II CSK 163/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej majątek wspólny małżonków R. i J. S., zabezpieczającej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Wniosek został uwzględniony przez referendarza i utrzymany w mocy przez Sąd Rejonowy, a następnie Sąd Okręgowy, które powołały się na przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.) i uchwałę Sądu Najwyższego z 2004 r. Skargi kasacyjne małżonków S. kwestionowały możliwość ustanowienia hipoteki na podstawie decyzji doręczonej tylko jednemu z nich. Sąd Najwyższy, rozpatrując sprawę, powziął wątpliwość prawną i przedstawił ją składowi powiększonemu, który w uchwale z 10 października 2014 r. (III CZP 28/14) stwierdził, że decyzja ZUS może być podstawą wpisu hipoteki przymusowej na majątku wspólnym tylko wtedy, gdy została doręczona obojgu małżonkom. Sąd Najwyższy uznał tę uchwałę za wiążącą. W uzasadnieniu podkreślono, że po zmianach przepisów dotyczących hipoteki, wprowadzonych ustawą z 2009 r., zniesiono podział na hipotekę zwykłą i kaucyjną, ale nie zmieniło to wymogu doręczenia decyzji obojgu małżonkom, gdyż hipoteka przymusowa na majątku wspólnym stanowi ingerencję w ich prawa. W związku z tym, że decyzja ZUS została doręczona tylko R. S., Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i orzekł o uchyleniu wpisu hipoteki oraz oddaleniu wniosku ZUS. Kosztami postępowania obciążono wnioskodawcę.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstanowienie hipoteki przymusowej na majątku wspólnym małżonków, wymóg doręczenia decyzji ZUS obojgu małżonkom.
Dotyczy sytuacji, gdy ZUS dochodzi zabezpieczenia należności składkowych na majątku wspólnym.
Zagadnienia prawne (1)
Czy decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalająca wysokość należności z tytułu składek może być podstawą wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka, jeśli została doręczona wyłącznie dłużnikowi?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, decyzja taka może być podstawą wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka tylko wtedy, gdy została doręczona obojgu małżonkom.
Uzasadnienie
Po zmianach przepisów o księgach wieczystych i hipotece, hipoteka przymusowa ma jednolitą konstrukcję. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 26 ust. 3 i 3a pkt 2, wymagają doręczenia decyzji ustalającej należność. Zgodnie z przepisami k.p.a. (art. 28, 40), małżonek dłużnika jest stroną postępowania, gdyż ustanowienie hipoteki na majątku wspólnym ingeruje w jego prawa. Dlatego decyzja musi być doręczona obojgu małżonkom, aby mogli bronić swoich praw.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych w W. II Oddział w P. | instytucja | wnioskodawca |
| R. S. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| J. S. | osoba_fizyczna | uczestniczka postępowania |
Przepisy (16)
Główne
u.s.u.s. art. 26 § ust. 3
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Podstawa wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomościach dłużnika; wymaga doręczenia decyzji.
u.s.u.s. art. 26 § ust. 3a pkt 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Umożliwia ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej majątek wspólny dłużnika i jego małżonka.
k.p.c. art. 398 § 16
Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i orzeczenia merytorycznego.
Pomocnicze
u.s.u.s. art. 123
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Odesłanie do przepisów k.p.a. w zakresie doręczeń.
k.p.a. art. 28
Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego
Definicja strony postępowania, obejmująca małżonka dłużnika w kontekście hipoteki na majątku wspólnym.
k.p.a. art. 40 § § 1
Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego
Wskazuje, że pisma doręcza się stronie.
k.p.c. art. 626 § 8
Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy dotyczące postępowania wieczystoksięgowego.
k.p.c. art. 13 § § 2
Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów k.p.c. do postępowań nieprocesowych.
k.p.c. art. 398 § 17
Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego
Wiążący charakter uchwał składu powiększonego Sądu Najwyższego.
k.p.c. art. 520 § § 3
Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 108 § § 1
Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 391 § § 1
Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o apelacji do postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 398 § 21
Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach w postępowaniu kasacyjnym.
u.k.w.h. art. 110
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Określenie dopuszczalnej wysokości sumy hipotecznej.
u.k.w.h. art. 110 § 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Określenie dopuszczalnej wysokości sumy hipotecznej.
ord. pod. art. 29 § § 1
Ustawa - Ordynacja podatkowa
Odpowiedzialność za zobowiązania majątkiem wspólnym (w kontekście odesłania z u.s.u.s.).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja ZUS stanowiąca podstawę wpisu hipoteki przymusowej na majątku wspólnym małżonków musi być doręczona obojgu małżonkom. • Małżonek dłużnika jest stroną postępowania, a wpis hipoteki na majątku wspólnym stanowi ingerencję w jego prawa. • Zmiany w przepisach o hipotece nie zniosły wymogu doręczenia decyzji obojgu małżonkom.
Odrzucone argumenty
Możliwość ustanowienia hipoteki przymusowej na majątku wspólnym na podstawie decyzji doręczonej tylko jednemu małżonkowi. • Uchwała III CZP 33/04 nadal ma zastosowanie mimo zmian w przepisach o hipotece. • Hipoteka przymusowa oparta na nieostatecznej decyzji administracyjnej jest dopuszczalna bez doręczenia jej obojgu małżonkom.
Godne uwagi sformułowania
hipoteka przymusowa na nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka tylko wtedy, gdy została doręczona obojgu małżonkom • już samo ustanowienie hipoteki przymusowej na objętej wspólnością ustawową nieruchomości jest ingerencją w jego sferę praw. • uchylono przepisy o hipotece kaucyjnej i zmodyfikowano przepisy dotyczące hipoteki przymusowej, jednak hipoteka w nowym kształcie przyjęła konstrukcję dawnej hipoteki kaucyjnej.
Skład orzekający
Katarzyna Tyczka-Rote
przewodniczący, sprawozdawca
Dariusz Dończyk
członek
Anna Owczarek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustanowienie hipoteki przymusowej na majątku wspólnym małżonków, wymóg doręczenia decyzji ZUS obojgu małżonkom."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy ZUS dochodzi zabezpieczenia należności składkowych na majątku wspólnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu ochrony praw majątkowych małżonków w kontekście zabezpieczenia należności publicznoprawnych, co ma szerokie praktyczne znaczenie.
“Czy ZUS może zająć Wasz wspólny majątek bez wiedzy drugiego małżonka? Sąd Najwyższy wyjaśnia!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.