II NSNc 343/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie, który oddalił apelację pozwanego w sprawie o zapłatę z umowy pożyczki. Pozwany zawarł z P. S.A. umowę pożyczki na 25 000 zł, która obejmowała wysokie opłaty dodatkowe, w tym wynagrodzenie prowizyjne w kwocie 22 231 zł. Po tym, jak pozwany zaprzestał spłaty, powód wypełnił weksel in blanco na kwotę 39 196 zł. Sąd Rejonowy wydał nakaz zapłaty, ale po wniesieniu zarzutów przez pozwanego, uchylił go w części dotyczącej 2820 zł i umorzył postępowanie, a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy. Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanego. Prokurator Generalny zarzucił naruszenie konstytucyjnych praw konsumenta (art. 64 ust. 1 i 76 Konstytucji RP) oraz rażące naruszenie prawa, w tym art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim i art. 385¹ § 1 k.c., wskazując na abuzywność klauzul dotyczących pozaodsetkowych kosztów pożyczki. Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Okręgowy błędnie zinterpretował przepisy dotyczące klauzul abuzywnych, nie uwzględniając w wystarczającym stopniu konsumenckiego charakteru umowy i faktu, że kwota pozaodsetkowych kosztów była wyższa niż kwota pożyczki. Stwierdzono rażące naruszenie prawa materialnego i konstytucyjnej ochrony konsumenta. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Krakowie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów o klauzulach abuzywnych w umowach pożyczki konsumenckiej, zwłaszcza w kontekście kosztów pozaodsetkowych i roli Sądu Najwyższego w postępowaniu ze skargi nadzwyczajnej.
Dotyczy specyficznej sytuacji umowy pożyczki z wysokimi kosztami pozaodsetkowymi i zastosowania skargi nadzwyczajnej. Konieczność indywidualnej oceny każdej umowy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy postanowienia umowy pożyczki konsumenckiej dotyczące pozaodsetkowych kosztów kredytu, mieszczące się w ustawowym limicie, mogą być uznane za abuzywne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nawet jeśli pozaodsetkowe koszty mieszczą się w ustawowym limicie, mogą być uznane za abuzywne, jeśli stoją w sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy konsumenta, powodując nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim jedynie ogranicza maksymalną wysokość kosztów, ale nie wyłącza kontroli sądowej pod kątem abuzywności. Kluczowa jest ocena, czy koszty te są proporcjonalne do świadczeń i kwoty kredytu, czy nie naruszają dobrych obyczajów i interesów konsumenta, oraz czy nie stanowią obejścia prawa.
Czy postanowienia umowy pożyczki dotyczące prowizji i opłat dodatkowych mogą być uznane za główne świadczenia stron, wyłączone spod kontroli abuzywności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postanowienia dotyczące prowizji i opłat dodatkowych nie są głównymi świadczeniami stron umowy pożyczki (którymi są udostępnienie i zwrot środków), a jedynie postanowieniami pomocniczymi, które podlegają ocenie pod kątem abuzywności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy rozróżnił postanowienia 'określające' główne świadczenia (essentialia negotii) od tych 'dotyczących' świadczeń. Prowizje i opłaty dodatkowe nie definiują istoty stosunku zobowiązaniowego i mogą być uznane za niedozwolone klauzule umowne.
Czy naruszenie przepisów dotyczących ochrony konsumenta i klauzul abuzywnych przez sąd drugiej instancji stanowi rażące naruszenie prawa uzasadniające skargę nadzwyczajną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli naruszenie jest rażące, czyli można uznać orzeczenie za niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć, lub gdy jego skutki są nieakceptowalne z punktu widzenia praworządności, uzasadnia to skargę nadzwyczajną.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że błędna interpretacja przepisów o ochronie konsumenta i klauzulach abuzywnych przez Sąd Okręgowy, prowadząca do pozbawienia konsumenta należytej ochrony, miała charakter rażący i uzasadniała ingerencję w ramach skargi nadzwyczajnej dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. S.A. | spółka | powód |
| A. B. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne).
k.c. art. 720 § § 1
Kodeks cywilny
Definicja umowy pożyczki, wskazująca na główne świadczenia stron (udostępnienie i zwrot środków).
u.k.k. art. 36a
Ustawa o kredycie konsumenckim
Określa maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego.
u.SN art. 89 § § 1 pkt 1 i 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przesłanki dopuszczalności skargi nadzwyczajnej (naruszenie zasad/praw człowieka, rażące naruszenie prawa).
u.SN art. 89 § § 1 in principio
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Pomocnicze
k.c. art. 359 § § 2¹ i § 2²
Kodeks cywilny
Dotyczy odsetek maksymalnych za opóźnienie.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego; takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.
k.c. art. 58 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności, że zamiast nieważnej czynności prawnej (...) następuje skutek określony w przepisach, gdy są one stosowane.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, z ograniczeniami wynikającymi z natury stosunku, ustawy i zasad współżycia społecznego.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Postępowanie apelacyjne.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Postępowanie kasacyjne.
u.SN art. 95 § pkt 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Orzekanie o kosztach postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie praw konsumenta i konstytucyjnej ochrony konsumenta. • Rażące naruszenie prawa, w tym błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie przepisów o klauzulach abuzywnych. • Abuzywność klauzul dotyczących pozaodsetkowych kosztów pożyczki, które rażąco naruszają interesy konsumenta. • Niewłaściwa ocena przez Sąd Okręgowy postanowień umowy jako głównych świadczeń stron, co wyłączało kontrolę abuzywności.
Godne uwagi sformułowania
kwota udostępniona pozwanemu (25 000,00 zł) była niższa niż pozostałe opłaty – wynagrodzenie prowizyjne, opłata przygotowawcza i opłata za usługę „T.” (30 392,00 zł). Sama ta okoliczność, przy uwzględnieniu konsumenckiego charakteru zawartej umowy, powinna zobowiązać sąd do zweryfikowania treści umowy pod kątem potencjalnej abuzywności zawartych w niej postanowień. • samo określenie w umowie maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu w taki sposób, że nie narusza powyższego przepisu, nie oznacza automatycznie, że klauzula ta nie stała w sprzeczności z normą wynikającą z art. 385¹ § 1 zd. 1 k.c. • postanowienia wzorca umownego, które są sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami ustawy, nie mogą zostać uznane za niedozwolone postanowienia umowne, w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. • dyspozycja powyższego przepisu obejmuje postanowienia „określające” główne świadczenia, a nie „dotyczące” takich świadczeń. • nieprawidłowe zastosowanie wskazanych powyżej przepisów doprowadziło do pozbawienia pozwanego – jako konsumenta – należytej ochrony prawnej.
Skład orzekający
Krzysztof Wiak
przewodniczący-sprawozdawca
Tomasz Przesławski
członek
Arkadiusz Janusz Sopata
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o klauzulach abuzywnych w umowach pożyczki konsumenckiej, zwłaszcza w kontekście kosztów pozaodsetkowych i roli Sądu Najwyższego w postępowaniu ze skargi nadzwyczajnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji umowy pożyczki z wysokimi kosztami pozaodsetkowymi i zastosowania skargi nadzwyczajnej. Konieczność indywidualnej oceny każdej umowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu wysokich kosztów pożyczek konsumenckich i potencjalnych klauzul abuzywnych, a także roli skargi nadzwyczajnej w ochronie praw konsumentów. Jest to temat budzący duże zainteresowanie społeczne i prawnicze.
“Czy wysokie koszty pożyczki to pułapka? Sąd Najwyższy bada klauzule abuzywne w umowach konsumenckich.”
Dane finansowe
WPS: 35 791,5 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.