II CSKP 41/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Banku S.A. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim. Sprawa dotyczyła pozwu B.S. i J.S. przeciwko bankowi o zapłatę. Sąd Okręgowy zasądził od banku na rzecz powodów 31 000 CHF wraz z odsetkami i kosztami procesu, uznając umowę kredytu indeksowanego do CHF za nieważną z powodu abuzywności klauzul indeksacyjnych. Sąd Okręgowy stwierdził, że bank miał swobodę w ustalaniu kursów walut, co czyniło klauzulę indeksacyjną niedozwoloną, a w konsekwencji całą umowę nieważną. Sąd Apelacyjny oddalił apelację banku, podkreślając niemożność ustalenia równowartości kapitału i rat bez abuzywnych klauzul. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną banku, uznając, że mechanizm indeksacji w umowie kredytu frankowego, oparty na swobodnym ustalaniu kursów przez bank, jest abuzywny. Sąd podkreślił, że usunięcie abuzywnych klauzul prowadzi do nieważności całej umowy, a nie jej modyfikacji przez przepisy dyspozytywne, zgodnie z orzecznictwem TSUE i SN. Bank został obciążony kosztami postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie nieważności umów kredytów frankowych z powodu abuzywności klauzul indeksacyjnych i brak możliwości ich modyfikacji przez sąd.
Dotyczy umów kredytów indeksowanych/denominowanych do waluty obcej, gdzie bank miał swobodę w ustalaniu kursów. Konieczność indywidualnej oceny każdej umowy.
Zagadnienia prawne (4)
Czy klauzule indeksacyjne w umowie kredytu powiązanego z walutą obcą, pozwalające bankowi na swobodne ustalanie kursów walut, mogą być uznane za niedozwolone postanowienia umowne (abuzywne)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule te są niedozwolone, ponieważ kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy, a także nie są sformułowane w sposób jednoznaczny i przejrzysty.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, opierając się na orzecznictwie TSUE i własnej judykaturze, uznał, że mechanizm indeksacji oparty na swobodnym ustalaniu kursów przez bank jest abuzywny. Brak przejrzystości i możliwość arbitralnego działania banku naruszają interes konsumenta.
Jaki jest skutek stwierdzenia abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowie kredytu powiązanego z walutą obcą?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Stwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych prowadzi do nieważności całej umowy kredytu, a nie jej modyfikacji przez przepisy dyspozytywne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że zgodnie z dyrektywą 93/13 i orzecznictwem TSUE, usunięcie abuzywnych klauzul nie może być zastąpione przepisami ogólnymi lub dyspozytywnymi, jeśli prowadzi to do zmiany istoty umowy lub jest sprzeczne z celem ochrony konsumenta. W przypadku kredytów frankowych, eliminacja klauzul indeksacyjnych uniemożliwia ustalenie głównych świadczeń stron, co skutkuje nieważnością umowy.
Czy sąd krajowy może modyfikować treść nieuczciwych warunków umownych lub zastępować je przepisami prawa krajowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd krajowy nie może modyfikować treści nieuczciwych warunków ani zastępować ich przepisami prawa krajowego, jeśli prowadzi to do zmiany istoty umowy lub jest sprzeczne z celem ochrony konsumenta.
Uzasadnienie
TSUE wielokrotnie podkreślał, że modyfikacja nieuczciwych warunków przez sąd krajowy mogłaby zniweczyć odstraszający skutek ochrony konsumenta. Zastąpienie abuzywnych klauzul przepisami ogólnymi lub dyspozytywnymi jest dopuszczalne tylko wyjątkowo, gdy usunięcie klauzuli prowadzi do nieważności umowy niekorzystnej dla konsumenta, co jednak nie ma miejsca w przypadku kredytów frankowych, gdzie nieważność umowy jest zgodna z celem ochrony.
Czy stwierdzenie nieważności umowy kredytu frankowego skutkuje obowiązkiem zwrotu przez bank świadczeń spełnionych przez konsumenta?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu, konsumentowi przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków jako świadczenia nienależnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził, że w razie nieważności umowy kredytu, płatności dokonywane przez konsumenta są świadczeniami nienależnymi (art. 410 w zw. z art. 405 k.c.) i podlegają zwrotowi, zgodnie z teorią dwóch kondykcji.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bank spółki akcyjnej w W. | spółka | pozwany |
| B.S. | osoba_fizyczna | powód |
| J.S. | osoba_fizyczna | powód |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne); nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
k.c. art. 410 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia, stosowane do zwrotu świadczeń nienależnych.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 385¹ § § 1 zd. 2
Kodeks cywilny
Wyłączenie z oceny abuzywności postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący obowiązku zwrotu wzbogacenia.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa stosowania przepisów o postępowaniu apelacyjnym do postępowania kasacyjnego w zakresie kosztów.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa stosowania przepisów o kosztach postępowania.
pr. bank. art. 69 § ust. 1
Prawo bankowe
Definicja umowy kredytu.
k.c. art. 58
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Mechanizm indeksacji oparty na swobodnym ustalaniu kursów przez bank jest abuzywny. • Brak przejrzystości i jednoznaczności klauzul indeksacyjnych. • Usunięcie abuzywnych klauzul prowadzi do nieważności całej umowy kredytu. • Sąd krajowy nie może modyfikować umowy ani zastępować abuzywnych klauzul przepisami prawa krajowego. • Konsumentowi przysługuje roszczenie o zwrot świadczeń nienależnych w przypadku nieważności umowy.
Odrzucone argumenty
Klauzule indeksacyjne nie są abuzywne, ponieważ określają główne świadczenie i są jednoznaczne. • Umowę można utrzymać w mocy poprzez zastąpienie abuzywnych klauzul przepisami dyspozytywnymi (np. średni kurs NBP). • Nieważność postępowania z powodu składu sądu drugiej instancji (odniesienie do uchwały III PZP 6/22). • Sądy meriti nie poinformowały powodów o abuzywności postanowień i jej skutkach.
Godne uwagi sformułowania
mechanizm indeksacji polega, ogólnie rzecz ujmując, na przeliczeniu w dniu jego uruchomienia kwoty kredytu wyrażonej w złotych polskich na walutę obcą (tu: CHF) zgodnie z kursem jej kupna ustalonym według tabeli kursów obowiązującej w danym banku, a następnie przeliczeniu w dniu zapłaty każdej raty kapitałowo-odsetkowej z tej waluty na walutę polską według obowiązującego w banku kursu sprzedaży. • klauzule zastrzeżone w umowie kredytu złotowego powiązanego z walutą obcą kształtujące mechanizm indeksacji określają główne świadczenie kredytobiorcy • wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. • Postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. • Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku. […]
Skład orzekający
Tomasz Szanciło
przewodniczący-sprawozdawca
Krzysztof Grzesiowski
członek
Kamil Zaradkiewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie nieważności umów kredytów frankowych z powodu abuzywności klauzul indeksacyjnych i brak możliwości ich modyfikacji przez sąd."
Ograniczenia: Dotyczy umów kredytów indeksowanych/denominowanych do waluty obcej, gdzie bank miał swobodę w ustalaniu kursów. Konieczność indywidualnej oceny każdej umowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Orzeczenie Sądu Najwyższego potwierdza ugruntowaną linię orzeczniczą w sprawach kredytów frankowych, wyjaśniając kluczowe kwestie dotyczące abuzywności klauzul i nieważności umów, co jest niezwykle istotne dla milionów konsumentów i rynku finansowego.
“Kredyty frankowe: Sąd Najwyższy potwierdza – umowa nieważna, bank musi oddać pieniądze!”
Dane finansowe
WPS: 31 000 CHF
zwrot świadczenia: 31 000 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.