II OSK 1276/26Naruszenie prawa do sądu przez zawieszenie terminów cudzoziemcy
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Wojewody Śląskiego od wyroku WSA w Gliwicach, który stwierdził bezczynność organu w sprawie rozpatrzenia wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy dla obywatelki Ukrainy. WSA zobowiązał Wojewodę do załatwienia wniosku w terminie 60 dni. Wojewoda zarzucił naruszenie prawa materialnego i procesowego, kwestionując możliwość odmowy zastosowania art. 100d specustawy ukraińskiej, który miał przedłużać zawieszenie terminów rozpatrywania wniosków pobytowych nawet po 30 czerwca 2024 r. Skarżący kasacyjnie argumentował, że takie zawieszenie jest proporcjonalne i uzasadnione sytuacją kryzysową związaną z konfliktem na Ukrainie, a jego kwestionowanie przez sądy administracyjne narusza kompetencje Trybunału Konstytucyjnego. NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd wskazał, że choć wcześniej przyjmowano, iż art. 100d specustawy ukraińskiej nie narusza prawa, to jednak ocena dopuszczalności ograniczenia prawa do sądu musi uwzględniać zmieniające się okoliczności. W ocenie NSA, dalsze przedłużanie zawieszenia terminów po 30 czerwca 2024 r. nie znajdowało już wystarczającego uzasadnienia w przesłance konieczności i naruszało zasadę proporcjonalności, a tym samym art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych. Sąd podkreślił, że odmowa zastosowania przepisu naruszającego Konstytucję w indywidualnej sprawie nie jest przejęciem kompetencji TK. W konsekwencji, od 1 lipca 2024 r. organ podlegał ocenie według ogólnych reguł, a stwierdzona bezczynność była uzasadniona, gdyż minął termin przewidziany na załatwienie sprawy. NSA oddalił skargę kasacyjną i odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie odmowy zastosowania przepisów ograniczających prawo do sądu, gdy ich stosowanie staje się nieproporcjonalne w zmienionych okolicznościach faktycznych. Interpretacja granic kontroli konstytucyjności przez sądy administracyjne.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przedłużaniem przepisów specustawy ukraińskiej. Ocena proporcjonalności może być różna w zależności od konkretnych okoliczności faktycznych i daty orzekania.
Zagadnienia prawne (3)
Czy dalsze przedłużanie zawieszenia biegu terminów rozpatrywania wniosków o zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemców po 30 czerwca 2024 r. na mocy specustawy ukraińskiej jest zgodne z Konstytucją RP i Kartą Praw Podstawowych UE, w szczególności z prawem do sądu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, dalsze przedłużanie zawieszenia biegu terminów po 30 czerwca 2024 r. narusza zasadę proporcjonalności i prawo do sądu.
Uzasadnienie
Choć początkowe zawieszenie terminów było uzasadnione sytuacją kryzysową, jego dalsze przedłużanie po ustabilizowaniu się sytuacji nie znajduje wystarczającego uzasadnienia w przesłance konieczności, naruszając tym samym prawo do sądu.
Czy sądy administracyjne mogą odmówić zastosowania przepisu ustawy, który ich zdaniem narusza Konstytucję RP, w ramach rozproszonej kontroli konstytucyjności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sądy administracyjne mają obowiązek stosować prawo zgodnie z Konstytucją RP i mogą odmówić zastosowania przepisu, którego stosowanie prowadziłoby do oczywistego naruszenia norm konstytucyjnych, nie przejmując tym samym kompetencji Trybunału Konstytucyjnego.
Uzasadnienie
Obowiązek sędziów do podlegania Konstytucji i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP) oraz zasada związania sądów Konstytucją (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP) pozwalają na odmowę zastosowania przepisu naruszającego Konstytucję w indywidualnej sprawie, bez konieczności występowania z pytaniem prawnym do TK, jeśli wątpliwości można usunąć w drodze wykładni.
Czy okoliczności takie jak duża liczba wniosków, sytuacja migracyjna czy obciążenie organów mogą usprawiedliwiać bezczynność organu w rozpatrywaniu wniosków o zezwolenie na pobyt czasowy po ustaniu okresu zawieszenia terminów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, te okoliczności nie stanowią same przez się podstawy do wyłączenia stanu bezczynności, gdyż dotyczą organizacji administracji i nie zastępują ustawowej podstawy do modyfikacji terminu załatwienia indywidualnej sprawy.
Uzasadnienie
Obciążenie administracyjne i sytuacja kryzysowa mogą wpływać na ogólną sprawność urzędu, ale nie zwalniają organu z obowiązku przestrzegania ustawowych terminów rozpatrywania spraw indywidualnych po ustaniu okresu zawieszenia.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (30)
Główne
specustawa ukraińska art. 100d § ust. 1
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Przepis ten, w pierwotnym brzmieniu, zawieszał biegi terminów w postępowaniach o udzielenie zezwoleń na pobyt czasowy. Sąd uznał, że jego dalsze przedłużanie po 30 czerwca 2024 r. narusza prawo do sądu.
ustawa zmieniająca z 2024 r. art. 1 § pkt 3
Ustawa o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw
Przepis ten przedłużał obowiązywanie zawieszenia terminów określonych w art. 100d ust. 1 specustawy ukraińskiej po 30 czerwca 2024 r. Sąd uznał to przedłużenie za niezgodne z prawem do sądu.
u.o.c. art. 112a § ust. 1
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
Określa termin do załatwienia sprawy o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy.
k.p.a. art. 35 § § 1-3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Reguluje terminy załatwiania spraw administracyjnych.
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 8
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przedmiotem skargi może być bezczynność organu.
p.p.s.a. art. 149 § § 1 pkt 1 i 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Środki prawne w przypadku bezczynności organu.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej - naruszenie przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozstrzygnięcie NSA w przypadku uwzględnienia lub oddalenia skargi kasacyjnej.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw.
Karta Praw Podstawowych UE art. 47
Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej
Prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu.
Karta Praw Podstawowych UE art. 52 § ust. 1
Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej
Zakres i warunki ograniczeń praw i wolności.
Pomocnicze
specustawa ukraińska art. 100d § ust. 4
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Wskazywany przez stronę skarżącą jako podstawa do braku możliwości wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności.
ustawa zmieniająca z 2025 r. art. 10 § pkt 1
Ustawa o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Wspomniana w kontekście dalszego przedłużenia okresu zawieszenia terminów.
u.o.c. art. 112a § ust. 2
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
Wskazuje na czynności zmierzające do usunięcia braków wniosku jako moment rozpoczęcia biegu terminu do wydania decyzji.
k.p.a. art. 35 § § 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Możliwość wyłączenia okresów z biegu terminu.
k.p.a. art. 36
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Możliwość przedłużenia terminu załatwienia sprawy.
k.p.a. art. 61a § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania.
k.p.a. art. 64 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Czynności zmierzające do usunięcia braków wniosku.
p.p.s.a. art. 149 § § 1a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zaniechanie przyznania sumy pieniężnej.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przesłanki nieważności postępowania.
p.p.s.a. art. 207 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzekanie o kosztach postępowania kasacyjnego.
p.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Związanie organów władzy publicznej Konstytucją.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Niezawisłość sędziowska i podleganie Konstytucji i ustawom.
Konstytucja RP art. 37 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia praw cudzoziemców.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Dalsze przedłużanie zawieszenia terminów rozpatrywania wniosków pobytowych po 30 czerwca 2024 r. narusza zasadę proporcjonalności i prawo do sądu. • Sądy administracyjne mogą odmówić zastosowania przepisu naruszającego Konstytucję RP w indywidualnej sprawie.
Odrzucone argumenty
Art. 100d specustawy ukraińskiej nadal obowiązywał i chronił organ przed zarzutem bezczynności po 30 czerwca 2024 r. • Kwestionowanie przez sądy administracyjne konstytucyjności przepisów specustawy ukraińskiej narusza kompetencje Trybunału Konstytucyjnego. • Okoliczności takie jak duża liczba wniosków czy sytuacja kryzysowa usprawiedliwiają bezczynność organu.
Godne uwagi sformułowania
ocena dopuszczalności takiego ograniczenia nie może abstrahować od okoliczności istniejących w czasie, w którym sąd bada bezczynność lub przewlekłość organu • rozwiązanie wprowadzane ze względu na szczególne, nadzwyczajne warunki może być uznane za konieczne jedynie tak długo, jak długo warunki te rzeczywiście uzasadniają utrzymywanie ograniczenia • dalsze przedłużanie obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy po 30 czerwca 2024 r. nie znajdowało już wystarczającego uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej i konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu • odmowa zastosowania w konkretnej sprawie przepisu ustawy, którego zastosowanie prowadziłoby do oczywistego naruszenia norm konstytucyjnych, nie oznacza zatem przejęcia kompetencji Trybunału Konstytucyjnego.
Skład orzekający
Leszek Kiermaszek
przewodniczący
Mirosław Gdesz
członek
Paweł Dańczak
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy zastosowania przepisów ograniczających prawo do sądu, gdy ich stosowanie staje się nieproporcjonalne w zmienionych okolicznościach faktycznych. Interpretacja granic kontroli konstytucyjności przez sądy administracyjne."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przedłużaniem przepisów specustawy ukraińskiej. Ocena proporcjonalności może być różna w zależności od konkretnych okoliczności faktycznych i daty orzekania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawa do sądu w kontekście przepisów specustawy ukraińskiej i ich zgodności z Konstytucją RP oraz Kartą Praw Podstawowych UE. Pokazuje ewolucję orzecznictwa NSA w tej kwestii.
“Prawo do sądu kontra specustawa ukraińska: NSA rozstrzyga o granicach zawieszenia terminów dla cudzoziemców.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.