Orzeczenie · 2017-06-01

II CA 284/17

Sąd
Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej
Miejsce
Bielsko-Biała
Data
2017-06-01
SAOSCywilnespadkiŚredniaokręgowy
spadektestamentnieważność testamentuwydziedziczenieświadomość testowaniapostępowanie nieprocesoweapelacjakoszty postępowania

Sprawa dotyczyła stwierdzenia nabycia spadku po J.P. Wnioskodawca A.P., mąż spadkodawczyni, domagał się stwierdzenia nabycia spadku na podstawie ustawy, kwestionując ważność testamentu sporządzonego przez żonę w formie aktu notarialnego. Twierdził, że testament jest nieważny z powodu braku świadomości i swobody testowania spadkodawczyni, która była ciężko chora na nowotwór. Uczestnicy postępowania, w tym K.S., siostrzenica spadkodawczyni, domagali się stwierdzenia nabycia spadku na podstawie testamentu, który powoływał K.S. do całości spadku i wydziedziczał A.P. Sąd Rejonowy uznał testament za ważny, podkreślając, że spadkodawczyni w chwili jego sporządzania miała zachowaną świadomość i swobodę woli, a notariusz nie miał wątpliwości co do jej zdolności do czynności prawnych. Sąd Rejonowy pominął wnioski dowodowe wnioskodawcy jako spóźnione. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej oddalił apelację wnioskodawcy, uznając, że zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego są niezasadne. Sąd Okręgowy podkreślił, że badanie nieważności testamentu z przyczyn wskazanych w art. 945 kc sąd bada na zarzut uczestników, a ciężar udowodnienia spoczywa na osobie podnoszącej zarzut. Wnioskodawca nie wykazał skutecznie, że testament jest nieważny, a jego wnioski dowodowe zostały zgłoszone z opóźnieniem. Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji, w tym te dotyczące stanu psychicznego spadkodawczyni w chwili sporządzania testamentu, opierając się na zeznaniach świadków i braku wątpliwości notariusza. W konsekwencji apelacja została oddalona, a wnioskodawca został obciążony kosztami postępowania apelacyjnego na rzecz uczestniczki K.S.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Średnia
Do czego można powołać

Interpretacja przepisów dotyczących ważności testamentu w kontekście stanu zdrowia testatora, dopuszczalności dowodów w postępowaniu nieprocesowym oraz rozkładu ciężaru dowodu w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i proceduralnej; orzeczenie Sądu Okręgowego, choć ważne, nie ma mocy przełomowej dla całej linii orzeczniczej.

Zagadnienia prawne (3)

Czy testament sporządzony przez osobę ciężko chorą na nowotwór, poddaną chemioterapii, jest ważny, jeśli istnieje podejrzenie braku świadomości lub swobody testowania?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, testament jest ważny, jeśli osoba sporządzająca go miała zachowaną świadomość i swobodę woli, a notariusz nie miał wątpliwości co do jej zdolności do czynności prawnych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że mimo choroby nowotworowej i chemioterapii, spadkodawczyni miała zachowaną świadomość i swobodę testowania. Podkreślono obowiązek notariusza do weryfikacji stanu świadomości testatora. Wnioski dowodowe wnioskodawcy kwestionujące ważność testamentu zostały uznane za spóźnione.

Czy sąd w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku powinien z urzędu badać nieważność testamentu z przyczyn wskazanych w art. 945 kc, czy też ciężar dowodu spoczywa na uczestniku podnoszącym zarzut?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Sąd bada z urzędu wymogi formalne testamentu, ale nieważność z przyczyn wskazanych w art. 945 kc bada na zarzut uczestnika, a ciężar udowodnienia spoczywa na tym uczestniku.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyjaśnił, że choć sąd bada z urzędu istnienie i formalną ważność testamentu, to jego nieważność z przyczyn merytorycznych (np. brak świadomości) jest badana na zarzut strony, która musi go udowodnić. W tej sprawie wnioskodawca nie sprostał temu obowiązkowi.

Czy wnioski dowodowe zgłoszone po upływie terminu zakreślonego przez sąd w postępowaniu nieprocesowym powinny zostać uwzględnione, jeśli dotyczą okoliczności, które sąd powinien ustalić z urzędu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli okoliczność nie podlega badaniu z urzędu, a dowód został zgłoszony z opóźnieniem bez uzasadnionych przyczyn, sąd może go pominąć.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy podkreślił, że w postępowaniu nieprocesowym obowiązują zasady koncentracji materiału dowodowego, a pominięcie spóźnionych wniosków dowodowych jest uzasadnione, zwłaszcza gdy nie uprawdopodobniono braku winy w opóźnieniu. Badanie nieważności testamentu z przyczyn wskazanych w art. 945 kc nie jest obligatoryjne z urzędu.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Oddalić apelację
Strona wygrywająca
K. S.

Strony

NazwaTypRola
A. P.osoba_fizycznawnioskodawca
G. J.osoba_fizycznauczestnik
M. K.osoba_fizycznauczestnik
B. J.osoba_fizycznauczestnik
K. S.osoba_fizycznauczestnik
H. L.osoba_fizycznauczestnik

Przepisy (19)

Główne

k.c. art. 950

Kodeks cywilny

k.c. art. 1015

Kodeks cywilny

k.c. art. 945 § § 1 pkt 1

Kodeks cywilny

k.p.c. art. 207 § § 6

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 217 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 677 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.c. art. 922 § § 1

Kodeks cywilny

k.c. art. 926 § § 1 i 2

Kodeks cywilny

k.c. art. 941

Kodeks cywilny

k.c. art. 945 § § 2

Kodeks cywilny

Pomocnicze

k.p.c. art. 6

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 232

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 670

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 385

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 13 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 520 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 520 § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

P.o.n. art. 86

Ustawa - Prawo o notariacie

k.c. art. 11

Kodeks cywilny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Testament został sporządzony w formie aktu notarialnego, co sugeruje zachowanie przez spadkodawczynię świadomości i swobody woli. • Notariusz sporządzający testament miał obowiązek odmówić dokonania czynności, jeśli powziąłby wątpliwości co do zdolności testowania. • Wnioski dowodowe wnioskodawcy kwestionujące ważność testamentu zostały zgłoszone z opóźnieniem i nie zostały uprawdopodobnione jako niezawinione. • Ciężar udowodnienia nieważności testamentu z przyczyn wskazanych w art. 945 kc spoczywa na uczestniku, który podnosi ten zarzut.

Odrzucone argumenty

Testament jest nieważny z powodu braku świadomości i swobody testowania spadkodawczyni, która była ciężko chora na nowotwór i poddawana chemioterapii. • Sąd powinien z urzędu przeprowadzić dowód z opinii biegłego psychiatry na okoliczność stanu psychicznego spadkodawczyni w chwili testowania. • Wnioski dowodowe zostały zgłoszone w odpowiednim czasie, a ich pominięcie narusza prawo procesowe.

Godne uwagi sformułowania

w chwili sporządzania testamentu spadkodawczyni była w stanie psychicznym pozwalającym na świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli • notariusz ma ustawowy obowiązek przy przyjmowaniu oświadczenia testatora ustalić, czy ma on wolę testowania i czy składa oświadczenie swobodnie i świadomie • badanie ważności testamentu obejmuje z urzędu badanie wymogów formalnych testamentu, zaś na zarzut uczestników także w aspekcie przesłanek nieważności zawartych w tym przepisie • ciężar udowodnienia swych twierdzeń o nieważności testamentu spoczywa na uczestniku, który z tych twierdzeń wywodzi skutki prawne

Skład orzekający

Andrzej Grygierzec

przewodniczący

Ryszard Biegun

sędzia

Leszek Filapek

sędzia-sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ważności testamentu w kontekście stanu zdrowia testatora, dopuszczalności dowodów w postępowaniu nieprocesowym oraz rozkładu ciężaru dowodu w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i proceduralnej; orzeczenie Sądu Okręgowego, choć ważne, nie ma mocy przełomowej dla całej linii orzeczniczej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego tematu dziedziczenia i potencjalnej nieważności testamentu z powodu choroby, co jest zawsze interesujące dla szerszego grona odbiorców. Aspekt proceduralny dotyczący spóźnionych wniosków dowodowych dodaje jej praktycznego znaczenia dla prawników.

Choroba a ważność testamentu: Czy ciężko chory może swobodnie rozporządzać majątkiem?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst