III CA 1184/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi postanowieniem z dnia 31 października 2013r. stwierdził, że spadek po T. W., zmarłym 20 lipca 2006r., na podstawie ustawy nabyli jego siostra S. B. w ¼ części, syn brata C. W. w ¼ części, dzieci brata M. W., B. W., J. W. i H. F. po 1/16 części każde, dzieci brata G. Kantor, E. G., A. W. i B. T. po 1/20 części każde oraz wnuki brata A. G., S. G., R. W. i R. G. po 1/80 części każde. Sąd I instancji ustalił, że spadkodawca był bezdzietnym kawalerem, a jego rodzice nie dożyli otwarcia spadku. Wskazał na dziedziczenie ustawowe zgodnie z art. 922, 924, 925, 926 i 934 k.c., uwzględniając zstępnych rodzeństwa. Apelację od tego postanowienia złożył wnioskodawca, zarzucając błędną wykładnię art. 932 k.c. (przyjęcie, że zmarły miał tylko czworo rodzeństwa) oraz naruszenie art. 224 § 1 k.p.c. poprzez przedwczesne zamknięcie rozprawy. Sąd Okręgowy uznał apelację za zasadną. Podkreślił obowiązek sądu spadku do działania z urzędu (art. 670 k.p.c.) i prawidłowego ustalenia kręgu spadkobierców. Stwierdził, że Sąd I instancji nie dopełnił tego obowiązku, nie uwzględniając wszystkich spadkobierców mimo złożenia przez wnioskodawcę aktów stanu cywilnego i informacji o innych sprawach spadkowych. Dodatkowo, wskazał na wadliwe doręczenie przesyłki dla nieżyjącej uczestniczki H. F., co skutkowało tym, że jej następca prawny nie brał udziału w sprawie. Sąd Okręgowy powołał się na postanowienie Sądu Najwyższego z 21.05.2002 r. (III CKN 948/00), zgodnie z którym wstąpienie zainteresowanego do sprawy dopiero w postępowaniu apelacyjnym, pozbawiające go prawa do zaskarżenia orzeczenia, stanowi podstawę uchylenia postanowienia sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, nawet jeśli wymaga to zastosowania przepisów konstytucyjnych (art. 78 i 176 ust. 1 Konstytucji RP) ponad ograniczenia kodeksowe. W niniejszej sprawie konieczne było wezwanie do udziału syna H. F., który na etapie apelacji zostałby pozbawiony prawa do zaskarżenia. W związku z tym Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, zlecając mu prawidłowe ustalenie kręgu spadkobierców.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie kręgu spadkobierców w postępowaniu spadkowym, obowiązki sądu spadku, ochrona konstytucyjnych praw procesowych uczestników postępowania, możliwość uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji przez sąd drugiej instancji w celu zapewnienia prawa do zaskarżenia.
Dotyczy specyficznej sytuacji wadliwego ustalenia kręgu spadkobierców i naruszenia prawa do zaskarżenia na etapie apelacji.
Zagadnienia prawne (2)
Czy Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił krąg spadkobierców ustawowych w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd pierwszej instancji nie dopełnił obowiązku prawidłowego ustalenia kręgu spadkobierców, co skutkowało koniecznością uchylenia postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd Rejonowy nie zebrał wszystkich dowodów, nie wezwał wszystkich potencjalnych spadkobierców, a także doszło do wadliwego doręczenia, co naruszyło prawa uczestników postępowania.
Czy wstąpienie nowego uczestnika do postępowania na etapie apelacji, pozbawiające go prawa do zaskarżenia orzeczenia sądu drugiej instancji, stanowi podstawę do uchylenia postanowienia sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, takie wstąpienie, naruszające konstytucyjne prawo do zaskarżenia, stanowi podstawę do uchylenia postanowienia sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, nawet ponad ograniczenia kodeksowe.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, wskazując, że w takich sytuacjach pierwszeństwo mają argumenty konstytucyjne, a sąd drugiej instancji powinien uchylić orzeczenie sądu pierwszej instancji, aby zapewnić prawo do zaskarżenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. W. | osoba_fizyczna | spadkodawca |
| S. B. | osoba_fizyczna | spadkobierca ustawowy |
| C. W. | osoba_fizyczna | spadkobierca ustawowy |
| M. W. | osoba_fizyczna | spadkobierca ustawowy |
| B. W. | osoba_fizyczna | spadkobierca ustawowy |
| J. W. | osoba_fizyczna | spadkobierca ustawowy |
| H. F. | osoba_fizyczna | spadkobierca ustawowy |
| G. Kantor | osoba_fizyczna | spadkobierca ustawowy |
| E. G. | osoba_fizyczna | spadkobierca ustawowy |
| A. W. | osoba_fizyczna | spadkobierca ustawowy |
| B. T. | osoba_fizyczna | spadkobierca ustawowy |
| A. G. | osoba_fizyczna | spadkobierca ustawowy |
| S. G. | osoba_fizyczna | spadkobierca ustawowy |
| R. W. | osoba_fizyczna | spadkobierca ustawowy |
| R. G. | osoba_fizyczna | spadkobierca ustawowy |
| J. B. | osoba_fizyczna | spadkobierca ustawowy |
| S. F. | osoba_fizyczna | nowy uczestnik postępowania |
Przepisy (14)
Główne
k.p.c. art. 670
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą i zobowiązany jest do przeprowadzenia z urzędu wszelkich dostępnych dowodów.
k.c. art. 922 § § 1
Kodeks cywilny
Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na spadkobierców.
k.c. art. 926 § § 1
Kodeks cywilny
Powołanie do spadku wynika z ustawy bądź z testamentu.
k.c. art. 926 § § 2
Kodeks cywilny
Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał nie chce lub nie może być spadkobiercą.
k.c. art. 934
Kodeks cywilny
Jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym.
k.c. art. 925
Kodeks cywilny
Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.
k.c. art. 924
Kodeks cywilny
Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy.
k.c. art. 927 § § 1
Kodeks cywilny
Spadkobiercą może być osoba fizyczna żyjąca w chwili otwarcia spadku.
Konstytucja RP art. 78
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zaskarżenia orzeczeń sądowych.
Konstytucja RP art. 176 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do kontroli orzeczeń i postępowania sądowego.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Podstawa uchylenia orzeczenia wynikająca z Konstytucji.
Pomocnicze
k.p.c. art. 224 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zarzut naruszenia poprzez przedwczesne zamknięcie rozprawy.
k.p.c. art. 510 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wstąpienia zainteresowanego do udziału w sprawie.
k.p.c. art. 374
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa uchylenia postanowienia przez sąd drugiej instancji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd pierwszej instancji nie dopełnił obowiązku prawidłowego ustalenia kręgu spadkobierców. • Wadliwe doręczenie przesyłki dla nieżyjącej uczestniczki H. F. spowodowało, że jej następca prawny nie brał udziału w sprawie. • Wstąpienie nowego uczestnika do postępowania na etapie apelacji, pozbawiające go prawa do zaskarżenia orzeczenia, narusza konstytucyjne prawo do zaskarżenia.
Godne uwagi sformułowania
Sąd zobowiązany jest do działania z urzędu w przedmiocie stwierdzenia, kto jest spadkobiercą. • nie można, oczywiście, mówić o sprzeczności przepisu art. 510 § 1 k.p.c. - w części w której dotyczy on możliwości wzywania do udziału w sprawie w postępowaniu odwoławczym - z przepisami art. 78 i 176 ust. 1 Konstytucji , to jednak na skutek jego stosowania, w odniesieniu do konkretnych osób, mogą powstać sytuacje, w których konstytucyjne prawo kontroli orzeczeń i postępowania sądowego zostanie naruszone lub odjęte • ilekroć sąd drugiej instancji stwierdzi, że wstąpienie zainteresowanego do udziału w sprawie dopiero w postępowaniu apelacyjnym, może spowodować pozbawianie go prawa do zaskarżenia orzeczenia (...) tylekroć powinien, zamiast wydawać orzeczenie reformatoryjne, uchylić postanowienie sądu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie kręgu spadkobierców w postępowaniu spadkowym, obowiązki sądu spadku, ochrona konstytucyjnych praw procesowych uczestników postępowania, możliwość uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji przez sąd drugiej instancji w celu zapewnienia prawa do zaskarżenia."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wadliwego ustalenia kręgu spadkobierców i naruszenia prawa do zaskarżenia na etapie apelacji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak błędy proceduralne na niższym szczeblu mogą prowadzić do uchylenia orzeczenia i jak ważne jest przestrzeganie konstytucyjnych praw procesowych, nawet w sprawach spadkowych.
“Błąd w ustaleniu spadkobierców kosztował uchylenie postanowienia. Jak chronić swoje prawa w sprawach spadkowych?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.