem stanu zdrowia powódek. • Niezastosowanie dowodu z opinii biegłych (art. 278 k.p.c.) naruszyło prawa procesowe A. M.
Godne uwagi sformułowania
Bezprawność orzeczenia sądowego musi mieć charakter kwalifikowany: elementarny i oczywisty. • Zasady współżycia społecznego nie pozwalają na wyrównanie szkody spowodowanej własnym zachowaniem się poszkodowanego.
Skład orzekający
Marta Romańska
przewodniczący, sprawozdawca
Paweł Grzegorczyk
członek
Monika Koba
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie kryteriów bezprawności orzeczenia sądowego jako podstawy odpowiedzialności Skarbu Państwa oraz znaczenia inicjatywy dowodowej stron w wykazaniu szkody i związku przyczynowego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wydania postanowienia przez sąd opiekuńczy w trybie pilnym oraz odpowiedzialności Skarbu Państwa. Wymaga wykazania kwalifikowanej bezprawności orzeczenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy odpowiedzialności państwa za działania sądów, co jest zawsze tematem budzącym zainteresowanie. Pokazuje też, jak ważne jest udowodnienie szkody i związku przyczynowego, a także jak trudne jest wykazanie bezprawności orzeczenia sądowego.
“Czy państwo zapłaci za błędy sądu? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy można dochodzić odszkodowania.”
Dane finansowe
WPS: 102 450 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.