Orzeczenie · 2026-02-27

I OSK 46/24Uchylenie świadczenia wychowawczego przez NSA

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2026-02-27

NSAAdministracyjneWysokansa

świadczenie wychowawcze500+opiekun faktycznyopieka nad dzieckiemdobro dzieckaKonstytucja RPKonwencja o Prawach Dzieckawykładnia prawasąd administracyjny

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Rzecznika Praw Dziecka od wyroku WSA w Lublinie, który oddalił skargę H.H. na decyzję Prezesa ZUS odmawiającą świadczenia wychowawczego. H.H. sprawowała faktyczną opiekę nad wnuczką na podstawie postanowienia sądu rodzinnego, ale nie złożyła wniosku o przysposobienie dziecka. WSA oparł swoje rozstrzygnięcie na ścisłej, językowej wykładni art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który definiuje opiekuna faktycznego jako osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, która wystąpiła z wnioskiem o przysposobienie. NSA uznał tę wykładnię za błędną, wskazując na potrzebę zastosowania wykładni celowościowej i prokonstytucyjnej. Sąd podkreślił, że celem świadczenia wychowawczego jest zaspokojenie potrzeb dziecka, a jego przyznanie nie powinno zależeć od formy prawnej sprawowania opieki, jeśli osoba faktycznie ponosi koszty utrzymania i wychowania dziecka na mocy orzeczenia sądu. NSA odwołał się do przepisów Konstytucji RP (art. 18, 71, 72) oraz Konwencji o Prawach Dziecka, które nakładają na państwo obowiązek ochrony i pomocy dzieciom, zwłaszcza tym pozbawionym opieki rodzicielskiej. W ocenie NSA, odmowa przyznania świadczenia w takiej sytuacji narusza zasady równego traktowania i sprawiedliwości społecznej. W konsekwencji, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzję Prezesa ZUS, nakazując organom uwzględnienie przedstawionej wykładni prawa materialnego przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja pojęcia "opiekun faktyczny" w kontekście świadczeń socjalnych, znaczenie wykładni celowościowej i prokonstytucyjnej w prawie administracyjnym, ochrona praw dziecka.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej opiekuna faktycznego na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Może wymagać analizy w kontekście innych przepisów dotyczących świadczeń rodzinnych.

Zagadnienia prawne (1)

Czy osoba sprawująca faktyczną pieczę nad dzieckiem na podstawie postanowienia sądu opiekuńczego, która nie złożyła wniosku o przysposobienie dziecka, jest "opiekunem faktycznym" w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i jest uprawniona do świadczenia wychowawczego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, osoba sprawująca faktyczną pieczę nad dzieckiem na podstawie postanowienia sądu opiekuńczego jest uprawniona do świadczenia wychowawczego, nawet jeśli nie złożyła wniosku o przysposobienie.

Uzasadnienie

NSA uznał, że literalna wykładnia definicji opiekuna faktycznego jest sprzeczna z celem świadczenia wychowawczego, zasadami konstytucyjnymi i Konwencją o Prawach Dziecka. Celem świadczenia jest dobro dziecka i wsparcie osób faktycznie się nim opiekujących, a nie różnicowanie ze względu na formę prawną opieki.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylono decyzję

Zaskarżony wyrok WSA w Lublinie oraz zaskarżona decyzja Prezesa ZUS zostały uchylone.

Przepisy (23)

Główne

uppwd art. 4 § ust. 2 pkt 2

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Świadczenie wychowawcze przysługuje opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego.

uppwd art. 2 § pkt 10

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Definicja "opiekuna faktycznego dziecka" jako osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. NSA odstąpił od tej literalnej wykładni na rzecz celowościowej i prokonstytucyjnej.

Pomocnicze

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Nakaz równego traktowania przez władze publiczne.

Konstytucja RP art. 18

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Rodzina znajduje się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej.

Konstytucja RP art. 71 § ust. 1 zdanie drugie

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Nakaz zapewnienia przez władze publiczne szczególnej pomocy rodzinom niepełnym i znajdującym się w trudnej sytuacji.

Konstytucja RP art. 72 § ust. 1 zdanie pierwsze

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona praw dziecka.

Konwencja o prawach dziecka art. 2 § ust. 2

Zakaz dyskryminacji dziecka ze względu na status prawny rodziców lub opiekunów.

Konwencja o prawach dziecka art. 20 § ust. 1

Prawo dziecka pozbawionego środowiska rodzinnego do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa.

Konwencja o prawach dziecka art. 3 § ust. 1

Nadrzędność najlepszego zabezpieczenia interesów dziecka we wszystkich działaniach dotyczących dzieci.

Konwencja o prawach dziecka art. 26 § ust. 1

Prawo każdego dziecka do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego.

Konwencja o prawach dziecka art. 27 § ust. 3

Obowiązek państw do podejmowania kroków wspomagających rodziców w realizacji prawa dziecka do odpowiedniego poziomu życia.

k.p.c. art. 569 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna zarządzenia tymczasowego o powierzeniu opieki faktycznej.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a