II CSKP 236/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego oraz poprzedzające je postanowienie Sądu Rejonowego w sprawie o dział spadku, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Skarga kasacyjna wnioskodawcy została uznana za zasadną ze względu na naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego. Kluczowym zagadnieniem była ocena ważności umowy darowizny czternastu nieruchomości, zawartej między spadkodawcą a jego żoną (uczestniczką postępowania) w formie aktu notarialnego, która przeniosła te nieruchomości z majątku wspólnego do majątku osobistego uczestniczki. Umowa ta została zawarta po ustanowieniu umownej rozszerzonej wspólności majątkowej małżeńskiej i przed śmiercią spadkodawcy, z postanowieniem, że darowizna nie będzie zaliczona na schedę spadkową. Sądy niższych instancji uznały darowiznę za ważną, argumentując, że nie doszło do likwidacji majątku wspólnego, gdyż w jego składzie pozostały inne składniki (samochody i środki pieniężne). Sąd Najwyższy zakwestionował tę interpretację, wskazując, że zakaz podziału majątku wspólnego w trakcie trwania wspólności (art. 35 k.r.o.) obejmuje nie tylko całkowitą likwidację, ale także czynności o skutku odpowiadającym podziałowi, nawet częściowemu. Sąd podkreślił, że ocena takiej darowizny wymaga uwzględnienia całokształtu okoliczności, w tym celu czynności, wartości darowanych nieruchomości w stosunku do całego majątku wspólnego, sytuacji majątkowej małżonków oraz faktu, że darowizna nastąpiła krótko przed śmiercią darczyńcy. Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji nie przeprowadziły wystarczającego postępowania dowodowego w celu ustalenia tych okoliczności, co doprowadziło do wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego. W związku z tym, konieczne jest ponowne rozpoznanie sprawy po uzupełnieniu materiału dowodowego, w tym ustaleniu statusu prawnego i wartości spornych ruchomości.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 35 k.r.o. w kontekście darowizn między małżonkami oraz obowiązek sądu do przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego w sprawach o dział spadku.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umownej wspólności majątkowej małżeńskiej, choć zasady mogą być stosowane analogicznie do wspólności ustawowej. Konieczność analizy całokształtu okoliczności faktycznych w każdej indywidualnej sprawie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa darowizny składników majątku wspólnego małżonków na rzecz majątku osobistego jednego z małżonków, zawarta w trakcie trwania wspólności majątkowej, stanowi niedopuszczalny podział majątku wspólnego w rozumieniu art. 35 k.r.o.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa darowizny składników majątku wspólnego na rzecz majątku osobistego jednego z małżonków może stanowić niedopuszczalny podział majątku wspólnego, nawet jeśli nie prowadzi do całkowitej likwidacji tego majątku, a jedynie do jego istotnego uszczuplenia lub ma charakter częściowego podziału.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy rozszerzył interpretację zakazu podziału majątku wspólnego z art. 35 k.r.o., wskazując, że obejmuje on nie tylko całkowitą likwidację, ale także czynności o skutku odpowiadającym podziałowi, nawet częściowemu. Ocena takiej czynności wymaga analizy jej celu, wartości, kontekstu społeczno-gospodarczego i rodzinnego, a nie tylko faktu pozostawienia innych składników w majątku wspólnym.
Czy sąd drugiej instancji prawidłowo ocenił potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie o dział spadku, w tym dowodu z opinii biegłego, przy ocenie ważności umowy darowizny składników majątku wspólnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji nieprawidłowo ocenił potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego, co doprowadziło do wadliwej oceny stanu faktycznego i zastosowania prawa materialnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji nie przeprowadziły wystarczającego postępowania dowodowego, które pozwoliłoby na ocenę, czy umowa darowizny miała na celu obejście przepisów o podziale majątku wspólnego lub zakazu umów o spadek. Konieczne jest ustalenie proporcji wartości darowanych nieruchomości do całego majątku wspólnego oraz statusu ruchomości.
Czy w postępowaniu o dział spadku, w którym wchodzi udział spadkodawcy w majątku wspólnym, niezbędne jest uprzednie przeprowadzenie podziału majątku wspólnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, co do zasady, przed dokonaniem działu spadku niezbędny jest podział majątku wspólnego, aby określić skład masy spadkowej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę III CZP 100/71, wskazując, że w przypadku, gdy w skład spadku wchodzi udział w majątku wspólnym, konieczne jest uprzednie lub jednoczesne przeprowadzenie podziału majątku wspólnego, nawet jeśli wspólność została ustanowiona umową, do której stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności ustawowej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Ł.H. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| M.B. | osoba_fizyczna | uczestniczka postępowania |
Przepisy (10)
Główne
k.r.o. art. 35
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Zakaz podziału majątku wspólnego obejmuje nie tylko całkowitą likwidację, ale także czynności o skutku odpowiadającym podziałowi, nawet częściowemu. Ocena takiej czynności wymaga analizy jej celu, wartości, kontekstu społeczno-gospodarczego i rodzinnego.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Umowa sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna.
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
k.p.c. art. 232 § zd. 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może dopuścić dowód z opinii biegłego z urzędu.
k.p.c. art. 278 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W każdym wypadku, gdy do stwierdzenia faktów lub stosunku prawnego potrzebne są wiadomości specjalne, powołuje się biegłego.
k.p.c. art. 235
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd przeprowadza dowód ze świadków i stron na posiedzeniu jawnym lub niejawnym.
k.c. art. 1038 § § 2
Kodeks cywilny
Dział spadku może być dokonany częściowo.
k.r.o. art. 48
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Do umów majątkowych małżeńskich stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności ustawowej.
k.c. art. 1047
Kodeks cywilny
Umowy o spadek po osobie żyjącej są nieważne.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 35 k.r.o. przez uznanie umowy darowizny za ważną, mimo że mogła ona stanowić niedopuszczalny podział majątku wspólnego. • Naruszenie przepisów proceduralnych przez nieprzeprowadzenie wystarczającego postępowania dowodowego w celu ustalenia okoliczności zawarcia umowy darowizny i jej skutków. • Konieczność uprzedniego podziału majątku wspólnego przed działem spadku, gdy w skład spadku wchodzi udział w majątku wspólnym.
Odrzucone argumenty
Argumenty sądów niższych instancji, że darowizna była ważna, ponieważ nie doszło do likwidacji majątku wspólnego.
Godne uwagi sformułowania
zakazem z art. 35 k.r.o. objęte są nie tylko czynności prowadzące do całkowitej likwidacji majątku wspólnego, ale także inne rozporządzenia, których zakres i okoliczności ich dokonania prowadzą obiektywnie do przekonania, że doszło do skutku odpowiadającego podziałowi majątku wspólnego. • nie ma podstaw do przyjmowania, że dopiero transfer wszystkich składników majątku wspólnego do majątku osobistego jednego lub obojga małżonków stanowiłby przejaw naruszenia art. 35 zd. 1 k.r.o. • w postępowaniu nieprocesowym o podział spadku (...) następuje złagodzenie zasady kontradyktoryjności na rzecz obowiązku działania sądu z urzędu.
Skład orzekający
Beata Janiszewska
przewodniczący
Leszek Bosek
członek
Krzysztof Wesołowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 35 k.r.o. w kontekście darowizn między małżonkami oraz obowiązek sądu do przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego w sprawach o dział spadku."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umownej wspólności majątkowej małżeńskiej, choć zasady mogą być stosowane analogicznie do wspólności ustawowej. Konieczność analizy całokształtu okoliczności faktycznych w każdej indywidualnej sprawie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia podziału majątku wspólnego i jego wpływu na dział spadku, z rozszerzoną interpretacją przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Pokazuje, jak Sąd Najwyższy koryguje błędne interpretacje sądów niższych instancji.
“Czy darowizna majątku wspólnego między małżonkami jest zawsze legalna? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.