Orzeczenie · 1999-07-29

II UKN 56/99Naruszenie przepisów procesowych zmiana zasady odpowiedzialności

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

1999-07-29

SNPrawo pracyubezpieczenia społeczneWysokanajwyższy

wypadek przy pracyrenta uzupełniającaodpowiedzialność deliktowazasada ryzykazasada winyprzedawnieniepostępowanie apelacyjnekasacjaSąd Najwyższynaruszenie przepisów proceduralnych

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Powód dochodził od Gminnej Spółdzielni „S.Ch.” renty uzupełniającej po wypadku przy pracy, który miał miejsce w 1989 r. Sąd Rejonowy zasądził świadczenie, opierając odpowiedzialność pozwanej na zasadzie ryzyka (art. 435 KC). Pozwana wniosła apelację, podnosząc m.in. zarzut przedawnienia i kwestionując zastosowanie zasady ryzyka. Sąd Wojewódzki oddalił apelację, uznając odpowiedzialność pozwanej na zasadzie winy (art. 415 KC), powołując się na przepisy karne dotyczące bezpieczeństwa pracy i uznając, że wypadek był wynikiem występku. Sąd ten uznał również zarzut przedawnienia za chybiony, częściowo z powodu jego nieuwzględnienia przez sąd pierwszej instancji. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację pozwanej, uchylił wyrok sądu drugiej instancji. Uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 382 w zw. z art. 233 § 1 KPC, wskazując, że sąd drugiej instancji nie mógł zmienić podstawy odpowiedzialności z ryzyka na winę bez przeprowadzenia własnego postępowania dowodowego, a materiał dowodowy zgromadzony przez sąd pierwszej instancji nie był wystarczający do ustalenia winy pozwanej ani popełnienia przez nią występku. Sąd Najwyższy podkreślił również, że zarzut przedawnienia może być skutecznie podniesiony w postępowaniu apelacyjnym.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalenie, że sąd drugiej instancji nie może zmieniać podstawy odpowiedzialności z ryzyka na winę bez przeprowadzenia własnego postępowania dowodowego, a zarzut przedawnienia może być podniesiony w apelacji.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy spraw o odszkodowanie i rentę po wypadkach przy pracy, gdzie dochodzi do zmiany podstawy odpowiedzialności w postępowaniu apelacyjnym.

Zagadnienia prawne (2)

Czy sąd drugiej instancji może zmienić podstawę odpowiedzialności z zasady ryzyka na zasadę winy, opierając się wyłącznie na materiale dowodowym zgromadzonym przez sąd pierwszej instancji, który prowadził postępowanie dla ustalenia winy?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, sąd drugiej instancji nie może zmienić podstawy odpowiedzialności z zasady ryzyka na zasadę winy bez przeprowadzenia własnego postępowania dowodowego, jeśli materiał dowodowy zgromadzony przez sąd pierwszej instancji nie był wystarczający do ustalenia winy.

Uzasadnienie

Sąd drugiej instancji, zmieniając podstawę odpowiedzialności z ryzyka na winę, naruszył art. 382 w zw. z art. 233 § 1 KPC, ponieważ nie przeprowadził własnego postępowania dowodowego, a rozstrzygnięcie oparł na materiale dowodowym zgromadzonym przez sąd pierwszej instancji, który nie prowadził postępowania dla ustalenia winy.

Czy zarzut przedawnienia może być skutecznie podniesiony w postępowaniu apelacyjnym?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, zarzut przedawnienia może być skutecznie podniesiony w postępowaniu apelacyjnym.

Uzasadnienie

Przepisy prawa materialnego dotyczące przedawnienia roszczeń oraz przepisy postępowania cywilnego nie uzależniają skuteczności zarzutu przedawnienia od jego zgłoszenia w określonym stadium postępowania. Postępowanie apelacyjne jest przedłużeniem procesu, a sąd rozpoznający apelację orzeka merytorycznie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

pozwana (w zakresie kasacji)

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Władysław S.	osoba_fizyczna	powód
Gminna Spółdzielnia „S.Ch.” w W.	spółka	pozwana

Przepisy (13)

Główne

KPC art. 382

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd drugiej instancji nie może oprzeć rozstrzygnięcia na materiale dowodowym zgromadzonym przez sąd pierwszej instancji, jeśli nie przeprowadził własnego postępowania dowodowego, zwłaszcza przy zmianie podstawy odpowiedzialności.

KPC art. 233 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd drugiej instancji naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, uznając materiał dowodowy zgromadzony dla ustalenia odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za wystarczający do ustalenia winy i popełnienia występku.

KPC art. 393 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa kasacji z powodu naruszenia prawa materialnego.

KPC art. 393 § 1 pkt 2

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa kasacji z powodu naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy.

KPC art. 393 § 13 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do orzeczenia Sądu Najwyższego o uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.

Pomocnicze

KC art. 435

Kodeks cywilny

Zasada odpowiedzialności na zasadzie ryzyka.

KC art. 415

Kodeks cywilny

Zasada odpowiedzialności na zasadzie winy.

KC art. 442 § § 1

Kodeks cywilny

Przedawnienie roszczeń odszkodowawczych.

KC art. 442 § § 2

Kodeks cywilny

Termin przedawnienia roszczeń wynikających z przestępstwa.

KP art. 300

Kodeks pracy

Pracownicze stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego.

KK art. 191

Kodeks karny

Przepis dotyczący narażenia pracownika na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (w wersji z 1969 r.).

KK art. 220

Kodeks karny

Przepis dotyczący narażenia pracownika na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (w wersji z 1997 r.).

KC art. 117 § § 2

Kodeks cywilny

Skutki podniesienia zarzutu przedawnienia.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez sąd drugiej instancji art. 382 w zw. z art. 233 § 1 KPC poprzez zmianę podstawy odpowiedzialności z ryzyka na winę bez przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego.

Godne uwagi sformułowania

Sąd drugiej instancji, zmieniając zasadę odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę z zasady ryzyka [...] na zasadę winy [...], narusza art. 382 w związku z art. 233 § 1 KPC, jeśli nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego, a rozstrzygnięcie wydał jedynie na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez sąd pierwszej instancji, mimo że sąd ten przeprowadził postępowanie dla ustalenia winy strony pozwanej. • Zarówno ustalenie jej winy w rozumieniu art. 415 KC za wypadek jakiemu uległ powód przy pracy, jak i ustalenie, że wypadek ten był następstwem występku w rozumieniu Kodeksu karnego oraz art. 442 § 2 KC może nastąpić dopiero w wyniku stosownego postępowania dowodowego. • Fakt podniesienia zarzutu przedawnienia roszczenia dopiero w postępowaniu apelacyjnym nie upoważnia do stwierdzenia – jak to uczynił Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – że jest to zarzut chybiony.

Skład orzekający

Beata Gudowska

przewodniczący

Maria Tyszel

sędzia-sprawozdawca

Krystyna Bednarczyk

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że sąd drugiej instancji nie może zmieniać podstawy odpowiedzialności z ryzyka na winę bez przeprowadzenia własnego postępowania dowodowego, a zarzut przedawnienia może być podniesiony w apelacji."

Ograniczenia: Dotyczy spraw o odszkodowanie i rentę po wypadkach przy pracy, gdzie dochodzi do zmiany podstawy odpowiedzialności w postępowaniu apelacyjnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa ilustruje kluczowe zasady postępowania cywilnego dotyczące ciężaru dowodu i granic apelacji, a także ważną kwestię przedawnienia roszczeń. Jest to istotne dla praktyków prawa pracy i cywilnego.

“Sąd Najwyższy: Zmiana podstawy odpowiedzialności w apelacji bez dowodów to błąd proceduralny!”

Dane finansowe

WPS: 2467,04 PLN

renta skapitalizowana: 2467,04 PLN

renta uzupełniająca miesięczna: 270,99 PLN

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników