Orzeczenie · 2020-12-10

III AUA 934/20Bank nie musi zwrocic ZUS świadczenia wypłaconego komornikowi

Sąd

Sąd Apelacyjny w Warszawie

Miejsce

Warszawa

Data

2020-12-10

SAOSUbezpieczenia społeczneświadczenia emerytalne i rentoweŚredniaapelacyjny

ZUSubezpieczenia społeczneemeryturaprawo bankoweegzekucja komorniczaśmierć ubezpieczonegozwrot świadczeńodpowiedzialność banku

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła żądania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) wobec banku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia emerytalnego. Emeryt A. M. zmarł 11 lutego 2019 r. Mimo to, jego konto bankowe otrzymało świadczenie za marzec 2019 r. W dniu 6 marca 2019 r. konto zostało zajęte przez komornika sądowego w ramach postępowania egzekucyjnego, a bank dokonał wypłaty 658,80 zł na rzecz komornika. ZUS dowiedział się o śmierci emeryta 12 marca 2019 r. i 21 marca 2019 r. zażądał od banku zwrotu świadczenia. Bank, zachowując 30-dniowy termin, poinformował ZUS, że dokonał częściowego zwrotu, a pozostała kwota 658,80 zł została wypłacona komornikowi. Sąd Okręgowy uznał, że bank nie jest zobowiązany do zwrotu tej kwoty, powołując się na przepisy Prawa bankowego (art. 55 ust. 3), które zwalniają bank z odpowiedzialności, jeśli przed otrzymaniem wniosku organu wypłacającego świadczenie dokonał wypłat innym uprawnionym osobom i poinformował o tym organ. Sąd uznał komornika za taką uprawnioną osobę, działającą na podstawie zajęcia egzekucyjnego. Sąd Apelacyjny oddalił apelację ZUS, podzielając stanowisko sądu pierwszej instancji. Podkreślono, że zajęcie komornicze skutkuje utratą uprawnień przez posiadacza rachunku na rzecz organu egzekucyjnego, a bank, realizując zajęcie, działa zgodnie z prawem i nie ponosi odpowiedzialności za szkody. Wskazano, że art. 56 Prawa bankowego (dyspozycja na wypadek śmierci) dotyczy innej sytuacji niż zajęcie egzekucyjne.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Średnia

Do czego można powołać

Interpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności banku za wypłaty z rachunku zmarłego w kontekście zajęcia komorniczego i obowiązków wobec ZUS.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji, w której zajęcie komornicze nastąpiło przed otrzymaniem przez bank informacji o śmierci i wniosku ZUS.

Zagadnienia prawne (2)

Czy bank, który dokonał wypłaty środków z rachunku zmarłego ubezpieczonego na rzecz komornika sądowego w ramach zajęcia egzekucyjnego, zanim otrzymał informację o śmierci ubezpieczonego i wniosek ZUS o zwrot świadczenia, jest zwolniony z obowiązku zwrotu tych środków na rzecz ZUS?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, bank jest zwolniony z obowiązku zwrotu środków, jeśli przed otrzymaniem wniosku ZUS dokonał wypłaty innym uprawnionym osobom (w tym komornikowi) i poinformował o tym ZUS w terminie.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że komornik sądowy, działający na podstawie zajęcia egzekucyjnego, jest "inną uprawnioną osobą" w rozumieniu art. 55 ust. 3 Prawa bankowego. Bank, realizując zajęcie komornicze przed otrzymaniem wniosku ZUS i informując o tym ZUS w ustawowym terminie, spełnił przesłanki zwalniające go z obowiązku zwrotu świadczenia. Zajęcie komornicze skutkuje utratą uprawnień przez posiadacza rachunku na rzecz organu egzekucyjnego.

Czy zajęcie komornicze z rachunku bankowego dłużnika po jego śmierci, ale przed otrzymaniem przez bank informacji o śmierci i wniosku ZUS, jest skuteczne i zwalnia bank z obowiązku zwrotu świadczenia na rzecz ZUS?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, zajęcie komornicze jest skuteczne, a bank, realizując je, działa zgodnie z prawem i jest zwolniony z obowiązku zwrotu świadczenia na rzecz ZUS, pod warunkiem spełnienia wymogów formalnych dotyczących powiadomienia ZUS.

Uzasadnienie

Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 889 § 1 k.p.c.) nakładają na bank obowiązek niezwłocznego przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Konsekwencją zajęcia jest przeniesienie uprawnień posiadacza rachunku na organ egzekucyjny. Bank, działając zgodnie z tym obowiązkiem, nie może być obciążony odpowiedzialnością za wypłatę środków komornikowi.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalenie apelacji

Strona wygrywająca

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
(...) S.A.	spółka	odwołujący
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C.	instytucja	organ rentowy
A. M.	osoba_fizyczna	ubezpieczony

Przepisy (13)

Główne

u.e.r.f.u.s. art. 138a

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Podmiot prowadzący rachunek, bank lub SKOK są obowiązani zwrócić ZUS kwoty świadczeń przekazane na rachunek za miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy.

p.b. art. 55 § 1

Ustawa Prawo bankowe

W przypadku śmierci posiadacza rachunku bank jest obowiązany wypłacić z rachunku kwotę równą wpłatom dokonanym przez organ wypłacający świadczenie, które nie przysługiwały po śmierci posiadacza.

p.b. art. 55 § 3

Ustawa Prawo bankowe

Bank jest zwolniony z wypłaty, jeżeli przed otrzymaniem wniosku organu wypłacającego świadczenie dokonał wypłat innym uprawnionym osobom i poinformował o tym organ w terminie 30 dni.

k.p.c. art. 889 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Określa procedurę zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez komornika, wzywając bank do nieprzekazywania środków bez zgody komornika.

Pomocnicze

u.e.r.f.u.s. art. 144 § 1

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

p.b. art. 55 § 4

Ustawa Prawo bankowe

Bank nie odpowiada za szkody wynikające z wykonania czynności z ust. 1 pkt 2 i ust. 3.

p.b. art. 56

Ustawa Prawo bankowe

Dotyczy dyspozycji wkładem na wypadek śmierci, wskazując krąg osób uprawnionych do wypłaty po śmierci posiadacza rachunku (małżonek, wstępni, zstępni, rodzeństwo).

k.p.c. art. 892

Kodeks postępowania cywilnego

Przewiduje odpowiedzialność banku za szkody wynikające z niezastosowania się do zajęcia wierzytelności.

k.p.c. art. 385

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 108

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 98 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

rozp. MS ws. opłat art. 9 § 2

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych

rozp. MS ws. opłat art. 10 § 1

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Bank, dokonując wypłaty na rzecz komornika sądowego na poczet zajęcia egzekucyjnego przed otrzymaniem informacji o śmierci świadczeniobiorcy i wniosku ZUS, działał zgodnie z prawem i przepisami Prawa bankowego (art. 55 ust. 3) oraz k.p.c. (art. 889 § 1). • Komornik sądowy jest "inną uprawnioną osobą" w rozumieniu art. 55 ust. 3 Prawa bankowego, a bank, realizując zajęcie, spełnił przesłanki zwalniające go z obowiązku zwrotu świadczenia na rzecz ZUS. • Zajęcie komornicze skutkuje utratą uprawnień przez posiadacza rachunku na rzecz organu egzekucyjnego, a bank nie może postępować niezgodnie z dyspozycją komornika bez narażania się na odpowiedzialność.

Odrzucone argumenty

Bank jest zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na rzecz ZUS, ponieważ wypłata na rzecz komornika po śmierci świadczeniobiorcy nie stanowi wypłaty "innym uprawnionym osobom" w rozumieniu art. 55 ust. 3 Prawa bankowego, a komornik nie jest taką osobą. • Po śmierci posiadacza rachunku, jego dyspozycje środkami wygasają, z wyjątkiem tych dokonanych w trybie art. 56 Prawa bankowego (dyspozycja na wypadek śmierci). • Organ egzekucyjny powinien zawiesić postępowanie z urzędu w razie śmierci dłużnika (art. 819 § 1 k.p.c.), a czynności podjęte po śmierci są nieważne.

Godne uwagi sformułowania

bank dokonał wypłaty środków z tytułu zajęcia realizowanego przez bank, zgodnie z wezwaniem komornika sądowego • bank jest zwolniony od wypłaty pełnej lub częściowej kwoty, o której mowa w ust. 1 pkt 2, jeżeli przed otrzymaniem wniosku organu wypłacającego świadczenie lub uposażenie dokonał z tych rachunków wypłat innym uprawnionym osobom • organ egzekucyjny należy do kręgu podmiotów uprawnionych do otrzymywania wypłat z rachunku dłużnika prowadzonego przez jego bank • bank postępując niezgodnie z dyspozycją wynikającą z zajęcia rachunku bankowego postąpiłyby wbrew przepisom ustawy, narażając się tym samym na odpowiedzialność z art. 892 k.p.c.

Skład orzekający

Małgorzata Micorek-Wagner

przewodniczący

Bożena Lasota

członek

Dorota Szarek

sędzia sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności banku za wypłaty z rachunku zmarłego w kontekście zajęcia komorniczego i obowiązków wobec ZUS."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której zajęcie komornicze nastąpiło przed otrzymaniem przez bank informacji o śmierci i wniosku ZUS.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje konflikt między prawami wierzyciela (ZUS) a obowiązkami banku wobec organu egzekucyjnego, ilustrując złożoność przepisów prawa bankowego i egzekucyjnego w nietypowych okolicznościach.

“Bank kontra ZUS: Kto pierwszy, ten lepszy? Sprawa wypłaty świadczenia po śmierci emeryta.”

Dane finansowe

WPS: 658,8 PLN

zwrot kosztów zastępstwa prawnego: 240 PLN

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników