I OSK 621/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej przez G.D. i L.D. od wyroku WSA w Gdańsku, który oddalił ich skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 151 § 1 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi mimo rzekomego naruszenia przez organ przepisów k.p.a. (art. 8 § 1 k.p.a.) oraz zasad bezstronności, proporcjonalności i równego traktowania. Podniesiono również zarzuty naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) w związku z przepisami Konstytucji (art. 21, 31, 64), argumentując, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego nie wyłącza prawa do zwrotu nieruchomości, gdyż przedsiębiorstwo to nie jest "osobą trzecią" w stosunku do Skarbu Państwa. Kwestionowano również błędną wykładnię art. 136 ust. 3 u.g.n. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Stwierdzono, że kluczowe znaczenie ma art. 229 u.g.n., który wyłącza roszczenie zwrotowe, jeżeli przed wejściem w życie ustawy (przed 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W tej sprawie prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego "P." decyzją z 1992 r. i wpisane do księgi wieczystej w 1993 r., co czyniło roszczenie zwrotowe niedopuszczalnym. Sąd uznał, że Przedsiębiorstwo Państwowe było "osobą trzecią" w rozumieniu art. 229 u.g.n., a jego status prawny jako osoby prawnej był wystarczający do zastosowania tego przepisu. Sąd odrzucił również zarzuty dotyczące naruszenia Konstytucji, wskazując, że ochrona praw własności i innych praw majątkowych (w tym użytkowania wieczystego) osób trzecich może być przeciwstawiona prawom podmiotu wywłaszczonego. W przypadku niemożności zwrotu nieruchomości w drodze administracyjnej, możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych przed sądem powszechnym została wskazana jako alternatywa. Wniosek o przedstawienie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego został uznany za bezzasadny z uwagi na brak wątpliwości sądu co do zgodności przepisu z Konstytucją. W konsekwencji, zarzuty naruszenia przepisów postępowania również uznano za bezzasadne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja i stosowanie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w szczególności w przypadkach ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz podmiotów państwowych przed 1998 r. oraz relacji między ochroną prawa własności a prawami osób trzecich.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przepisami przejściowymi ustawy o gospodarce nieruchomościami i stanem prawnym sprzed 1998 r. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do nowszych wywłaszczeń.
Zagadnienia prawne (3)
Czy ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na wywłaszczonej nieruchomości na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami wyłącza roszczenie byłego właściciela o zwrot nieruchomości na podstawie art. 229 u.g.n.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej (w tym Przedsiębiorstwa Państwowego) przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i jego ujawnienie w księdze wieczystej stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, zgodnie z art. 229 u.g.n.
Uzasadnienie
Przepis art. 229 u.g.n. ma charakter intertemporalny i chroni prawa podmiotów, które w dobrej wierze nabyły prawo użytkowania wieczystego lub własność nieruchomości przed wejściem w życie ustawy. Przedsiębiorstwo Państwowe, jako osoba prawna, jest traktowane jako osoba trzecia w rozumieniu tego przepisu.
Czy odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, mimo ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego, narusza zasady konstytucyjne dotyczące ochrony prawa własności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ochrona praw podmiotów wywłaszczonych może być przeciwstawiona ochronie praw osób trzecich (właścicieli i użytkowników wieczystych). Brak możliwości zwrotu nieruchomości w drodze administracyjnej nie pozbawia wywłaszczonego właściciela praw, a jedynie kieruje go na drogę postępowania cywilnego w celu dochodzenia roszczeń odszkodowawczych.
Uzasadnienie
Konstytucja chroni zarówno prawo własności, jak i inne prawa majątkowe, w tym użytkowanie wieczyste. Sąd podkreślił, że równoważenie tych praw jest właściwym wyważeniem zasad konstytucyjnych. W przypadku niemożności restytucji w naturze, możliwe jest dochodzenie odszkodowania przed sądem powszechnym.
Czy w sytuacji wątpliwości co do zgodności art. 229 u.g.n. z Konstytucją, sąd administracyjny powinien przedstawić pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd administracyjny nie ma obowiązku przedstawienia pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, jeśli sam nie powziął wątpliwości co do zgodności przepisu z Konstytucją.
Uzasadnienie
Wystąpienie z wnioskiem do TK jest prawem sądu, a nie obowiązkiem, i zależy od istnienia uzasadnionych wątpliwości co do zgodności przepisu z Konstytucją, czego w tej sprawie NSA nie stwierdził.
Przepisy (20)
Główne
u.g.n. art. 229
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Wyłącza roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
Pomocnicze
u.g.n. art. 136 § 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Określa przesłanki żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę.
u.g.n. art. 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Określa sytuacje, w których nieruchomość lub jej część staje się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres rozpoznawania sprawy przez NSA (w granicach skargi kasacyjnej).
p.p.s.a. art. 183 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa przesłanki nieważności postępowania, które NSA bierze pod uwagę z urzędu.
p.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa podstawy skargi kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania).
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa skutki uwzględnienia skargi kasacyjnej (uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi).
p.p.s.a. art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa skutki uwzględnienia skargi kasacyjnej (uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania).
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa możliwość przedstawienia pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa skutek oddalenia skargi kasacyjnej.
k.p.a. art. 8 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa, działając w granicach prawne.
Konstytucja art. 21 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarantuje ochronę własności i prawa dziedziczenia.
Konstytucja art. 21 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej.
Konstytucja art. 31 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.
Konstytucja art. 64 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Każdy ma prawo do własności. Prawo własności jest chronione przez prawo.
Konstytucja art. 64 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Własność, zarówno prywatna, jak i społeczna oraz publiczna, podlega równej ochronie prawnej.
Konstytucja art. 64 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zgodnie z zasadami wywłaszczenia, wywłaszczenie może być dokonane tylko za odszkodowaniem.
k.p.a. art. 8 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego
Organy prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, w granicach prawne.
ustawa z 1958 r. art. 6
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
Dotyczy trybu sprzedaży nieruchomości.
Ustawa z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych art. 33
Definiuje przedsiębiorstwa państwowe jako osoby prawne.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie art. 229 u.g.n. jako negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości w przypadku ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej przed wejściem w życie ustawy. • Przedsiębiorstwo Państwowe jako osoba prawna jest "osobą trzecią" w rozumieniu art. 229 u.g.n. • Ochrona praw użytkownika wieczystego jest równoważna z ochroną praw byłego właściciela w kontekście konstytucyjnym.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów postępowania (art. 151 § 1 p.p.s.a.) poprzez oddalenie skargi na decyzję organu. • Naruszenie przepisów k.p.a. (art. 8 § 1 k.p.a.) oraz zasad bezstronności, proporcjonalności i równego traktowania. • Błędna wykładnia art. 229 u.g.n. i art. 136 ust. 3 u.g.n. • Naruszenie przepisów Konstytucji (art. 21, 31, 64) poprzez odmowę zwrotu nieruchomości i naruszenie istoty prawa własności.
Godne uwagi sformułowania
"Wystąpienie sytuacji opisanej w art. 229 u.g.n. powoduje, że organ nie ma obowiązku badać, czy zostały spełnione przesłanki zwrotu nieruchomości." • "Kategoryczny sposób sformułowania przepisu art. 229 u.g.n. wskazuje, że w razie spełnienia omówionych w nim przesłanek, roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej nie przysługuje." • "Nie ulega zatem wątpliwości, że Przedsiębiorstwo Państwowe "P." jest również osobą trzecią w rozumieniu tego przepisu." • "Organy administracji, które są właściwe w sprawach zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie tylko nie są, ale i nie mogą ustalać i badać okoliczności i trybu ustanowienia prawa użytkowana wieczystego." • "Jeżeli więc roszczenie zwrotowe, mimo że w okolicznościach tej sprawy niemożliwe do realizacji w formie restytucji w naturze w drodze aktu administracyjnego, może przybrać formę odszkodowania za delikt podmiotu publicznego (...), to taki stan rzeczy jest właściwym wyważeniem zasad konstytucyjnych."
Skład orzekający
Karol Kiczka
przewodniczący
Iwona Bogucka
członek
Joanna Skiba
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w szczególności w przypadkach ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz podmiotów państwowych przed 1998 r. oraz relacji między ochroną prawa własności a prawami osób trzecich."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przepisami przejściowymi ustawy o gospodarce nieruchomościami i stanem prawnym sprzed 1998 r. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do nowszych wywłaszczeń.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa własności i jego ograniczeń w kontekście historycznych wywłaszczeń oraz złożonych przepisów przejściowych. Pokazuje, jak dawne decyzje administracyjne mogą wpływać na współczesne roszczenia majątkowe.
“Czy można odzyskać wywłaszczoną ziemię po 30 latach? NSA wyjaśnia pułapki prawne.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.