Orzeczenie · 2026-02-17

II SA/Kr 1531/25Odmowa zwrotu nieruchomości skarga oddalona 2

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie

Miejsce

Kraków

Data

2026-02-17

NSANieruchomościWysokawsa

nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościgospodarka nieruchomościamiprawo administracyjnewłasnośćużytkowanie wieczystedecyzja administracyjnasąd administracyjny

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła skargi A. Z. na decyzję Wojewody Małopolskiego odmawiającą zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości. Organy administracji, począwszy od Prezydenta Miasta Krakowa, a następnie Wojewoda, odmówiły zwrotu, opierając się na fakcie, że prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowych działek zostało przekształcone w prawo własności osób fizycznych. Wskazano, że zgodnie z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest możliwy tylko wtedy, gdy pozostaje ona we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Ponieważ nieruchomości te zostały zbyte lub obciążone prawami osób trzecich, decyzja o zwrocie byłaby niewykonalna. Sąd administracyjny, analizując zarzuty skargi, w tym naruszenie przepisów KPA i ugn, podzielił stanowisko organów. Powołano się na uchwałę NSA z dnia 13 kwietnia 2015 r. (I OPS 3/14) oraz inne orzeczenia, które jednoznacznie stwierdzają, że zbycie wywłaszczonej nieruchomości osobie trzeciej lub obciążenie jej prawem użytkowania wieczystego wyklucza możliwość zwrotu w postępowaniu administracyjnym. Sąd podkreślił, że w takiej sytuacji ochrona prawa własności lub użytkowania wieczystego osób trzecich stanowi przeszkodę nie do pokonania. Wskazano, że ewentualne roszczenia odszkodowawcze byłych właścicieli powinny być dochodzone na drodze postępowania cywilnego. W związku z tym, skarga jako bezzasadna została oddalona.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ugruntowana linia orzecznicza dotycząca niemożności zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która została zbyta osobom trzecim lub obciążona prawem użytkowania wieczystego.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy sytuacji, gdy nieruchomość wywłaszczona nie pozostaje już we władaniu podmiotu publicznego. W takich przypadkach roszczenia należy kierować na drogę cywilną.

Zagadnienia prawne (2)

Czy możliwe jest orzeczenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeśli nieruchomość ta nie pozostaje już we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a została zbyta osobie trzeciej lub obciążona prawem użytkowania wieczystego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, orzeczenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest niedopuszczalne, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego już tą nieruchomością nie władają, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna.

Uzasadnienie

Sąd powołał się na orzecznictwo NSA, zgodnie z którym zbycie wywłaszczonej nieruchomości osobie trzeciej lub obciążenie jej prawem użytkowania wieczystego wyklucza możliwość zwrotu w postępowaniu administracyjnym, nawet jeśli cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Ochrona prawa własności lub użytkowania wieczystego osób trzecich stanowi przeszkodę nie do pokonania w postępowaniu administracyjnym.

Czy w przypadku zbycia wywłaszczonej nieruchomości osobie trzeciej, były właściciel może dochodzić swoich roszczeń na drodze postępowania administracyjnego, czy też jedynie cywilnego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

W przypadku zbycia wywłaszczonej nieruchomości osobie trzeciej, roszczenie o zwrot nie może być zrealizowane w drodze restytucji własności na podstawie aktu administracyjnego. Byłym właścicielom przysługuje roszczenie o odszkodowanie na drodze postępowania cywilnego.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że jeśli na skutek utraty przez gminę tytułu do wywłaszczonej nieruchomości orzekanie o zwrocie w postępowaniu administracyjnym stało się bezprzedmiotowe, to do ustalania istnienia podstaw tego zwrotu jako przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej uprawniony jest sąd powszechny. Sądy powszechne oceniają zadysponowanie wywłaszczoną nieruchomością w kategorii deliktu uzasadniającego odpowiedzialność odszkodowawczą.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalono skargę

Oddalono skargę na decyzję Wojewody Małopolskiego utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa odmawiającą zwrotu udziału w nieruchomości.

Przepisy (18)

Główne

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu oraz to, że nieruchomość pozostaje we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

u.g.n. art. 137 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Definiuje przesłanki uznania nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia (nie rozpoczęcie prac w ciągu 7 lat lub niezrealizowanie celu w ciągu 10 lat od ostateczności decyzji).

Pomocnicze

u.g.n. art. 136 § 3a

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Dotyczy zawiadamiania pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w nieruchomości.

u.g.n. art. 137 § 2

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Dotyczy zwrotu części nieruchomości, jeżeli cel został zrealizowany tylko na części.

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa stwierdzenia nieważności decyzji, wskazana w kontekście potencjalnej niewykonalności decyzji o zwrocie.

p.u.s.a. art. 1

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kontroli sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 134

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Środki stosowane przez sąd w celu usunięcia naruszenia prawa.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa oddalenia bezzasadnej skargi.

u.k.w.h. art. 3 § 1

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece

Domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

k.c. art. 233

Kodeks cywilny

Ochrona prawa użytkowania wieczystego.

Konstytucja RP art. 64 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona prawa własności.

Konstytucja RP art. 64 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona prawa własności.

dekret art. 6 § 2