Orzeczenie · 2026-06-16

II NSNC 115/24Uchylenie nakazu zapłaty lichwiarskie odsetki 2

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2026-06-16

SNCywilnezobowiązaniaWysokanajwyższy

skarga nadzwyczajnalichwaodsetki maksymalnekonsumentochrona konsumentanieuczciwe praktyki rynkowenakaz zapłatypostępowanie upominawczezasady współżycia społecznego

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w B. w 2008 roku, który zasądził od pozwanego J.S. kwotę 650 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości 20 zł za każdy dzień opóźnienia od pożyczki w wysokości 500 zł. Prokurator Generalny zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego (art. 359 § 21-23 k.c. poprzez zasądzenie odsetek lichwiarskich, przekraczających 1123% w skali roku) oraz prawa procesowego (art. 499 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez wydanie nakazu zapłaty w sytuacji oczywistej bezzasadności roszczenia, wynikającej z nieważności postanowień umownych dotyczących odsetek). Sąd Najwyższy uznał, że zastrzeżone w umowie odsetki miały charakter lichwiarski i rażąco naruszały prawo, a także zasady współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). W związku z tym, Sąd Rejonowy nie powinien był wydawać nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym. Sąd Najwyższy podkreślił, że ochrona konsumenta (art. 76 Konstytucji RP) również została naruszona. Mimo upływu ponad 5 lat od wydania nakazu zapłaty, co zazwyczaj ograniczałoby możliwość jego uchylenia zgodnie z art. 115 § 2 u.SN, Sąd Najwyższy uznał, że konieczność ochrony praw człowieka i obywatela przemawia za uchyleniem orzeczenia. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony nakaz zapłaty i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w B., znosząc wzajemnie koszty postępowania wywołanego skargą nadzwyczajną.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Potwierdzenie, że skarga nadzwyczajna może być skutecznym narzędziem do zwalczania rażących naruszeń prawa, zwłaszcza w sprawach dotyczących ochrony konsumentów przed lichwiarskimi odsetkami, nawet jeśli minął termin 5 lat od uprawomocnienia, gdy przemawiają za tym zasady konstytucyjne.

Ograniczenia stosowania

Stosowanie art. 115 § 2 u.SN i możliwość uchylenia orzeczenia mimo upływu 5 lat od uprawomocnienia jest wyjątkiem, gdy przemawiają za tym zasady konstytucyjne. Skarga nadzwyczajna nie jest kolejną instancją odwoławczą.

Zagadnienia prawne (3)

Czy zasądzenie odsetek umownych w wysokości rażąco przekraczającej limit ustawowy (ponad 1123% w skali roku) w nakazie zapłaty w postępowaniu upominawczym stanowi rażące naruszenie prawa materialnego i procesowego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, zasądzenie odsetek o charakterze lichwiarskim w nakazie zapłaty stanowi rażące naruszenie prawa materialnego (art. 359 § 21-23 k.c.) i procesowego (art. 499 § 1 pkt 1 k.p.c.), a także narusza zasady współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) oraz konstytucyjną ochronę konsumenta (art. 76 Konstytucji RP).

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy stwierdził, że zastrzeżone w umowie pożyczki odsetki w wysokości 20 zł dziennie od kwoty 650 zł (co stanowiło 1123% w skali roku) rażąco przekraczały dopuszczalny limit odsetek maksymalnych (ok. 29% w skali roku) obowiązujący w dacie zawarcia umowy i wydania nakazu zapłaty. Tego typu postanowienia są nieważne jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i bezwzględnie obowiązującymi przepisami. Sąd Rejonowy, wydając nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, zignorował oczywistą bezzasadność roszczenia w zakresie odsetek, co stanowi rażące naruszenie prawa procesowego i materialnego.

Czy wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, gdy roszczenie jest oczywiście bezzasadne z powodu nieważności postanowień umownych dotyczących odsetek, narusza prawo do rzetelnej procedury i zasady praworządności?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, gdy z treści pozwu wynika oczywista bezzasadność roszczenia (np. z powodu nieważności postanowień umownych), narusza prawo do rzetelnej procedury i zasady praworządności.

Uzasadnienie

Postępowanie upominawcze nie może prowadzić do sytuacji, w której dochodzi do oczywistego pokrzywdzenia strony. Jeśli z treści pozwu i załączonych dokumentów wynika, że roszczenie jest oczywiście bezzasadne (np. z powodu lichwiarskich odsetek, które czynią umowę nieważną w tej części), sąd nie powinien wydawać nakazu zapłaty, lecz skierować sprawę do rozpoznania w postępowaniu zwyczajnym. Zaniechanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego i konstytucyjnego prawa do sądu.

Czy status konsumenta pozwanego w sprawie o zapłatę z umowy pożyczki, w której zastrzeżono lichwiarskie odsetki, wymaga szczególnej ochrony przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, konsument jako słabsza strona stosunków z przedsiębiorcą podlega szczególnej ochronie prawnej, a zasądzenie od niego lichwiarskich odsetek narusza konstytucyjną normę ochrony konsumentów.

Uzasadnienie

Pozwany, będący osobą fizyczną zawierającą umowę pożyczki z przedsiębiorcą, niezwiązaną z jego działalnością gospodarczą, powinien być traktowany jako konsument. Konstytucja RP (art. 76) nakłada na władze publiczne obowiązek ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Zasądzenie przez sąd lichwiarskich odsetek od konsumenta stanowi naruszenie tej normy, ponieważ sąd nie zapewnił mu należytej ochrony, a wręcz zalegalizował nieuczciwą praktykę.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie nakazu zapłaty i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

J. S. (pozwany)

Strony

Nazwa	Typ	Rola
M. Ś.	inne	powód
J. S.	osoba_fizyczna	pozwany
Prokurator Generalny	organ_państwowy	skarżący
P.	spółka	pożyczkodawca

Przepisy (11)

Główne

k.c. art. 359 § § 21-23

Kodeks cywilny

Określają maksymalną wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej, która nie może przekraczać czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP. Postanowienia umowne nie mogą ograniczać tego limitu.

k.c. art. 58 § § 2

Kodeks cywilny

Czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest nieważna.

k.c. art. 221

Kodeks cywilny

Definicja konsumenta jako osoby fizycznej dokonującej z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

k.p.c. art. 499 § § 1 pkt 1 i 2

Kodeks postępowania cywilnego

Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym nie może być wydany, jeżeli według treści pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne.

u.SN art. 89 § § 1 pkt 1 i 2

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Przesłanki dopuszczalności skargi nadzwyczajnej: naruszenie zasad lub wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji, lub rażące naruszenie prawa przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.

Konstytucja RP art. 76

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Obowiązek ochrony konsumentów, użytkowników i najemców przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do rzetelnej procedury sądowej.

Pomocnicze

k.c. art. 3531

Kodeks cywilny

Zasada swobody umów podlega ograniczeniom wynikającym z zasad współżycia społecznego i celu umowy.

u.SN art. 115 § § 1a

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Przejściowo, skarga nadzwyczajna od orzeczeń uprawomocnionych przed wejściem w życie ustawy może być wniesiona przez Prokuratora Generalnego lub Rzecznika Praw Obywatelskich.

u.SN art. 115 § § 2

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Ograniczenie możliwości uchylenia orzeczenia, jeśli wywołało nieodwracalne skutki prawne lub upłynęło 5 lat od uprawomocnienia, chyba że Konstytucja przemawia za uchyleniem.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zasądzenie lichwiarskich odsetek w nakazie zapłaty stanowi rażące naruszenie prawa materialnego (art. 359 § 21-23 k.c.) i procesowego (art. 499 § 1 pkt 1 k.p.c.). • Umowa pożyczki z lichwiarskimi odsetkami jest nieważna w części dotyczącej odsetek jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). • Wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, gdy roszczenie jest oczywiście bezzasadne, narusza prawo do rzetelnej procedury. • Ochrona konsumenta (art. 76 Konstytucji RP) została naruszona przez zasądzenie lichwiarskich odsetek od konsumenta.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia zasady zaufania obywateli do państwa i bezpieczeństwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) został uznany za niezasadny z powodu jego zbyt ogólnego sformułowania i utożsamienia z przesłanką ogólną skargi nadzwyczajnej.

Godne uwagi sformułowania

„opłata za opóźnienie” w wysokości 20,00 zł za każdy dzień opóźnienia • całkowity koszt pożyczki – 150,00 zł (na kwotę tę składała się: opłata przygotowawcza – 75,00 zł, prowizja – 25,00 zł oraz opłata za obsługę – 50,00 zł) • roszczenie skierowane wobec pozwanego w zakresie żądania we wskazanej wysokości odsetek było oczywiście bezzasadne, bowiem było nieważne na zasadzie art. 58 k.c., jako sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym przepisem art. 3531 k.c. oraz z zasadami współżycia społecznego • odsetki umowne w wysokości 20,00 zł dziennie w przypadku niedokonania zwrotu pożyczki 650,00 zł, czyli 92% miesięcznie i 1123% w stosunku rocznym, a więc o charakterze „lichwiarskim” • „lichwiarskim” charakteru zapisów umowy, co godzi nie tylko w obowiązujący porządek prawny, ale także w wartości chronione przez system prawa stanowiące podstawę wprowadzonych przepisów o odsetkach maksymalnych i jest niewątpliwie sprzeczne ze sprawiedliwością społeczną. • „Korzystanie z prawa podmiotowego pożyczkodawcy, jako dysponenta określonej wartości ekonomicznej, z nadmiernego oprocentowania jest sprzeczne z podstawowymi zasadami prawa zobowiązań: zasadami uczciwości w obrocie, uczciwego zarobku, rzetelności strony stosunku umownego i tymi wartościami, które kierują uczciwym społeczeństwem w potocznym rozumieniu tych określeń. […]

Skład orzekający

Marek Dobrowolski

przewodniczący, sprawozdawca

Mirosław Sadowski

członek

Radosław Tomasz Jeż

ławnik Sądu Najwyższego

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że skarga nadzwyczajna może być skutecznym narzędziem do zwalczania rażących naruszeń prawa, zwłaszcza w sprawach dotyczących ochrony konsumentów przed lichwiarskimi odsetkami, nawet jeśli minął termin 5 lat od uprawomocnienia, gdy przemawiają za tym zasady konstytucyjne."

Ograniczenia: Stosowanie art. 115 § 2 u.SN i możliwość uchylenia orzeczenia mimo upływu 5 lat od uprawomocnienia jest wyjątkiem, gdy przemawiają za tym zasady konstytucyjne. Skarga nadzwyczajna nie jest kolejną instancją odwoławczą.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy rażącego naruszenia prawa przez zasądzenie lichwiarskich odsetek od konsumenta, co jest tematem budzącym społeczne zainteresowanie i pokazuje rolę Sądu Najwyższego w ochronie słabszych stron obrotu prawnego.

“Sąd Najwyższy: Lichwiarskie odsetki w nakazie zapłaty to rażące naruszenie prawa!”

Dane finansowe

WPS: 650 PLN

zapłata: 650 PLN

odsetki umowne za każdy dzień opóźnienia: 20 PLN

koszty procesu: 30 PLN

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników