II KK 233/15

Sygn. akt II KK 233/15 POSTANOWIENIE Dnia 10 grudnia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Grzegorczyk (przewodniczący) SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca) SSA del. do SN Jerzy Skorupka Protokolant Anna Janczak przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz-Śliwy, w sprawie T. K. w przedmiocie odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 10 grudnia 2015 r., kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości na korzyść skazanego od postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 4 marca 2015 r., utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 12 stycznia 2015 r., 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu Okręgowego i na podstawie art. 15 § 1 kkw umarza postępowanie wykonawcze w przedmiocie odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia udzielonego T. K. postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 16 lipca 2012 r.; 2. wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE T. K. został skazany: 2 1. wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego z dnia 26 września 2003 r. za czyn z art. 338 § 2 k.k. na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności, 2. wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 14 czerwca 2005 r. za czyny z art. 286 § 1 k.k. oraz 270 § 1 k.k. na karę 4 lat i 8 miesięcy pozbawienia wolności, 3. wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 19 października 2007 r. w sprawie za czyny z art. 278 § 1 k.k. oraz art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii na karę 2 lat pozbawienia wolności. Wymienione kary wykonywane były odrębnie. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 16 lipca 2012 r., udzielił T. K. warunkowego zwolnienia, określając okres próby na 2 lata, licząc od daty zwolnienia, tj. do dnia 16 lipca 2014 r. W okresie próby, tj. w dniach 3 lipca 2013 r., 22 lipca 2013 r., 26 lipca 2013 r. T. K. dopuści! się trzech czynów zakwalifikowanych z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. oraz czynu z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., co zostało stwierdzone wyrokiem Sądu Rejonowego 3 z dnia 6 lutego 2014 r., na mocy którego T.K. został skazany na karę łączną 5 lat pozbawienia wolności. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 21 lipca 2014 r. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2015 r. Sąd Okręgowy orzekając w sprawie o sygn. akt XI Kow …/14 odwołał warunkowe przedterminowe zwolnienie udzielone T. K. i zarządził wykonanie reszty nieodbytych przez skazanego kar pozbawienia wolności. Na powyższe postanowienie zażalenie złożył skazany. Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu zażalenia postanowieniem z dnia 4 marca 2015 r., sygn. akt II Akzw …/15, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Sądu I instancji. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Apelacyjny stwierdził, że fakt upływu 6 miesięcznego terminu przewidzianego w art. 82 § 1 k.k. przed wydaniem tegoż postanowienia nie ma wpływu na możliwość orzeczenia odwołania warunkowego zwolnienia i zarządzenia wykonania kary . Sąd przywołał przy tym tylko orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2007 r., sygn. akt V KK 275/07. Nie dostrzegł jednak przy tym tego, iż Sąd Najwyższy w tym postanowieniu opublikowanym w OSNwSK 2007/1/2186 przyjął, że przepis art. 75 § 4 k.k. wskazuje okres, w którym możliwe jest zarządzenie wykonania kary warunkowo 3 zawieszonej. Jest nim oznaczony w wyroku okres próby i dalsze 6 miesięcy, biegnące od jego zakończenia. W tym okresie konieczne jest nie tylko podjęcie decyzji o zarządzeniu wykonania kary warunkowo zawieszonej, lecz również jej uprawomocnienie się. Tym samym Sąd Najwyższy zaprezentował w tym orzeczeniu pogląd przeciwny do tego, który został wyrażony w zaskarżonym postanowieniu. Postanowieniem z dnia 9 marca 2015 r. Sąd Apelacyjny sprostował oczywistą omyłkę pisarską we wskazaniu orzeczenia Sądu Najwyższego, które miało wyrażać przyjęty przez niego pogląd prawny w zaskarżonym postanowieniu, w ten sposób, że wskazał, iż stanowi je postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt V KK 177/13. Zostało ono opublikowane w bazie LEX nr 1400154, w którym stwierdzono, że: Termin 6 miesięczny przewidziany w art. 75 § 4 k.k. jest zachowany, jeżeli przed jego upływem nastąpiło wydanie, choćby nieprawomocnego postanowienia o zarządzeniu wykonania kary pozbawienia wolności. Od powyższego postanowienia kasację na korzyść skazanego wniósł Minister Sprawiedliwości zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisu prawa karnego materialnego, tj. art. 82 k.k., polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie w przedmiocie odwołania wobec T. K. warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozbawienia wolności, udzielonego skazanemu postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 16 lipca 2012 r., w sytuacji, gdy w dacie orzekania przez Sąd II instancji upłynął już okres próby wyznaczony do dnia 16 lipca 2014 r. oraz okres 6 miesięcy od jej zakończenia, co winno skutkować uznaniem przez Sąd Apelacyjny, że kara pozbawienia wolności na którą, został skazany T. K. została przez niego odbyta z chwilą warunkowego zwolnienia. W konkluzji kasacji wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu Apelacyjnego oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Sądu Okręgowego i umorzenie na podstawie art. 15 § 1 k.k.w. prowadzonego wobec T. K. postępowania wykonawczego w przedmiocie odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia, udzielonego postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 16 lipca 2012 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 4 Kasacja zasługuje na uwzględnienie. Nie ulega wątpliwości, że problematyka objęta treścią zarzutu kasacji w przeszłości była niejednolicie rozstrzygana. W okresie obowiązywania Kodeksu karnego z 1969 r. powszechnie przyjmowano, iż odwołanie warunkowego przedterminowego zwolnienia (zgodnie z treścią art. 97 tego Kodeksu, będącego odpowiednikiem art. 82 § 1 k.k. z 1997 r.) może nastąpić, gdy postanowienie w tym przedmiocie zostanie wydane przez sąd w okresie trwania próby oraz dalszych 6 miesięcy. Bez znaczenia było przy tym to, czy postanowienie - w tym okresie – stawało się prawomocne, czy też nie. To przekonanie było powszechnie wyrażane, tak w orzecznictwie (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 1972 r., sygn. akt VI KZP 70/71, LEX nr 18407), jak i w piśmiennictwie (por. W. Świda [w:] Kodeks karny z komentarzem, Wydawnictwo Prawnicze 1973 r., s. 338; K. Buchała [w:] Komentarz do Kodeksu karnego. Część ogólna, Wydawnictwo Prawnicze 1990 r., s. 366). Dopiero w schyłkowym okresie obowiązywania Kodeksu karnego z 1969 r. nastąpiła zasadnicza zmiana orzecznictwa – w tym zakresie. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 30 stycznia 1996 r. sygn. akt I KZP 34/95, LEX nr 24706 stwierdził, iż: Użyte w art. 97 k.k. określenie „nie odwołano warunkowego zwolnienia” odnosi się do sytuacji, gdy w okresie 6 miesięcy po upływie okresu próby nie wydano prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie. To przekonanie stało się dominujące w piśmiennictwie pod rządami obecnie obowiązującego Kodeksu karnego (J. Skupiński [w:] Kodeks karny komentarz, red. R. Stefański, 2015 r., s. 541; P. Hofmański i L. Paprzycki [w:] Kodeks karny komentarz pod red. M. Filara, 2012 r., s. 452 - 453; A. Zoll [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz 2012 r., s. 1008; A. Marek [w:] Kodeks karny komentarz, 2010 r., s. 251; M. Kalitowski [w:] Kodeks karny komentarz, tom I, 2005 r., s. 676) Również taki pogląd Sąd Najwyższy stanowczo wyrażał w kolejnych orzeczeniach wydanych po wejściu w życie Kodeksu karnego z 1997 r. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 3 listopada 2003 r., sygn. akt IV KK 373/03 LEX nr 82302; 12 maja 2009 r., sygn. akt 88/09, LEX nr 599415; 17 maja 2011 r., sygn. akt III KK 92/11, LEX 795786). Przekonanie co do słuszności tego przeważającego w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądu stanowiło podstawę uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 5 czerwca 2014 r., w której stanowczo stwierdzono, że: „Użyte w art. 82 § 1 k.k. wyrażenie "nie odwołano warunkowego zwolnienia” odnosi się do sytuacji, gdy w okresie próby i w ciągu 6 miesięcy od jej zakończenia nie wydano prawomocnego postanowienia sądu w tym przedmiocie” (uchwała SN z dnia z dnia 26 czerwca 2014 r., I KZP 7/14, OSNKW 2014, z. 9, poz. 67). W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy rozważył znaczenie dla omawianej problematyki nowelizacji przepisów Kodeksu karnego wykonawczego dokonanej ustawą z dnia 16 września 2011 r. (Dz. U. z 2011 r., Nr 240, poz. 1431), która dotyczyła także art. 9 § 3 k.k.w. Stosownie do uregulowania będącego następstwem wspomnianej (obowiązującej od dnia 1 stycznia 2012 r.) nowelizacji w § 3 art. 9 k.k.w. wprowadzono zasadę, że postanowienie w postępowaniu wykonawczym staje się wykonalne z chwilą wydania, chyba że ustawa stanowi inaczej lub sąd wydający postanowienie albo sąd powołany do rozpoznania zażalenia wstrzyma jego wykonanie. W ocenie Sądu Najwyższego ta zmiana treści art. 9 § 3 k.k.w. nie dezaktualizuje poglądu o tym, że użyte w art. 82 § 1 k.k. wyrażenie „w ciągu 6 miesięcy” od zakończenia okresu próby odnosi się do sytuacji, gdy w okresie 6 miesięcy po upływie okresu próby nie wydano prawomocnego postanowienia o odwołaniu przedterminowego warunkowego zwolnienia. Sąd Najwyższy zauważył, iż ustawodawca, mając wspomnianą możliwości i okazję zaistniałe w związku z wspomniana nowelizacją, nie wprowadził do treści art. 82 § 1 k.k. warunku nieprawomocności postanowienia o odwołaniu przedterminowego zwolnienia i uczynił tak w sytuacji, gdy powszechnie uznawano i uznaje się, że wspomniane wyrażenie „w ciągu 6 miesięcy od jej zakończenia nie odwołano warunkowego przedterminowego zwolnienia” odnosi się do orzeczeń prawomocnych, to tym samym taka jest faktyczna treść tej regulacji. Dopiero wyraźna zmiana art. 82 § 1 k.k. umożliwiłaby stwierdzenie, w oparciu o dyrektywy semantyczne, że zmianie uległa wyprowadzona zeń norma. Nadto nieuprawnione jest wskazywanie, że wspomniana zmiana w zakresie wykonalności postanowień zapadających na etapie postępowania wykonawczego oznacza zarazem zmianę co do warunku prawomocności dla skutecznego odwołania środka probacyjnego, a co wynika już z chociażby oczywistego rozróżnienia zagadnienia prawomocności i wykonalności. Nadto Sąd Najwyższy zwrócił uwagę (w ślad za uchwałą tego Sądu z dnia 30 stycznia 1996 r., I KZP 34/95) na podobieństwo 6 analizowanych terminów do terminów przedawnienia karalności przestępstw, na tle których nie było i nie ma wątpliwości, że sąd pierwszej instancji może wydać wyrok tuż przed ich upływem, podczas gdy sąd odwoławczy, orzekając ex post, będzie musiał postępowanie karne umorzyć (taka wykładnia była jednomyślnie prezentowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zob. wyrok z dnia 3 listopada 2003 r., IV KK 373/03, LEX 82302). Sąd Najwyższy w orzekającym składzie także przychyla się do takiej wykładni normy art. 82 § 1 k.k. Tym bardziej w sytuacji w której nie ulega wątpliwości, iż określony w tym przepisie termin ma charakter materialnoprawny i jako taki nie może być przywrócony, a jego niezachowanie powoduje bezskuteczność czynności, stąd określany jest mianem terminu prekluzyjnego, czy stanowczego (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1996 r., I KZP 34/95, OSNKW 1996, z 3 - 4, poz. 14 oraz I. Nowikowski, Terminy w kodeksie postępowania karnego, Lublin 1988, s. 21 – 25). Ustawa nie przewiduje też możliwości przerwania biegu tego terminu na skutek dokonania określonej czynności procesowej. Stąd też zasadnie przyjmowano w orzecznictwie i doktrynie, że z uwagi na doniosłość skutków w sferze materialnoprawnej, jakie powodował upływ terminu, o którym mowa w art. 82 § 1 k.k., postanowienie o odwołaniu przedterminowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozbawienia wolności musiało nie tylko zapaść, ale i uprawomocnić się w okresie próby, względnie w ciągu dalszych 6 miesięcy (por. też Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2011 r., III KK 92/11 K. Dąbkiewicza, PS 2013, nr 1, s. 125 – 134). W niniejszej sprawie okres próby wyznaczonej skazanemu upływał 16 lipca 2014 r., zaś prawomocne postanowienie w przedmiocie odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia zapadło 4 marca 2015 r. Oznacza to, że prawomocna decyzja o odwołaniu warunkowego zwolnienia zapadła później niż 6 miesięcy po zakończeniu okresu próby, co tym samym czyniło ją niedopuszczalną. W tym stanie rzeczy zarzut kasacji jawi się jako oczywiście zasadny. To oznacza konieczność uchylenia postanowień Sądów obu instancji i umorzenia na podstawie art. 15 k.k.w. postępowania w przedmiocie odwołania warunkowego zwolnienia. 7 Taką ocenę zarzutu kasacji warunkowały nie tylko przywołane stanowisko Sądu Najwyższego wspierane przez licznych przedstawicieli piśmiennictwa, ale przede wszystkim sposób w który Sąd Apelacyjny uzasadnił zaskarżone postanowienie, który uniemożliwia przyjęcie bezzasadności zarzutu kasacji jako nie spełniającego wymogu wykazania „rażącego naruszenia prawa” w rozumieniu art. 523 § 1 k.p.k. Sąd Apelacyjny zaniechał bowiem w istocie wskazania dlaczego odrzucił tą dominującą i (od czasu uchwały z 2014 r.) jedyną linię orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów powszechnych. Nie wskazał także, dlaczego przywołane postanowienie Sądu Najwyższego uznał za argument przemawiający za trafnością swojego rozstrzygnięcia, co było tym bardziej niezbędne w sytuacji w której zostało ono wydane jeszcze przed wspomnianą uchwałą Sądu Najwyższego z 2014 r. i dotyczyło wprost zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności. Dodatkowo zauważyć należy, że w pkt. 3 postanowienia Sądu Okręgowego utrzymanego w mocy zaskarżonym orzeczeniem, w oparciu o przepis art. 9 § 3 k.k.w. wstrzymano wykonanie orzeczenia, do daty jego uprawomocnienia. To sprawia, że argumenty które były prezentowane niekiedy w piśmiennictwie i powtórzone przez Sąd Apelacyjny („nieprawomocny charakter orzeczenia – wobec treści art. 9 § 3 k.k.w. – nie miał wpływu na bieg terminu, o którym mowa w art. 75 § 4 k.k.”) okazały się wobec wspomnianego rozstrzygnięcia Sądu meriti bezprzedmiotowe. Postanowienie o odwołaniu warunkowego przedterminowego zwolnienia nie stało się wszak wykonalne z chwilą jego wydania. W tym stanie rzeczy należało uznać, że Sąd Apelacyjny – tak procedując – rażąco uchybił przywołanym w zarzucie kasacji przepisom, co zważywszy na charakter tego uchybienia i jego procesowe skutki, nie tylko mogło, ale wręcz miało rażący wpływ na treść zaskarżonego postanowienia. Orzeczenie o wydatkach uzasadnia treść art. 638 k.p.k. Z tych wszystkich względów postanowiono jak wyżej. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji. kc