II NSNc 476/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Bytomiu z 2007 roku, który nakazywał pozwanemu J. B. zapłatę 500 zł wraz z umownymi odsetkami w wysokości 20 zł za każdy dzień opóźnienia (co stanowiło 120% miesięcznie, czyli 1460% rocznie) oraz kosztów procesu. Pozwany zawarł z firmą „O.” umowę o pośrednictwo finansowe, zobowiązując się do zapłaty 500 zł wynagrodzenia, a w przypadku opóźnienia – odsetek umownych. Pozwany otrzymał 500 zł „do ręki”, ale nie zwrócił pieniędzy, co skutkowało pozwem i wydaniem nakazu zapłaty. Pozwany nie wniósł sprzeciwu, a nakaz stał się prawomocny. Prokurator Generalny zarzucił naruszenie zasad demokratycznego państwa prawnego, sprawiedliwości społecznej, praw konsumenta (art. 30 i 76 Konstytucji RP), przepisów o odsetkach maksymalnych (art. 359 § 2(1)-(3) k.c.) oraz przepisów proceduralnych. Sąd Najwyższy uznał skargę za zasadną, stwierdzając rażące naruszenie przepisów o odsetkach maksymalnych, które w umowie były wielokrotnie wyższe niż dopuszczalne prawem (maksymalnie 24% w tamtym okresie). Sąd podkreślił również obowiązek ochrony konsumenta wynikający z art. 76 Konstytucji RP i orzecznictwa TSUE, wskazując, że sąd powinien z urzędu badać nieuczciwy charakter klauzul umownych w sprawach konsumenckich. Pomimo upływu ponad 5 lat od uprawomocnienia się nakazu, Sąd Najwyższy uznał, że ochrona konsumenta przemawia za uchyleniem orzeczenia. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony nakaz zapłaty i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bytomiu, znosząc wzajemnie koszty postępowania przed Sądem Najwyższym.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów o odsetkach maksymalnych, obowiązek sądu badania z urzędu klauzul abuzywnych w sprawach konsumenckich, stosowanie skargi nadzwyczajnej w przypadkach rażącego naruszenia prawa i ochrony konsumenta, nawet po upływie 5 lat.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umowy o pośrednictwo finansowe z rażąco wysokimi odsetkami. Stosowanie art. 115 § 2 u.SN wymaga oceny indywidualnej w każdym przypadku.
Zagadnienia prawne (3)
Czy nakaz zapłaty zasądzający odsetki umowne w wysokości 120% miesięcznie (1460% rocznie) narusza przepisy o odsetkach maksymalnych i zasady współżycia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zasądzenie odsetek w takiej wysokości stanowi rażące naruszenie art. 359 § 2(1)-(3) k.c. i ma charakter lichwiarski.
Uzasadnienie
Przepisy o odsetkach maksymalnych (czterokrotność stopy kredytu lombardowego) były naruszone w sposób rażący, gdyż umowne odsetki przekraczały je ponad 60-krotnie. Taka wysokość odsetek prowadzi do wniosku o ich lichwiarskim charakterze.
Czy sąd powinien z urzędu badać charakter konsumencki umowy i potencjalnie nieuczciwe postanowienia, nawet w postępowaniu upominawczym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd ma obowiązek z urzędu ocenić, czy stosunek prawny ma charakter konsumencki i czy postanowienia umowy nie są nieuczciwe, zgodnie z art. 76 Konstytucji RP i dyrektywą UE 93/13.
Uzasadnienie
Ochrona konsumenta jako strony słabszej wymaga od sądu aktywnego działania, w tym zbadania z urzędu charakteru konsumenckiego umowy i jej postanowień, aby zapobiec nadużyciom ze strony przedsiębiorcy.
Czy skarga nadzwyczajna może być uwzględniona, jeśli od uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia upłynęło 5 lat?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, Sąd Najwyższy może uchylić orzeczenie pomimo upływu 5 lat, jeśli zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji RP przemawiają za takim rozstrzygnięciem, a skutki prawne nie są nieodwracalne.
Uzasadnienie
Ochrona konsumenta jako strony słabszej, naruszona przez rażąco wygórowane odsetki, przemawia za uchyleniem orzeczenia, nawet po upływie 5 lat, ponieważ sytuacja prawna jest weryfikowalna i nie prowadzi do nieprzewidywalnych skutków materialnoprawnych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. Ś. | inne | powód |
| J. B. | inne | pozwany |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 359 § § 2(1)-(3)
Kodeks cywilny
Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego NBP. Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych.
Konstytucja RP art. 76
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona konsumentów przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi.
u.SN art. 89 § § 1 pkt 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przesłanka szczególna skargi nadzwyczajnej - naruszenie zasad, wolności i praw człowieka i obywatela.
u.SN art. 89 § § 1 in principio
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Ogólna podstawa skargi nadzwyczajnej - konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
u.SN art. 115 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Ograniczenie możliwości uchylenia orzeczenia po upływie 5 lat od jego uprawomocnienia, chyba że prawa konstytucyjne przemawiają za uchyleniem.
Pomocnicze
k.c. art. 22(1)
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta i zastosowanie przepisów w stosunkach z przedsiębiorcą.
k.c. art. 353(1)
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, z uwzględnieniem jej granic (zasady współżycia społecznego).
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego.
k.p.c. art. 499 § § 1 pkt 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymagania dotyczące nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym (choć zarzut wadliwy z uwagi na błędne wskazanie przepisu).
k.p.c. art. 398(18)
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego (stosowana odpowiednio do skargi nadzwyczajnej).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przepisów o odsetkach maksymalnych (art. 359 § 2(1)-(3) k.c.) poprzez zasądzenie rażąco wygórowanych odsetek umownych. • Naruszenie zasady ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP, art. 22(1) k.c.) poprzez niezbadanie z urzędu charakteru konsumenckiego umowy i jej postanowień. • Naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 89 § 1 in principio u.SN).
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia godności człowieka (art. 30 Konstytucji RP) - uznany za niezasadny z powodu braku uzasadnienia i trywializacji pojęcia godności. • Zarzut naruszenia prawa procesowego (art. 499 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.) - uznany za wadliwy z powodu błędnego wskazania przepisu.
Godne uwagi sformułowania
„co stanowi 120% w skali miesiąca” • „przeszło 60-krotnie przewyższało wskazaną wyżej wysokość obowiązujących wówczas odsetek maksymalnych. • „pozwala to uznać, że przewidziane w umowie łączącej strony procesu oprocentowanie miało w istocie charakter lichwiarski.” • „sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowne [...] mają nieuczciwy charakter” • „Do naruszenia konstytucyjnie chronionej godności [...] orzeczeniem sądowym mogłoby dojść w sytuacji zakwestionowania w tym orzeczeniu człowieczeństwa [...] chodzić musi o sytuacje rzeczywiście drastyczne i uprzedmiotawiające człowieka” • „bezrefleksyjne szafowanie przez podmiot profesjonalny pojęciem prawnym potencjalnie mogącym w innych sprawach posiadać doniosłość prawną rzutującą na ich rozstrzygnięcie wymagało stosownej uwagi.”
Skład orzekający
Oktawian Nawrot
przewodniczący-sprawozdawca
Krzysztof Wiak
członek
Radosław Jeż
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o odsetkach maksymalnych, obowiązek sądu badania z urzędu klauzul abuzywnych w sprawach konsumenckich, stosowanie skargi nadzwyczajnej w przypadkach rażącego naruszenia prawa i ochrony konsumenta, nawet po upływie 5 lat."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umowy o pośrednictwo finansowe z rażąco wysokimi odsetkami. Stosowanie art. 115 § 2 u.SN wymaga oceny indywidualnej w każdym przypadku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak Sąd Najwyższy interweniuje w przypadku rażącego naruszenia prawa i ochrony konsumenta, nawet w starych sprawach, co jest ważne dla świadomości prawnej obywateli.
“Sąd Najwyższy: 1460% odsetek rocznie to lichwa! Uchylono nakaz zapłaty sprzed 17 lat.”
Dane finansowe
WPS: 500 PLN
kwota główna: 500 PLN
odsetki umowne za dzień opóźnienia: 20 PLN
koszty procesu: 30 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.