Orzeczenie · 2018-08-08

II C 2220/17

Sąd

Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie

Data

2018-08-08

SAOSubezpieczenia społeczneubezpieczenia na życieWysokarejonowy

ubezpieczenie na życiefundusz kapitałowyklauzula abuzywnakonsumentOWUświadczenie wykupuochrona konsumentarozwiązanie umowy

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Powód R. B. pozwał V. L. T. Ż. Spółkę Akcyjną V. G. o zapłatę 16.923,24 zł tytułem zwrotu części środków zatrzymanych przez ubezpieczyciela po przedterminowym rozwiązaniu umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Umowa została zawarta w 2010 r. na 20 lat, z miesięczną składką 500 zł. Wartość rachunku na dzień rozwiązania umowy (28 listopada 2016 r.) wynosiła 33.846,47 zł. Pozwana wypłaciła powodowi 16.923,23 zł, zatrzymując pozostałe 16.923,24 zł na podstawie § 10 i § 23 ust. 5 OWU. Powód zarzucił, że klauzula ta stanowi niedozwoloną klauzulę umowną w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., rażąco naruszającą jego interesy. Pozwana wnosiła o oddalenie powództwa, argumentując, że kwestionowane postanowienie nie jest abuzywne, jest jednoznaczne i dotyczy głównego świadczenia, a także że powód miał wiedzę o warunkach umowy. Sąd, analizując stan faktyczny i dowody, ustalił, że powód zawarł umowę jako konsument. Stwierdził, że kwestionowane postanowienia OWU nie zostały z powodem uzgodnione indywidualnie i nie stanowią głównego świadczenia stron. Uznał, że postanowienia dotyczące świadczenia wykupu były niejednoznaczne, nieczytelne i niezrozumiałe dla konsumenta, a ich stosowanie rażąco naruszało jego interesy oraz dobre obyczaje, prowadząc do zachwiania równowagi kontraktowej. W szczególności, możliwość zatrzymania przez ubezpieczyciela 50% wartości części bazowej rachunku (lub 100% w pierwszych latach) była nieuzasadniona kosztami i stanowiła sankcję za wcześniejsze rozwiązanie umowy. W związku z tym, sąd uznał te postanowienia za abuzywne i niewiążące. Zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 16.923,24 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 16 grudnia 2016 r., uznając, że pozwana nie miała podstaw do zatrzymania tej części środków. Sąd oddalił zarzut nadużycia prawa przez powoda, wskazując na zasadę "czystych rąk" i fakt, że to pozwana wprowadziła abuzywne klauzule.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Potwierdzenie abuzywności klauzul dotyczących świadczenia wykupu w umowach ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym, ochrona praw konsumenta w umowach ubezpieczeniowych.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy umów zawieranych z konsumentami, gdzie postanowienia OWU nie były indywidualnie negocjowane i dotyczą świadczenia wykupu w kontekście przedterminowego rozwiązania umowy.

Zagadnienia prawne (4)

Czy postanowienia Ogólnych Warunków Ubezpieczenia (OWU) dotyczące świadczenia wykupu w umowie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, które przewidują zatrzymanie przez ubezpieczyciela znacznej części środków zgromadzonych na rachunku polisowym w przypadku przedterminowego rozwiązania umowy, stanowią niedozwolone klauzule umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, postanowienia OWU dotyczące świadczenia wykupu, które przewidują zatrzymanie przez ubezpieczyciela 50% wartości części bazowej rachunku (lub 100% w pierwszych latach) w przypadku przedterminowego rozwiązania umowy, stanowią niedozwolone klauzule umowne.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że klauzule te nie zostały indywidualnie uzgodnione, nie określają głównych świadczeń stron, są niejednoznaczne, nieczytelne i niezrozumiałe dla konsumenta. Ich stosowanie rażąco narusza interesy konsumenta, jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i prowadzi do zachwiania równowagi kontraktowej, ponieważ ubezpieczyciel zatrzymuje znaczną część środków bez uzasadnienia w poniesionych kosztach.

Czy konsument, który zawarł umowę ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym, może skutecznie dochodzić zwrotu środków zatrzymanych przez ubezpieczyciela na podstawie uznanych za abuzywne klauzul umownych?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, konsument może dochodzić zwrotu środków zatrzymanych na podstawie abuzywnych klauzul, ponieważ klauzule te nie wiążą konsumenta, a strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie

Po uznaniu klauzuli za abuzywną, nie wiąże ona konsumenta. Umowa pozostaje w mocy co do pozostałych postanowień. W związku z tym, ubezpieczyciel nie miał podstawy prawnej do zatrzymania części środków, a powód miał prawo domagać się ich zwrotu.

Czy ubezpieczyciel może zatrzymać część środków zgromadzonych na rachunku polisowym tytułem pokrycia kosztów zawarcia i dystrybucji umowy, nawet jeśli postanowienia OWU na to zezwalają?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, ubezpieczyciel nie może zatrzymać środków w sposób przewidziany w abuzywnych klauzulach, nawet jeśli powołuje się na koszty zawarcia umowy.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że OWU przewidują już opłaty za różne usługi (w tym administracyjne, za zarządzanie), które mają rekompensować koszty. Koszty prowizji agenta są kosztami pozyskania klienta, a nie kosztami wykonania umowy, i nie mogą stanowić podstawy do zatrzymania znacznej części środków klienta w sposób nieuzasadniony i nieproporcjonalny.

Czy zarzut nadużycia prawa podmiotowego przez konsumenta może być skutecznie podniesiony przez ubezpieczyciela, który sam stosował niedozwolone klauzule umowne?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, ubezpieczyciel nie może skutecznie podnieść zarzutu nadużycia prawa przez konsumenta, jeśli sam stosował niedozwolone klauzule umowne.

Uzasadnienie

Sąd powołał się na zasadę "czystych rąk", zgodnie z którą zarzut nadużycia prawa może podnieść tylko strona postępująca nienagannie. Ubezpieczyciel, wprowadzając abuzywne klauzule, nie spełnia tego warunku. Ponadto, dochodzenie przez konsumenta należnych mu środków na podstawie niewiążących klauzul nie stanowi nadużycia prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Zasądzono

Strona wygrywająca

R. B.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
R. B.	osoba_fizyczna	powód
V. L. T. Ż. Spółka Akcyjna V. G.	spółka	pozwana

Przepisy (12)

Główne

k.c. art. 385¹ § § 1

Kodeks cywilny

Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostały z nim indywidualnie uzgodnione, nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to jedynie postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Pomocnicze

k.c. art. 385¹ § § 2

Kodeks cywilny

Zamieszczona w umowie klauzula abuzywna nie wiąże konsumenta, a strony są związane umową w pozostałym zakresie.

k.c. art. 385¹ § § 3

Kodeks cywilny

Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, w szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.

k.c. art. 385²

Kodeks cywilny

Ocena postanowień umowy z konsumentem pod kątem ich abuzywności uwzględnia wszystkie okoliczności zawarcia umowy, w szczególności jej treść, okoliczności zawarcia oraz zwyczaje.

k.c. art. 410 § § 1 i 2

Kodeks cywilny

Przepisy dotyczące nienależnego świadczenia.

k.c. art. 455

Kodeks cywilny

Termin spełnienia świadczenia.

k.c. art. 481 § § 1

Kodeks cywilny

Skutki opóźnienia w spełnieniu świadczenia.

k.c. art. 22¹

Kodeks cywilny

Definicja konsumenta.

k.c. art. 384 § § 1

Kodeks cywilny

Obowiązek doręczenia wzorca umowy konsumentowi.

k.p.c. art. 98 § § 1 i 3

Kodeks postępowania cywilnego

Zasada odpowiedzialności za wynik procesu i zasądzenie kosztów.

k.p.c. art. 227

Kodeks postępowania cywilnego

Istotność dowodu dla rozstrzygnięcia sprawy.

u.dz.ubezp. art. 18

Ustawa o działalności ubezpieczeniowej

Obowiązek prowadzenia działalności w sposób rentowny (dotyczy ustalania składki).

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kwestionowane postanowienia OWU dotyczące świadczenia wykupu stanowią niedozwolone klauzule umowne (abuzywne). • Postanowienia te nie zostały indywidualnie uzgodnione, są niejednoznaczne i rażąco naruszają interesy konsumenta. • Brak podstawy prawnej do zatrzymania przez ubezpieczyciela części środków zgromadzonych na rachunku polisowym. • Ubezpieczyciel nie może skutecznie podnosić zarzutu nadużycia prawa przez konsumenta, stosując abuzywne klauzule.

Odrzucone argumenty

Kwestionowane postanowienia OWU nie są abuzywne, są jednoznaczne i dotyczą głównych świadczeń stron. • Powód miał wiedzę o warunkach umowy i mógł odstąpić od niej. • Zatrzymanie środków jest uzasadnione kosztami zawarcia i dystrybucji umowy. • Powód nadużył prawa, wytaczając powództwo i kwestionując zapisy OWU.

Godne uwagi sformułowania

zapis w OWU (...) stanowił niedozwoloną klauzulę umowną w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., gdyż powodował ograniczenie ochrony praw konsumenta i rażąco naruszał interesy konsumenta. • kwestionowane postanowienie OWU nie może stanowić postanowienia niedozwolonego w rozumieniu art. 385¹ k.c. z uwagi na fakt, że dotyczy świadczenia głównego pozwanej i jest sformułowane w sposób jednoznaczny • nie ulega wątpliwości, że dominuje w niej aspekt kapitałowy polegający na alokowaniu składek wpłacanych przez ubezpieczonego na ubezpieczeniowe fundusze. • nie budzi wątpliwości, że świadczenie wykupu nie jest świadczeniem głównym. • postanowienia umowne kształtują prawa i obowiązki konsumenta, nie pozwalając na realizację tych wartości, uznawane są za sprzeczne z dobrymi obyczajami. • brak równowagi kontraktowej jest bowiem jednym z podstawowych przejawów naruszenia dobrych obyczajów. • arbitralne przejęcie przez ubezpieczyciela znacznej części, bo aż 50% zgromadzonych na polisie środków, w wysokości niemającej związku z rzeczywiście poniesionymi kosztami, oraz fakt, że w takich okolicznościach to wyłącznie klient ponosi ryzyko wcześniejszego rozwiązania umowy, rażąco narusza interes klienta jako konsumenta

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie abuzywności klauzul dotyczących świadczenia wykupu w umowach ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym, ochrona praw konsumenta w umowach ubezpieczeniowych."

Ograniczenia: Dotyczy umów zawieranych z konsumentami, gdzie postanowienia OWU nie były indywidualnie negocjowane i dotyczą świadczenia wykupu w kontekście przedterminowego rozwiązania umowy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy powszechnego produktu finansowego (ubezpieczenie z funduszem kapitałowym) i pokazuje, jak sądy chronią konsumentów przed nieuczciwymi klauzulami, które mogą prowadzić do utraty oszczędności. Jest to ważny przykład dla osób inwestujących w podobne produkty.

“Ubezpieczyciel zatrzymał połowę Twoich oszczędności? Sąd mówi: to niedozwolone!”

Dane finansowe

WPS: 16 923,24 PLN

zwrot zatrzymanych środków: 16 923,24 PLN

Sektor

ubezpieczenia

Asystent AI dla prawników