II CSKP 1644/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód M.Z. domagał się ustalenia nieważności umowy kredytu waloryzowanego kursem CHF z 2007 r. lub stwierdzenia abuzywności jej klauzul. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, uznając brak interesu prawnego w ustaleniu abuzywności klauzul (ze względu na wpis do rejestru) oraz brak podstaw do stwierdzenia nieważności umowy. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, stwierdzając nieważność umowy, gdyż klauzule indeksacyjne przyznawały bankowi nieograniczoną swobodę w ustalaniu kursów kupna i sprzedaży CHF, co rażąco naruszało interesy konsumenta i było sprzeczne z dobrymi obyczajami. Sąd Apelacyjny powołał się na orzecznictwo TSUE dotyczące słabszej pozycji konsumenta. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną banku. Uznano, że choć umowa nie naruszała art. 69 Prawa bankowego w zakresie elementów przedmiotowo istotnych, to sposób ustalania kursów walut przez bank był abuzywny (art. 385¹ KC). Sąd Najwyższy podkreślił, że brak transparentności w ustalaniu kursów walut, pozostawiający pole do arbitralności banku, narusza dobre obyczaje i rażąco narusza interesy konsumenta, co potwierdza orzecznictwo TSUE. Sąd Najwyższy uznał, że eliminacja abuzywnych klauzul przeliczeniowych prowadzi do nieważności całej umowy, gdyż mechanizm indeksacji jest kluczowy dla charakteru umowy kredytu waloryzowanego, a jego brak uniemożliwia dalsze funkcjonowanie umowy w kształcie zamierzonym przez strony. Sąd odrzucił argumenty banku o możliwości sanowania umowy poprzez wykładnię lub zastosowanie przepisów wprowadzonych później, wskazując, że nie można modyfikować abuzywnych klauzul ani zastępować ich innymi przepisami wbrew woli konsumenta.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie nieważności umów kredytowych frankowych z powodu abuzywności klauzul indeksacyjnych i braku transparentności w ustalaniu kursów walut.
Dotyczy umów zawartych przed wejściem w życie przepisów wprowadzonych ustawą z 2011 r., jeśli nie zostały one w odpowiedni sposób zmienione.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej, w której bank jednostronnie ustala kursy kupna i sprzedaży waluty, jest nieważna z powodu abuzywności klauzul indeksacyjnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa taka jest nieważna, jeśli klauzule indeksacyjne przyznają bankowi nieograniczoną swobodę w ustalaniu kursów walut, co narusza dobre obyczaje i rażąco narusza interesy konsumenta.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że brak transparentności w ustalaniu kursów walut przez bank, pozostawiający pole do arbitralności, czyni klauzule indeksacyjne abuzywnymi. Eliminacja tych klauzul prowadzi do nieważności całej umowy, gdyż mechanizm indeksacji jest kluczowy dla jej charakteru.
Czy brak interesu prawnego w ustaleniu abuzywności klauzul umownych wyklucza możliwość stwierdzenia nieważności całej umowy kredytu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nawet jeśli brak jest interesu prawnego w ustaleniu abuzywności konkretnych klauzul (np. z powodu wpisu do rejestru), sąd może stwierdzić nieważność całej umowy, jeśli abuzywne postanowienia są kluczowe dla jej funkcjonowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że problem w sprawie nie sprowadzał się do braku elementów umowy, lecz do sposobu ich ustalenia. Nawet jeśli powód nie miał interesu prawnego w ustaleniu abuzywności klauzul, to abuzywność tych klauzul mogła prowadzić do nieważności całej umowy.
Czy sąd krajowy może modyfikować lub zastępować abuzywne postanowienia umowne, aby utrzymać umowę w mocy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd krajowy nie może modyfikować abuzywnych postanowień ani zastępować ich innymi przepisami, jeśli nie służy to ochronie konsumenta i nie wynika z jego woli.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że przepisy dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie dokonywaniu przez sąd krajowy wykładni abuzywnych klauzul w celu złagodzenia ich nieuczciwego charakteru. Utrzymanie umowy w mocy jest możliwe tylko wtedy, gdy nie naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne skutki, a jego wola jest decydująca.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bank spółki akcyjnej w W. | spółka | pozwana |
| M.Z. | osoba_fizyczna | powód |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 385¹
Kodeks cywilny
Określenie wysokości należności obciążającej kredytobiorcę w umowie kredytu powiązanej z walutą obcą z odwołaniem do kursu waluty obcej ustalanego jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów jego oznaczania, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu.
Pomocnicze
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Postanowienia umowne zawarte w umowie zawartej z konsumentem, z racji swojej treści, mogą wykraczać poza granice swobody umów.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Nieważność umowy w przypadku sprzeczności z zasadami współżycia społecznego lub naruszenia przepisów prawa.
pr. bank. art. 69 § ust. 1
Prawo bankowe
Umowa kredytu bankowego.
pr. bank. art. 69 § ust. 2
Prawo bankowe
Umowa kredytu powinna określać m.in. kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, oraz zasady i termin spłaty kredytu.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powód miał interes prawny w domaganiu się ustalenia nieistnienia stosunku prawnego.
k.p.c. art. 387 § § 2¹
Kodeks postępowania cywilnego
Wadliwość uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji, która stoi na przeszkodzie przeprowadzeniu efektywnej kontroli kasacyjnej.
k.p.c. art. 316
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów prawa materialnego obowiązujących w chwili zamknięcia rozprawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Abuzywność klauzul indeksacyjnych ze względu na brak transparentności i przyznanie bankowi nieograniczonej swobody w ustalaniu kursów walut. • Nieważność umowy kredytu jako konsekwencja eliminacji abuzywnych klauzul indeksacyjnych, które są kluczowe dla charakteru umowy. • Brak możliwości sanowania umowy poprzez wykładnię lub zastosowanie przepisów wprowadzonych po jej zawarciu.
Odrzucone argumenty
Brak interesu prawnego w ustaleniu abuzywności klauzul. • Umowa nie narusza art. 69 Prawa bankowego. • Możliwość utrzymania umowy w mocy poprzez wykładnię lub zastosowanie przepisów wprowadzonych później.
Godne uwagi sformułowania
kształtują prawa i obowiązki powoda jako konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy • przyznają bankowi uprawnienie do określania wysokości kursu sprzedaży i kupna CHF bez jakichkolwiek wytycznych, ram czy ograniczeń • pozostawia dowolność w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursu CHF i kształtowania wysokości zobowiązań klientów • określenie wysokości należności obciążającej kredytobiorcę w umowie kredytu powiązanej z walutą obcą z odwołaniem do kursu waluty obcej ustalanego jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów jego oznaczania, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu • eliminacja abuzywnego postanowienia przeliczeniowego – w świetle obiektywnej oceny dokonywanej według prawa krajowego – jest niemożność utrzymania umowy o charakterze zamierzonym przez strony, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością)
Skład orzekający
Paweł Grzegorczyk
przewodniczący, sprawozdawca
Władysław Pawlak
członek
Agnieszka Piotrowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie nieważności umów kredytowych frankowych z powodu abuzywności klauzul indeksacyjnych i braku transparentności w ustalaniu kursów walut."
Ograniczenia: Dotyczy umów zawartych przed wejściem w życie przepisów wprowadzonych ustawą z 2011 r., jeśli nie zostały one w odpowiedni sposób zmienione.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu umów kredytowych frankowych i ich nieważności z powodu abuzywnych klauzul, co ma duże znaczenie praktyczne dla wielu konsumentów i banków. Wyrok Sądu Najwyższego stanowi ważne potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej.
“Sąd Najwyższy: Umowy kredytowe frankowe z abuzywnymi klauzulami są nieważne!”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.