III AUa 63/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Lublinie rozpoznał apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach, który zmienił decyzję ZUS i ustalił wyższą wysokość emerytury dla E. K. Sprawa wynikała z wniosku ubezpieczonej o ponowne ustalenie wysokości emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r., który uznał art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej za niezgodny z Konstytucją. Przepis ten nakazywał pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury o kwotę pobranych wcześniej świadczeń. ZUS odmówił uchylenia decyzji z 2013 r., powołując się na upływ pięcioletniego terminu od jej doręczenia (art. 146 § 1 kpa). Sąd Okręgowy uznał odwołanie za zasadne, wskazując na brak dowodu doręczenia decyzji oraz na to, że wyrok TK stanowi nową okoliczność. Sąd Apelacyjny, oddalając apelację ZUS, potwierdził, że wyrok TK stanowi nową okoliczność prawną w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, uzasadniającą ponowne ustalenie wysokości świadczenia. Sąd podkreślił, że tryb z art. 114 ustawy emerytalnej ma pierwszeństwo przed przepisami KPA i KPC w kwestii wzruszania decyzji rentowych. Sąd Apelacyjny skorygował uzasadnienie Sądu Okręgowego co do terminu z KPA, ale utrzymał wyrok w mocy, wskazując na art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej jako właściwą podstawę prawną, a nie błąd organu rentowego (art. 114 ust. 1 pkt 6 kpa), gdyż przepis był stosowany zgodnie z jego językowym znaczeniem.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie ponownego ustalenia wysokości świadczeń emerytalnych po wyrokach Trybunału Konstytucyjnego, nawet po upływie terminów proceduralnych z KPA, powołując się na art. 114 ustawy emerytalnej.
Dotyczy specyficznej sytuacji kobiet urodzonych w (...) r., które pobierały emeryturę na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej i których prawo do emerytury w powszechnym wieku zostało ustalone po wejściu w życie niekonstytucyjnego przepisu.
Zagadnienia prawne (2)
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność przepisu ustawy emerytalnej z Konstytucją stanowi nową okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania i ponowne ustalenie wysokości emerytury, mimo upływu terminu określonego w art. 146 § 1 kpa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi nową okoliczność prawną w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, która uzasadnia ponowne ustalenie wysokości świadczenia, nawet jeśli od doręczenia pierwotnej decyzji upłynęło pięć lat.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że wyrok TK eliminujący przepis z obrotu prawnego jest nową okolicznością prawną, która pozwala na wzruszenie prawomocnej decyzji na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, niezależnie od terminów KPA. Tryb z art. 114 ustawy emerytalnej ma pierwszeństwo przed przepisami KPA.
Czy błąd organu rentowego może stanowić podstawę do ponownego ustalenia wysokości emerytury na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej, jeśli organ działał zgodnie z ówcześnie obowiązującym, choć później uznanym za niekonstytucyjny, przepisem?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, błąd organu rentowego nie zachodzi, gdy organ stosuje przepis zgodnie z jego językowym znaczeniem, który następnie zostaje uznany za niekonstytucyjny. Podstawą do ponownego ustalenia wysokości świadczenia jest wówczas art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że organ rentowy nie popełnił błędu, stosując przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej zgodnie z jego znaczeniem, który korzystał z domniemania konstytucyjności. Błąd organu nie obejmuje sytuacji, gdy działa on na podstawie przepisów, które dopiero później zostają uznane za niekonstytucyjne.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. K. | osoba_fizyczna | ubezpieczona |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (18)
Główne
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Stanowi podstawę do uchylenia lub zmiany decyzji i ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną ujawnione nowe okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Wyrok TK jest taką okolicznością.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1b
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie dotyczącym kobiet urodzonych w (...) r., które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 ustawy. Nakazywał pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury.
ustawa emerytalna art. 24
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ustawa emerytalna art. 46
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1 pkt 6
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Dotyczy sytuacji, gdy nieprawidłowe obliczenie wysokości świadczenia nastąpiło na skutek błędu organu rentowego. Sąd uznał, że nie ma zastosowania w tej sprawie.
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1e
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1f pkt 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
k.p.a. art. 149 § § 1 i 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 146 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa 5-letni termin do uchylenia decyzji od daty jej doręczenia, który nie ma zastosowania w przypadku wznowienia postępowania na podstawie wyroku TK.
k.p.a. art. 145a
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.c. art. 408
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 477 § 14 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 71a § ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 66 § ust. 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 190 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi nową okoliczność prawną uzasadniającą ponowne ustalenie wysokości emerytury na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. • Tryb postępowania uregulowany w art. 114 ustawy emerytalnej ma pierwszeństwo przed przepisami KPA i KPC w kwestii wzruszania decyzji rentowych. • Brak dowodu doręczenia pierwotnej decyzji ZUS uniemożliwia skuteczne powołanie się na upływ 5-letniego terminu z art. 146 § 1 kpa.
Odrzucone argumenty
ZUS argumentował, że upłynął 5-letni termin od doręczenia decyzji, co uniemożliwia jej uchylenie na podstawie art. 146 § 1 kpa. • ZUS zarzucał naruszenie art. 233 k.p.c. poprzez błędne ustalenie braku dowodu doręczenia decyzji. • ZUS kwestionował zastosowanie art. 114 ustawy emerytalnej jako podstawy prawnej zmiany wysokości emerytury.
Godne uwagi sformułowania
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r. stwierdzający niezgodność z Konstytucją RP uregulowania ustawy emerytalnej, na podstawie którego ustalono wysokość emerytury ubezpieczonej, może być uznany za nową okoliczność ujawnioną po wydaniu decyzji o przyznaniu emerytury z 15 listopada 2013r., ale istniejącą przed wydaniem tej decyzji, gdyż niesporne jest, że zakwestionowany przez Trybunał przepis ustawy emerytalnej był niezgodny z Konstytucją od chwili jego uchwalenia. • Granica pięciu lat - przewidziana w art.146§1 kpa - od doręczenia decyzji, której dotyczy skarga o wznowienie postępowania oparta na orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, po przekroczeniu której to granicy czasowej nie jest możliwe uchylenie (zmiana) niekorzystnego rozstrzygnięcia, jest dwa razy krótsza od przewidzianej w art.408 kpc. • W ocenie Sądu Apelacyjnego pojęcie „nowych okoliczności" istniejących przed wydaniem decyzji organu rentowego a mających wpływ na ustalenie wysokości emerytury wnioskodawczyni, o jakich stanowi art. 114 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, obejmuje okoliczności sprawy a zatem zarówno okoliczności faktyczne jak i prawne.
Skład orzekający
Elżbieta Czaja
przewodniczący-sprawozdawca
Małgorzata Pasek
sędzia
Jacek Chaciński
sędzia (del. do SA)
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie ponownego ustalenia wysokości świadczeń emerytalnych po wyrokach Trybunału Konstytucyjnego, nawet po upływie terminów proceduralnych z KPA, powołując się na art. 114 ustawy emerytalnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji kobiet urodzonych w (...) r., które pobierały emeryturę na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej i których prawo do emerytury w powszechnym wieku zostało ustalone po wejściu w życie niekonstytucyjnego przepisu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak wyroki Trybunału Konstytucyjnego mogą wpływać na prawa nabyte i jak sądy interpretują przepisy proceduralne w celu zapewnienia zgodności z Konstytucją, co jest istotne dla wielu ubezpieczonych.
“Wyrok TK ważniejszy niż 5 lat zwłoki? Sąd Apelacyjny o ponownym przeliczeniu emerytury.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.