I OSK 871/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co zostało następnie utrzymane w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Skarżący, J. N., nie spełniał wymogów do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy w zwykłym trybie, ponieważ posiadał jedynie 11 lat okresów składkowych i nieskładkowych, a także orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy. Ustawa o emeryturach i rentach z FUS przewiduje możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjatku (art. 83 ust. 1) tylko w przypadku łącznego spełnienia trzech przesłanek: szczególnych okoliczności powodujących niespełnienie wymogów ustawowych, całkowitej niezdolności do pracy lub wieku uniemożliwiającego podjęcie zatrudnienia, oraz braku niezbędnych środków utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, podkreślił kumulatywny charakter tych przesłanek. Stwierdził, że ponieważ skarżący legitymował się jedynie orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy, a nie całkowitej, nie spełnił kluczowego warunku umożliwiającego przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Sąd wskazał, że sądy administracyjne nie mają uprawnień do weryfikacji orzeczeń lekarskich ZUS, a organ administracyjny jest nimi związany. W związku z tym, nawet jeśli skarżący podnosił argumenty dotyczące swojej sytuacji życiowej, stanu zdrowia, wykształcenia czy trudnej sytuacji na rynku pracy, nie mogły one przeważyć nad brakiem spełnienia podstawowego wymogu całkowitej niezdolności do pracy. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając wyrok WSA za zgodny z prawem.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w kontekście świadczeń w drodze wyjątku, zwłaszcza w zakresie wymogu całkowitej niezdolności do pracy i ograniczeń jurysdykcji sądów administracyjnych w ocenie orzeczeń lekarskich ZUS.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej świadczeń w drodze wyjątku i ścisłej interpretacji przesłanek ustawowych. Nie dotyczy ogólnych zasad przyznawania rent czy emerytur.
Zagadnienia prawne (3)
Czy częściowa niezdolność do pracy wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, częściowa niezdolność do pracy wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ ustawa wymaga łącznego spełnienia przesłanek, w tym całkowitej niezdolności do pracy lub wieku.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił kumulatywny charakter przesłanek z art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s. i stwierdził, że brak całkowitej niezdolności do pracy, potwierdzonej orzeczeniem ZUS, uniemożliwia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, niezależnie od spełnienia pozostałych warunków.
Czy sąd administracyjny może badać prawidłowość orzeczeń lekarskich ZUS w postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd administracyjny nie posiada uprawnień do badania zasadności i prawidłowości orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS ani komisji lekarskich ZUS.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że w postępowaniu dotyczącym świadczenia w drodze wyjątku organ administracyjny jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS, a sąd administracyjny jedynie ocenia legalność decyzji administracyjnej.
Jakie są granice uznania administracyjnego przy przyznawaniu świadczeń w drodze wyjątku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Uznanie administracyjne przy przyznawaniu świadczeń w drodze wyjątku jest ograniczone przez ściśle określone, kumulatywne przesłanki ustawowe, a jego zastosowanie ma charakter wyjątkowy.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie oznacza całkowitej swobody organu, lecz wymaga ścisłej interpretacji i spełnienia wszystkich ustawowych warunków.
Przepisy (7)
Główne
u.e.r.f.u.s. art. 83 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane tylko łącznie, gdy spełnione są trzy przesłanki: szczególne okoliczności powodujące niespełnienie wymogów ustawowych, całkowita niezdolność do pracy lub wiek uniemożliwiający podjęcie zatrudnienia, oraz brak niezbędnych środków utrzymania.
Pomocnicze
u.e.r.f.u.s. art. 14 § ust. 3
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Orzeczenie lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS stanowi dla organu podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy.
u.p.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania.
u.p.p.s.a. art. 145 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c) lub naruszenie prawa materialnego (lit. a).
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Odrzucone argumenty
Argumenty skarżącego dotyczące jego sytuacji życiowej, stanu zdrowia (częściowa niezdolność do pracy), wykształcenia i trudności na rynku pracy, które miały uzasadniać przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, mimo braku całkowitej niezdolności do pracy. • Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 77, 80 k.p.a.) przez organ administracji, polegające na braku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i oceny materiału dowodowego.
Godne uwagi sformułowania
świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. • Zastosowanie art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s. ma charakter wyjątkowy, a więc interpretacja tego przepisu i wymienionych w nim warunków nabycia świadczenia musi być dokonywana w ścisły, a nie rozszerzający sposób. • Ustawodawca uzależnił przyznanie tego świadczenia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech ww. przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s. • Niespełnienie choćby jednej z nich determinuje odmowę przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku bez względu na to, czy pozostałe ustawowe warunki zostały przez stronę spełnione. • Sąd Wojewódzki słusznie ocenił, iż rozstrzygając wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s., Prezes ZUS prawidłowo dokonał ustalenia w zakresie stopnia niezdolności do pracy strony w oparciu o orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2018 r., z którego wynika jednak, iż strona jest jedynie częściowo niezdolna do pracy.
Skład orzekający
Jolanta Sikorska
przewodniczący
Małgorzata Masternak - Kubiak
członek
Ireneusz Dukiel
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w kontekście świadczeń w drodze wyjątku, zwłaszcza w zakresie wymogu całkowitej niezdolności do pracy i ograniczeń jurysdykcji sądów administracyjnych w ocenie orzeczeń lekarskich ZUS."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej świadczeń w drodze wyjątku i ścisłej interpretacji przesłanek ustawowych. Nie dotyczy ogólnych zasad przyznawania rent czy emerytur.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa jest istotna dla prawników zajmujących się prawem ubezpieczeń społecznych, ponieważ precyzuje warunki przyznawania świadczeń w drodze wyjątku i rolę sądów administracyjnych w takich sprawach. Dla szerszej publiczności może być mniej interesująca ze względu na specyfikę prawną.
“Świadczenie w drodze wyjątku: czy częściowa niezdolność do pracy wystarczy?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.