II CA 133/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zachowek po zmarłym A. K. Powódki, córki zmarłego, dochodziły zapłaty od swojego brata, pozwanego J. K., który otrzymał od rodziców w drodze darowizny nieruchomość. Sąd Rejonowy w Choszcznie zasądził na rzecz każdej z powódek po 5.125 zł z odsetkami, uznając, że darowizna podlega doliczeniu do masy spadkowej przy ustalaniu zachowku, mimo zapisu w umowie darowizny o zwolnieniu z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową. Sąd Rejonowy oddalił również żądanie powódki I. M. dotyczące zwrotu kosztów remontu. Pozwany złożył apelację, kwestionując zastosowanie przepisów o zachowku i darowiźnie oraz podnosząc zarzut naruszenia zasad współżycia społecznego. Sąd Okręgowy w Szczecinie, rozpoznając apelację, podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu Rejonowego co do zasady. Sąd Okręgowy uznał, że zwolnienie darowizny z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową (art. 1039 k.c.) nie ma wpływu na obliczenie zachowku, który jest instytucją chroniącą więzi rodzinne i wymaga doliczenia darowizn do spadku (art. 993 k.c.). Sąd podkreślił, że spadkodawca mógł pozbawić uprawnionych zachowku jedynie poprzez wydziedziczenie w testamencie (art. 1008 k.c.), czego nie uczynił. Zarzut naruszenia art. 5 k.c. (zasady współżycia społecznego) również został oddalony, gdyż pozwany nie wykazał, aby dochodzenie zachowku przez powódki stanowiło nadużycie prawa. Sąd Okręgowy zmienił wyrok jedynie w zakresie daty początkowej naliczania odsetek, uznając, że roszczenie o zachowek powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu do zapłaty, a wezwanie nastąpiło z chwilą doręczenia pozwu. W związku z tym, odsetki zasądzono od dnia 30 kwietnia 2015 roku. Apelacja pozwanego została oddalona w pozostałej części, a koszty postępowania apelacyjnego zasądzono od pozwanego na rzecz powódek.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących zachowku, doliczania darowizn do masy spadkowej, wpływu oświadczeń spadkodawcy na zachowek oraz stosowania art. 5 k.c. w sprawach o zachowek.
Dotyczy specyficznej sytuacji spadkowej z darowizną i brakiem wydziedziczenia.
Zagadnienia prawne (3)
Czy darowizna dokonana przez spadkodawcę na rzecz jednego ze spadkobierców, z zastrzeżeniem zwolnienia od obowiązku zaliczenia na schedę spadkową, podlega doliczeniu do masy spadkowej przy obliczaniu zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, darowizna podlega doliczeniu do masy spadkowej przy obliczaniu zachowku, niezależnie od oświadczenia spadkodawcy o zwolnieniu z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową.
Uzasadnienie
Zwolnienie z obowiązku zaliczenia darowizny na schedę spadkową dotyczy jedynie działu spadku, natomiast dla celów obliczenia zachowku doliczenie darowizny jest obligatoryjne, chyba że doszło do wydziedziczenia.
Czy dochodzenie zachowku przez uprawnione osoby, które nie opiekowały się spadkodawcą, może być uznane za nadużycie prawa (art. 5 k.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, samo dochodzenie zachowku nie stanowi nadużycia prawa, nawet jeśli uprawniony nie opiekował się spadkodawcą, chyba że istnieją szczególne okoliczności rażąco naruszające zasady współżycia społecznego.
Uzasadnienie
Zachowek jest instytucją chroniącą więzi rodzinne i interesy majątkowe najbliższych. Pozwany nie wykazał, aby dochodzenie zachowku przez powódki było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Od kiedy należą się odsetki ustawowe od zasądzonego zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Odsetki ustawowe od zachowku należą się od dnia, w którym świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu do zapłaty, co w tym przypadku nastąpiło po doręczeniu pozwu i upływie 14 dni.
Uzasadnienie
Roszczenie o zachowek powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu do zapłaty (art. 455 k.c.). Brak dowodu na wcześniejsze wezwanie, zatem terminem wymagalności stało się doręczenie pozwu plus 14 dni.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. S. | osoba_fizyczna | powódka |
| I. M. | osoba_fizyczna | powódka |
| J. K. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 991 § 1
Kodeks cywilny
Określa krąg osób uprawnionych do zachowku.
k.c. art. 991 § 2
Kodeks cywilny
Określa roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku lub jego uzupełnienia.
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Określa, jakie darowizny i zapisy należy doliczyć do spadku przy obliczaniu zachowku.
Pomocnicze
k.c. art. 1039 § 1
Kodeks cywilny
Zwolnienie darowizny z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową ma znaczenie jedynie na gruncie działu spadku, nie wpływa na obliczanie zachowku.
k.c. art. 1008
Kodeks cywilny
Określa przesłanki wydziedziczenia, które może pozbawić uprawnionego zachowku.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Zakaz czynienia ze swego prawa użytku sprzecznego ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem lub zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania, jeśli termin nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania.
k.c. art. 481 § 1
Kodeks cywilny
Wierzyciel może żądać odsetek w razie opóźnienia dłużnika ze spełnieniem świadczenia.
k.r.o. art. 45 § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Małżonkowie posiadają równe udziały w majątku wspólnym.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Strona wygrywająca sprawę może żądać od strony przeciwnej zwrotu kosztów procesu.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może włożyć na strony obowiązek zwrotu części lub całości kosztów w zależności od wyniku sprawy.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji oddala apelację, jeśli jest bezzasadna.
k.p.c. art. 386 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji zmienia zaskarżony wyrok, jeśli apelacja jest zasadna w części.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji stosuje się odpowiednio w postępowaniu apelacyjnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Darowizna podlega doliczeniu do masy spadkowej przy obliczaniu zachowku, niezależnie od oświadczenia spadkodawcy o zwolnieniu z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową. • Dochodzenie zachowku nie stanowi nadużycia prawa (art. 5 k.c.) w braku szczególnych okoliczności. • Odsetki od zachowku należą się od dnia wymagalności roszczenia, który nastąpił po doręczeniu pozwu i upływie terminu do spełnienia świadczenia.
Odrzucone argumenty
Zwolnienie z obowiązku zaliczenia darowizny na schedę spadkową wyłącza możliwość doliczenia jej do masy spadkowej przy obliczaniu zachowku. • Dochodzenie zachowku przez powódki, które nie opiekowały się spadkodawcą, stanowi naruszenie zasad współżycia społecznego (art. 5 k.c.). • Odsetki od zachowku powinny być naliczane od daty wskazanej w wyroku Sądu Rejonowego (20 lutego 2015 roku).
Godne uwagi sformułowania
Zwolnienie z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową nie powoduje, że darowizny tej nie dolicza się do spadku przy obliczaniu zachowku. • Zachowek jest instytucją szczególną, chroniącą dobro w postaci więzów rodzinnych. • Przepisy normujące instytucję zachowku są przepisami bezwzględnie obowiązującymi i nie mogą zostać wyłączone na podstawie oświadczenia woli spadkodawcy.
Skład orzekający
Tomasz Sobieraj
przewodniczący-sprawozdawca
Marzenna Ernest
sędzia
Zofia Piwowarska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zachowku, doliczania darowizn do masy spadkowej, wpływu oświadczeń spadkodawcy na zachowek oraz stosowania art. 5 k.c. w sprawach o zachowek."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji spadkowej z darowizną i brakiem wydziedziczenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu zachowku i interpretacji przepisów spadkowych w kontekście darowizn. Pokazuje, jak sądowa wykładnia przepisów może być kluczowa dla rozstrzygnięcia.
“Darowizna za życia a zachowek po śmierci: czy wola rodziców zawsze jest szanowana przez prawo?”
Dane finansowe
WPS: 10 250 PLN
zachowek: 5125 PLN
zachowek: 5125 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.