III AUa 103/26Przeliczenie emerytury ZUS wyrok TK 2
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Rzeszowie rozpoznał apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie, który nakazał przeliczenie emerytury wnioskodawczyni F.M. Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20), uznającym art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS za niezgodny z Konstytucją w zakresie dotyczącym osób składających wnioski o świadczenia przed 6 czerwca 2012 r. Przepis ten pomniejszał podstawę obliczenia emerytury powszechnej o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych. Sąd Apelacyjny, częściowo uwzględniając apelację ZUS, zmienił wyrok Sądu Okręgowego. Zobowiązał ZUS do ponownego obliczenia emerytury F.M. na podstawie art. 26 ustawy, bez pomniejszania podstawy obliczenia o kwoty pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy i składki zdrowotnej, ale z ograniczeniem tego mechanizmu do kwot pobranych po osiągnięciu przez F.M. wieku uprawniającego do emerytury w wieku powszechnym. Sąd Apelacyjny podkreślił, że choć wyrok TK z 2024 r. nie został opublikowany, sądy mają obowiązek stosowania zasad konstytucyjnych i mogą odmówić zastosowania przepisów sprzecznych z Konstytucją (tzw. rozproszona kontrola konstytucyjności). Zwrócono uwagę na wcześniejsze orzecznictwo TK (P 20/16) dotyczące podobnych kwestii. Sąd Apelacyjny uznał, że pomniejszenie emerytury powszechnej o kwoty pobrane po osiągnięciu wieku powszechnego jest uzasadnione, aby zachować równowagę i zasadę sprawiedliwości społecznej, unikając podwójnego uprzywilejowania osób pobierających emerytury wcześniejsze przez długi czas. Zasądzono również koszty zastępstwa procesowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie dopuszczalności rozproszonej kontroli konstytucyjności przez sądy powszechne, interpretacja art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w kontekście wyroków TK i zasad konstytucyjnych, zasady stosowania nieopublikowanych wyroków TK.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wnioskodawczyni i interpretacji przepisów w kontekście konkretnych wyroków TK. Wartość precedensowa może być ograniczona przez kontrowersje wokół składu TK i publikacji orzeczeń.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, może stanowić podstawę do wznowienia postępowania i przeliczenia prawomocnej decyzji organu rentowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sądy mają obowiązek stosowania zasad konstytucyjnych i mogą odmówić zastosowania przepisów sprzecznych z Konstytucją, nawet jeśli wyrok TK nie został opublikowany.
Uzasadnienie
Sądy mają obowiązek zapewnić poszanowanie standardu unijnego, konwencyjnego oraz konstytucyjnego, co może obejmować odmowę zastosowania przepisów krajowych sprzecznych z prawem unijnym lub konwencyjnym, lub interpretacyjne zastosowanie Konstytucji RP. Rozproszona kontrola konstytucyjności pozwala sądom na samodzielną ocenę zgodności przepisów ustawowych z Konstytucją na użytek rozpoznawanej sprawy.
Czy przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który pomniejsza podstawę obliczenia emerytury powszechnej o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych, jest zgodny z Konstytucją RP w odniesieniu do osób, które złożyły wniosek o świadczenia przed 6 czerwca 2012 r.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przepis ten jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń przed 6 czerwca 2012 r., naruszając zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Jednakże, pomniejszenie emerytury powszechnej o kwoty pobrane po osiągnięciu wieku powszechnego jest dopuszczalne.
Uzasadnienie
Wprowadzenie przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej skutkowało złamaniem zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, gdyż ubezpieczeni nie mogli przewidzieć skutków prawnych pobierania wcześniejszej emerytury. Sąd Apelacyjny ograniczył stosowanie tego przepisu, uznając, że pomniejszenie powinno dotyczyć tylko kwot pobranych po osiągnięciu wieku powszechnego, aby zachować równowagę i zasadę sprawiedliwości społecznej.
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność wykładni aktu normatywnego z Konstytucją, który nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisu, stanowi podstawę do wznowienia postępowania?
Odpowiedź sądu
Nie, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające w sentencji niezgodność z Konstytucją określonej wykładni aktu normatywnego, które nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisu, nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania.
Uzasadnienie
Wyrok interpretacyjny TK nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania, ponieważ nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisu. Trybunał nie może wyręczać prawodawcy w stanowieniu lub sanacji przepisów, a jego wskazówki mają charakter sugestii.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| F. M. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w M. | instytucja | pozwany organ rentowy |
Przepisy (11)
Główne
ustawa emerytalna art. 26
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa obliczenia emerytury.
ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie dotyczącym osób składających wnioski przed 6 czerwca 2012 r., pomniejszający podstawę obliczenia emerytury powszechnej o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych. Sąd ograniczył jego stosowanie do kwot pobranych po osiągnięciu wieku powszechnego.
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa prawna dla weryfikacji i wzruszalności decyzji organów rentowych w przypadku ujawnienia okoliczności, które mogły mieć wpływ na wadliwe ustalenie prawa do świadczenia. Sąd uznał, że nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego stanowi taką okoliczność.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada państwa prawnego, zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Niezawisłość sędziowska i podleganie tylko Konstytucji i ustawom.
ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1b
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis dotyczący pomniejszenia podstawy obliczenia emerytury powszechnej o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych. Sąd ograniczył jego stosowanie.
ustawa emerytalna art. 26
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa obliczenia emerytury.
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości w przypadku ujawnienia okoliczności mających wpływ na wadliwe ustalenie prawa.
Pomocnicze
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do zmiany zaskarżonego wyroku przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do orzekania o kosztach postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20, mimo braku publikacji, stanowi podstawę do stosowania zasad konstytucyjnych. • Przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do osób składających wnioski przed 6 czerwca 2012 r. • Sądy mają prawo do rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisów. • Pomniejszenie emerytury powszechnej powinno być ograniczone do kwot pobranych po osiągnięciu wieku powszechnego.
Odrzucone argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20, nieopublikowany w Dzienniku Ustaw, nie wywołuje skutków prawnych. • Przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej obowiązywał w dacie wydania decyzji i korzysta z domniemania zgodności z prawem. • Wyrok TK nie stanowi przesłanki do wznowienia postępowania w trybie art. 114 ustawy emerytalnej, jeśli nie jest to wyrok stwierdzający utratę mocy obowiązującej przepisu.
Godne uwagi sformułowania
sądy powszechne mają obowiązek zapewnienia przy stosowaniu przepisów ustawy i rozporządzeń poszanowania standardu unijnego, konwencyjnego oraz konstytucyjnego • rozproszona kontrola konstytucyjności • nie można twierdzić, aby decyzja przyznająca prawo do emerytury w określonej wysokości została wydana w następstwie błędu organu rentowego • wyrok stwierdzający niezgodność przepisu z Konstytucją, nawet jeżeli nie zostanie opublikowany, obala domniemanie konstytucyjności tego przepisu z chwilą jego publicznego ogłoszenia na sali sądowej • mechanizm potrącania kwot pobranych już świadczeń emerytalnych przy obliczaniu podstawy emerytury przysługującej po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego nie stanowi unormowania - na gruncie ustawy nowelizującej - odbiegającego od podstawowych założeń nowego systemu emerytalnego
Skład orzekający
Ewa Preneta-Ambicka
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności rozproszonej kontroli konstytucyjności przez sądy powszechne, interpretacja art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w kontekście wyroków TK i zasad konstytucyjnych, zasady stosowania nieopublikowanych wyroków TK."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wnioskodawczyni i interpretacji przepisów w kontekście konkretnych wyroków TK. Wartość precedensowa może być ograniczona przez kontrowersje wokół składu TK i publikacji orzeczeń.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu emerytur i interpretacji przepisów przez Trybunał Konstytucyjny, co budzi duże zainteresowanie wśród obywateli i prawników. Wyrok Sądu Apelacyjnego wnosi istotne wyjaśnienia dotyczące stosowania prawa w kontekście orzecznictwa konstytucyjnego.
“Sąd Apelacyjny: ZUS musi przeliczyć emeryturę po wyroku TK, ale z ograniczeniami!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.