II CSKP 459/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa D. G. przeciwko (...) Bank S.A. o ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF oraz o zapłatę. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, uznając, że kwestionowane klauzule nie naruszają prawa. Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, stwierdzając nieważność umowy z powodu abuzywności klauzul indeksacyjnych, które nie zostały sformułowane w sposób jasny i zrozumiały dla konsumenta, co naruszało jego interesy i dobre obyczaje. Sąd Apelacyjny uznał, że umowa nie może obowiązywać po wyłączeniu abuzywnych postanowień i powinna być rozliczona na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargi kasacyjne obu stron, uchylił wyrok sądu apelacyjnego w części dotyczącej rozliczenia stron i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną pozwanego za niezasadną, a skargę powódki za zasadną. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było stanowisko Sądu Najwyższego, że w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu indeksowanego do CHF, rozliczenie stron powinno nastąpić według teorii dwóch kondykcji, a nie teorii salda, jak przyjął sąd apelacyjny. Sąd Najwyższy podkreślił, że klauzule indeksacyjne w umowach kredytów CHF są abuzywne, jeśli nie są transparentne i nie informują konsumenta o rzeczywistym ryzyku kursowym. Stwierdzenie nieważności umowy jest zgodne z celami dyrektywy 93/13/EWG.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie linii orzeczniczej dotyczącej abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów CHF oraz sposobu rozliczania stron po stwierdzeniu nieważności takich umów.
Orzeczenie dotyczy specyficznego typu umowy kredytu (indeksowanego do CHF) i stosowania przepisów o ochronie konsumentów. Rozliczenie według teorii dwóch kondykcji może być niekorzystne dla banków w przypadku przedawnienia ich roszczeń.
Zagadnienia prawne (3)
Czy klauzule indeksacyjne w umowie kredytu hipotecznego indeksowanego do waluty obcej, które nie zostały indywidualnie uzgodnione, mogą być uznane za niedozwolone postanowienia umowne (abuzywne) w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., nawet jeśli określają główne świadczenia stron?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule indeksacyjne mogą być uznane za abuzywne, jeśli nie zostały sformułowane w sposób jasny i zrozumiały dla konsumenta, a bank nie poinformował go o ryzyku kursowym w sposób wystarczający do oszacowania konsekwencji ekonomicznych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na orzecznictwo TSUE, stwierdził, że klauzule indeksacyjne w umowach kredytów CHF są klauzulami określającymi główne świadczenia stron i podlegają ocenie pod kątem ich nieuczciwego charakteru. Brak transparentności i rzetelnego poinformowania konsumenta o ryzyku kursowym prowadzi do uznania tych klauzul za abuzywne.
Jaki jest sposób rozliczenia stron w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej – teoria dwóch kondykcji czy teoria salda?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Rozliczenie stron powinno nastąpić według teorii dwóch kondykcji, a nie teorii salda.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, opierając się na uchwale składu 7 sędziów (III CZP 6/21), stwierdził, że w razie nieważności umowy kredytu CHF, kredytodawcy i kredytobiorcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych (teoria dwóch kondykcji). Teoria salda nie znajduje zastosowania w polskim prawie w tym kontekście.
Czy umowa kredytu indeksowanego do CHF, po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul indeksacyjnych, może nadal obowiązywać w pozostałym zakresie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli wyeliminowanie abuzywnych postanowień prowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, umowa nie może obowiązywać.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził stanowisko Sądu Apelacyjnego, że wyeliminowanie ryzyka kursowego, które jest istotą umowy kredytu indeksowanego do CHF, prowadzi do tak daleko idącego przekształcenia umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, co skutkuje jej całkowitą nieważnością.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. G. | osoba_fizyczna | powódka |
| [...] Bank spółce akcyjnej w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do jej wydania w naturze albo przez zwrot wartości.
k.c. art. 410 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w szczególności do zwrotu nienależnych świadczeń.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.
k.p.c. art. 398¹⁵ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania, jeżeli naruszono przepisy postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub jeżeli naruszono przepisy prawa materialnego.
Pomocnicze
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.
k.c. art. 497
Kodeks cywilny
W przypadku nieważności umowy wzajemnej zobowiązania stron do zwrotu otrzymanych nienależnie świadczeń są od siebie niezależne (teoria dwóch kondykcji).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie teorii dwóch kondykcji zamiast teorii salda do rozliczenia stron po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu CHF. • Niewystarczające poinformowanie konsumenta o ryzyku kursowym, co czyni klauzule indeksacyjne abuzywnymi. • Niemożność utrzymania umowy kredytu CHF po wyeliminowaniu klauzul indeksacyjnych z uwagi na zmianę jej istoty.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania przez Sąd Apelacyjny (wykroczenie poza granice apelacji, wadliwe uzasadnienie). • Kwalifikacja klauzul waloryzacyjnych jako nieokreślających głównych świadczeń stron. • Stosowanie teorii salda do rozliczenia stron po stwierdzeniu nieważności umowy. • Możliwość przekształcenia umowy kredytu CHF w umowę złotową z oprocentowaniem LIBOR.
Godne uwagi sformułowania
klauzule określające główne świadczenia stron • nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny • brak jest podstaw, by przyjąć w okolicznościach sprawy, że powódka została poinformowana przez bank przed zawarciem umowy o ryzyku kursowym w sposób, który mógłby uzasadniać przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w sposób jednoznaczny • nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich • rozliczenie stron powinno nastąpić według teorii dwóch kondykcji • umowa kredytu musi być uznana za nieważną
Skład orzekający
Małgorzata Manowska
przewodniczący
Marcin Łochowski
członek
Tomasz Szanciło
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie linii orzeczniczej dotyczącej abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów CHF oraz sposobu rozliczania stron po stwierdzeniu nieważności takich umów."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego typu umowy kredytu (indeksowanego do CHF) i stosowania przepisów o ochronie konsumentów. Rozliczenie według teorii dwóch kondykcji może być niekorzystne dla banków w przypadku przedawnienia ich roszczeń.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i ich nieważności, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie zarówno wśród prawników, jak i konsumentów. Rozstrzygnięcie SN w kwestii teorii rozliczeń ma istotne znaczenie praktyczne.
“Sąd Najwyższy rozstrzyga: Kredyt CHF nieważny – jak rozliczyć strony? Teoria dwóch kondykcji triumfuje!”
Dane finansowe
WPS: 477 242,24 PLN
zwrot korzyści majątkowej: 477 242,24 PLN
zwrot różnicy: 175 413,3 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.