II NSNc 328/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w Bytomiu w 2006 r. Nakaz ten zasądził od pozwanej A. G. na rzecz D. spółki z o.o. kwotę 500 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości 9% dziennie. Prokurator Generalny zarzucił, że nakaz ten narusza prawo, w szczególności konstytucyjną zasadę ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP) oraz przepisy proceduralne dotyczące oczywistej bezzasadności roszczenia (art. 499 pkt 1 k.p.c.). Sąd Najwyższy uznał skargę za zasadną. Stwierdził, że odsetki w wysokości 9% dziennie (co daje ponad 3000% w skali roku) od kwoty 500 zł były rażąco lichwiarskie i sprzeczne z prawem (art. 353[1] k.c. w zw. z art. 58 k.c.). Ponadto, sąd pierwszej instancji, wydając nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, powinien był z urzędu zbadać, czy roszczenie nie jest oczywiście bezzasadne, zwłaszcza w kontekście ochrony konsumenta. Brak takiego badania stanowił rażące naruszenie art. 499 pkt 1 k.p.c. Sąd Najwyższy podkreślił, że ochrona konsumenta jest fundamentalną zasadą konstytucyjną, a w tym przypadku pozwana, jako osoba fizyczna zaciągająca pożyczkę niezwiązaną z działalnością gospodarczą, miała status konsumenta. Uchylenie nakazu zapłaty było konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, mimo upływu wielu lat od wydania pierwotnego orzeczenia. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bytomiu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie obowiązku sądu do zbadania z urzędu nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w postępowaniu upominawczym, nawet po uprawomocnieniu się nakazu zapłaty, w kontekście ochrony konsumenta i zasady sprawiedliwości społecznej.
Dotyczy specyficznej sytuacji skargi nadzwyczajnej i rażącego naruszenia prawa. Wymaga analizy konkretnych okoliczności sprawy.
Zagadnienia prawne (2)
Czy nakaz zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym, zasądzający od konsumenta kwotę wraz z rażąco wysokimi odsetkami umownymi, narusza konstytucyjną zasadę ochrony konsumenta i przepisy proceduralne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nakaz zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym, zasądzający od konsumenta kwotę wraz z rażąco wysokimi odsetkami umownymi (9% dziennie), narusza konstytucyjną zasadę ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP) oraz przepisy proceduralne (art. 499 pkt 1 k.p.c.) poprzez brak zbadania z urzędu oczywistej bezzasadności roszczenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że odsetki w wysokości 9% dziennie od kwoty 500 zł były rażąco lichwiarskie i sprzeczne z prawem. Sąd pierwszej instancji powinien był z urzędu zbadać tę kwestię w postępowaniu upominawczym, zwłaszcza wobec konsumenckiego charakteru sprawy, co stanowiło naruszenie art. 499 pkt 1 k.p.c. Brak takiego badania narusza również art. 76 Konstytucji RP.
Czy sąd w postępowaniu upominawczym ma obowiązek z urzędu badać nieuczciwy charakter postanowień umowy konsumenckiej, nawet jeśli pozwany nie wniósł sprzeciwu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd w postępowaniu upominawczym jest zobowiązany z urzędu zbadać, czy postanowienia umowy konsumenckiej mają nieuczciwy charakter, aby zapewnić właściwą ochronę konsumentowi.
Uzasadnienie
W celu zapewnienia właściwej ochrony konsumentowi, sąd jest zobowiązany z urzędu zbadać, czy postanowienia uzgodnione między stronami mają nieuczciwy charakter, co wynika z art. 76 Konstytucji RP oraz Dyrektywy 93/13/EWG, a także utrwalonej tezy orzeczniczej TSUE.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. spółki z o.o. w B. (obecnie D. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w C.) | spółka | powód |
| A. G. | osoba_fizyczna | pozwana |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (16)
Główne
u.SN art. 89 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa przesłanki wniesienia skargi nadzwyczajnej.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, która nie może być sprzeczna z naturą stosunku prawnego, ustawą ani zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą.
k.c. art. 58 § 2
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 58 § 3
Kodeks cywilny
Częściowa nieważność czynności prawnej.
k.p.c. art. 499 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Nakaz zapłaty nie może być wydany, jeżeli według pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne.
Konstytucja RP art. 45 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu.
Konstytucja RP art. 76
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona konsumenta.
Pomocnicze
u.SN art. 89 § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa podmioty uprawnione do wniesienia skargi nadzwyczajnej.
u.SN art. 89 § 3
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa termin wniesienia skargi nadzwyczajnej.
u.SN art. 115 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa szczególny termin wnoszenia skargi nadzwyczajnej w okresie przejściowym.
u.SN art. 115 § 1a
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa możliwość wniesienia skargi nadzwyczajnej przez Prokuratora Generalnego lub Rzecznika Praw Obywatelskich od orzeczeń uprawomocnionych przed wejściem w życie ustawy.
k.p.c. art. 504 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Nakaz zapłaty, przeciwko któremu nie wniesiono sprzeciwu, ma skutki prawomocnego wyroku.
k.p.c. art. 498 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przewodniczący wyznacza rozprawę, gdy nie ma podstaw do wydania nakazu zapłaty.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
k.c. art. 22 § 1
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nakaz zapłaty zasądził rażąco lichwiarskie odsetki (9% dziennie). • Sąd pierwszej instancji powinien był z urzędu zbadać oczywistą bezzasadność roszczenia w postępowaniu upominawczym. • Pozwana miała status konsumenta i przysługuje jej konstytucyjna ochrona. • Wydanie nakazu zapłaty w tej sytuacji narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Odrzucone argumenty
Argumenty strony przeciwnej (powoda) o braku podstaw do uchylenia nakazu zapłaty. • Argumenty o stabilności i prawomocności orzeczeń sądowych jako wartości nadrzędnej.
Godne uwagi sformułowania
odsetek umownych w wysokości 9% dziennie od dnia zawarcia umowy • zapisy ww. umowy w zakresie odsetek o charakterze lichwy • naruszały zasadę swobody umów z art. 353[1] ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, były sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a przez to nieważne na zasadzie art. 58 § 2 k.c. • nieuczciwego charakteru zapisów umowy, z której wynikało zobowiązanie, w sytuacji, gdy oprocentowanie pożyczki zostało ustalone na poziomie zabronionym przez prawo • nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym nie mógł być wydany • ochrona konsumenta jako strony słabszej strukturalnie w stosunkach prywatnoprawnych z przedsiębiorcą przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi • zaufania obywatela do państwa, z którą wiąże się bezpośrednio zasada bezpieczeństwa prawnego • oczywiście niesprawiedliwego nakazu zapłaty • godzą w elementarne poczucie sprawiedliwości
Skład orzekający
Grzegorz Pastuszko
przewodniczący-sprawozdawca
Janusz Niczyporuk
członek
Arkadiusz Janusz Sopata
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie obowiązku sądu do zbadania z urzędu nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w postępowaniu upominawczym, nawet po uprawomocnieniu się nakazu zapłaty, w kontekście ochrony konsumenta i zasady sprawiedliwości społecznej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji skargi nadzwyczajnej i rażącego naruszenia prawa. Wymaga analizy konkretnych okoliczności sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy skrajnie lichwiarskich odsetek w umowie pożyczki i pokazuje, jak skarga nadzwyczajna może korygować rażąco niesprawiedliwe orzeczenia, chroniąc słabszą stronę umowy. Jest to przykład interwencji państwa w obronie obywatela przed nieuczciwymi praktykami.
“Lichwa w sądzie? Sąd Najwyższy uchyla nakaz zapłaty sprzed 19 lat, chroniąc konsumenta przed 9% odsetek dziennie!”
Dane finansowe
WPS: 500 PLN
kwota główna: 500 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.