Orzeczenie · 2024-06-14

II CSKP 2205/22Nienależne świadczenia kredyt frankowy abuzywność klauzul

Sąd

Sąd Najwyższy

Miejsce

Warszawa

Data

2024-06-14

SNCywilnezobowiązaniaWysokanajwyższy

kredyt frankowyabuzywnośćklauzule niedozwoloneTSUEochrona konsumentabezpodstawne wzbogacenieodsetki ustawowenieważność umowy

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej powodów W.B. i B.B. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, który częściowo uwzględnił ich powództwo o zapłatę nienależnych świadczeń z nieważnej umowy kredytu denominowanego we franku szwajcarskim. Sąd Apelacyjny zasądził od banku kwotę główną 664 592,24 zł, ale oddalił powództwo o odsetki ustawowe za opóźnienie za okres poprzedzający datę wyroku. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, skupił się na kwestii abuzywności klauzul umownych i ich skutków prawnych, w szczególności na moment powstania wymagalności roszczeń restytucyjnych i naliczania odsetek. Sąd Najwyższy, odwołując się do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), w tym wyroków w sprawach C-140/22 i C-28/22, podkreślił, że niedozwolone postanowienia umowne są nieważne z mocy prawa (ex tunc) i nie wymagają od konsumenta formalnego oświadczenia o ich odrzuceniu. Konsument nie musi składać sformalizowanego oświadczenia przed sądem, aby skorzystać z ochrony przewidzianej w dyrektywie 93/13. Stwierdzenie abuzywności przez sąd ma charakter deklaratoryjny. W związku z tym, Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny nieprawidłowo ustalił moment powstania opóźnienia banku w zwrocie świadczeń. Dług z bezpodstawnego wzbogacenia jest długiem bezterminowym, a wymagalność roszczeń restytucyjnych ustala się zgodnie z art. 455 k.c., czyli po wezwaniu do zwrotu. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej odsetek i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania w tej części, aby ustalić, czy i od kiedy bank pozostaje w opóźnieniu.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja skutków prawnych abuzywnych klauzul w umowach kredytowych, w szczególności w kontekście orzecznictwa TSUE i braku konieczności formalnego oświadczenia konsumenta o odrzuceniu klauzuli.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy umów kredytowych z konsumentami, gdzie stwierdzono abuzywność klauzul dotyczących kursu waluty.

Zagadnienia prawne (3)

Czy postanowienia umowy kredytu dotyczące przeliczania waluty obcej i ustalania kursów przez bank, które nie odwołują się do obiektywnych kryteriów, są abuzywne i skutkują nieważnością całej umowy?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, takie postanowienia są abuzywne, ponieważ pozwalają bankowi na jednostronne kształtowanie kursu waluty, co zaburza równowagę kontraktową z niekorzyścią dla konsumenta. Nieważność tych postanowień, jako elementów przedmiotowo istotnych, prowadzi do nieważności całej umowy.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny uznał klauzule za abuzywne, gdyż nie były jednoznaczne, nie odwoływały się do obiektywnych kryteriów i pozwalały bankowi na jednostronne ustalanie kursów walut, przerzucając ryzyko na konsumenta. Brak związania tymi postanowieniami skutkuje nieważnością całej umowy na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 pr.bank.

Jaki jest moment powstania wymagalności roszczenia restytucyjnego konsumenta o zwrot nienależnych świadczeń z nieważnej umowy kredytu i od kiedy należą się odsetki ustawowe za opóźnienie?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Roszczenie restytucyjne staje się wymagalne po wezwaniu banku do zwrotu świadczenia i upływie terminu do jego niezwłocznego wykonania. Odsetki ustawowe za opóźnienie należą się od momentu, gdy bank popadnie w opóźnienie.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy, opierając się na orzecznictwie TSUE, stwierdził, że abuzywne klauzule są nieważne ex tunc, a konsument nie musi składać formalnego oświadczenia o ich odrzuceniu. Sąd Apelacyjny nieprawidłowo ustalił moment powstania opóźnienia banku, nie badając skuteczności wezwania do zapłaty i terminu do niezwłocznego wykonania zobowiązania. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania w tym zakresie.

Czy oświadczenie konsumenta o akceptacji ryzyka kursowego i odrzuceniu oferty kredytu w złotych zwalnia bank z obowiązku udzielenia pełnych i rzetelnych informacji o mechanizmie wymiany waluty obcej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, takie oświadczenie nie zwalnia banku z obowiązku udzielenia niezbędnych informacji w sposób przystępny i zrozumiały dla konsumenta.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny uznał, że oświadczenie powodów o zapoznaniu się z ryzykiem kursowym nie spełniało wymogu udzielenia niezbędnych informacji przez bank, a postanowienia umowy nie były indywidualnie uzgadniane.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

W.B. i B.B. (w części dotyczącej odsetek)

Strony

Nazwa	Typ	Rola
W.B.	osoba_fizyczna	powód
B.B.	osoba_fizyczna	powód
Bank spółka akcyjna w W.	spółka	pozwany

Przepisy (6)

Główne

k.c. art. 385¹ § § 1

Kodeks cywilny

Postanowienia umowy kredytu dotyczące przeliczania waluty obcej i ustalania kursów przez bank, które nie odwołują się do obiektywnych kryteriów, są abuzywne i nie wiążą konsumenta od początku (ex tunc).

Pomocnicze

k.c. art. 58 § § 1

Kodeks cywilny

Umowa, której dotyczy abuzywne postanowienie, staje się nieważna w całości, jeżeli nie może funkcjonować bez tego postanowienia.

pr.bank. art. 69

Prawo bankowe

Umowa kredytu nie może być wykonana bez abuzywnych postanowień dotyczących głównych świadczeń stron.

k.c. art. 410 § § 2

Kodeks cywilny

Świadczenia spełnione w wykonaniu nieważnej umowy kredytu są nienależne i podlegają zwrotowi na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

k.c. art. 455

Kodeks cywilny

Dług z bezpodstawnego wzbogacenia jest długiem bezterminowym, a jego wymagalność ustala się po wezwaniu do zwrotu.

k.c. art. 481 § § 1

Kodeks cywilny

Wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, gdy dłużnik popadnie w opóźnienie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Abuzywne klauzule dotyczące kursu waluty są nieważne ex tunc i nie wymagają od konsumenta formalnego oświadczenia o ich odrzuceniu. • Nieważność abuzywnych klauzul, jako elementów istotnych umowy, prowadzi do nieważności całej umowy kredytu. • Roszczenie o zwrot nienależnych świadczeń staje się wymagalne po wezwaniu do zapłaty i upływie terminu do niezwłocznego wykonania, a odsetki należą się od momentu popadnięcia banku w opóźnienie.

Odrzucone argumenty

Sąd Apelacyjny prawidłowo przyjął, że odsetki ustawowe za opóźnienie należą się dopiero od daty wydania wyroku.

Godne uwagi sformułowania

abuzywne postanowienia zawarte w § 1 ust. 2, § 11 ust. 3 czy też § 13 ust. 7 Części Ogólnej Umowy, dotyczące zasad spłaty kredytu – przeliczania kredytu i rat kapitałowo-odsetkowych oraz ustalania kursów waluty obcej przez bank – określają główne świadczenia stron. • nie odwoływały się do jakichkolwiek formalnych czy też obiektywnych kryteriów, pozwalających na zweryfikowanie ustalanych przez bank kursów waluty, zezwalając pozwanemu na określenie jej wartości według własnego uznania. • zaburzały równowagę kontraktową z niekorzyścią dla powodów, przerzucając na nich w całości ryzyko walutowe, bez wyjaśnienia im skutków tego ryzyka oraz wpływu na wartość ich zobowiązania. • nie wiążą powodów od początku i z mocy prawa. • umowa bez abuzywnych postanowień nie może funkcjonować w obrocie prawnym i jest nieważna w całości na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 pr.bank. • świadczenia spełnione w wykonaniu nieważnej umowy kredytu są nienależne, a podstawą rozliczenia stron są przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. […]

Skład orzekający

Mariusz Łodko

przewodniczący, sprawozdawca

Beata Janiszewska

członek

Maciej Kowalski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja skutków prawnych abuzywnych klauzul w umowach kredytowych, w szczególności w kontekście orzecznictwa TSUE i braku konieczności formalnego oświadczenia konsumenta o odrzuceniu klauzuli."

Ograniczenia: Dotyczy umów kredytowych z konsumentami, gdzie stwierdzono abuzywność klauzul dotyczących kursu waluty.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Orzeczenie SN precyzuje kluczowe kwestie dotyczące abuzywności klauzul w umowach frankowych, opierając się na najnowszym orzecznictwie TSUE. Jest to niezwykle istotne dla wielu konsumentów i prawników.

“Kredyty frankowe: Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy banki muszą płacić odsetki!”

Dane finansowe

WPS: 664 592,24 PLN

zwrot nienależnych świadczeń: 664 592,24 PLN

Sektor

bankowość

Asystent AI dla prawników