I OSK 445/25Umorzenie postępowania niewaznosc decyzji przejęcie gruntów 2
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną V. S. i I. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił ich skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Decyzja ta utrzymała w mocy orzeczenie Wojewody Małopolskiego o umorzeniu z mocy prawa postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 1959 r. dotyczącej przejęcia gruntów na własność Państwa. Skarżący kasacyjnie zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 138 § 1 pkt 1 KPA w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA, twierdząc, że przepis ten jest sprzeczny z Konstytucją RP i narusza zasadę zaufania obywateli do państwa oraz pozbawia ich prawa do wynagrodzenia za szkody. Zarzucili również naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7, 77 i 80 KPA, przez błędne ustalenie daty ogłoszenia orzeczenia z 1959 r. i przyjęcie, że postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uznał zarzuty za nieuzasadnione. Sąd podkreślił, że art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA, wprowadzający trzydziestoletni termin do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jest zgodny z Konstytucją RP, co potwierdza utrwalone orzecznictwo NSA. Sąd wskazał, że ustalenie daty ogłoszenia orzeczenia z 1959 r. było możliwe na podstawie wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej, co dowodziło, iż orzeczenie zostało wprowadzone do obrotu prawnego najpóźniej przed 1959 r. Ponieważ postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności zostało wszczęte w 2019 r., czyli po upływie 30 lat od ogłoszenia orzeczenia, jego umorzenie z mocy prawa było prawidłowe. NSA odrzucił również argumentację skarżących dotyczącą bezpośredniej kontroli konstytucyjności przepisu przez sąd administracyjny, wskazując, że jedynie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego może uprawniać do niezastosowania przepisu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie zgodności z Konstytucją art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA dotyczącego umorzenia postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji po upływie 30 lat, a także interpretacja zasad ustalania daty ogłoszenia/doręczenia orzeczeń z przeszłości na potrzeby stosowania przepisów.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją KPA i przejęciem mienia państwowego w przeszłości. Interpretacja daty ogłoszenia orzeczenia opiera się na konkretnych dowodach (wpis do KW) i przepisach z lat 40. XX wieku.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, który przewiduje umorzenie z mocy prawa postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji po upływie 30 lat od ich wydania lub ogłoszenia, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa oraz prawem do wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis ten jest zgodny z Konstytucją RP. NSA wielokrotnie wypowiadał się na ten temat, uznając go za zgodny z Konstytucją i prawidłowo zastosowany.
Uzasadnienie
NSA powołuje się na utrwalone orzecznictwo, w tym wyroki NSA i argumentację opartą na wyroku TK P 46/13, wskazując, że ograniczenie w czasie możliwości eliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych było konieczne dla ochrony interesu publicznego i jednostek, a trzydziestoletni okres był wystarczający do podjęcia inicjatywy w celu wyeliminowania decyzji.
Czy w przypadku braku jednoznacznych dowodów na datę ogłoszenia orzeczenia z 1959 r., można domniemywać jego doręczenie/ogłoszenie na potrzeby zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w okolicznościach sprawy, gdzie nastąpił wpis prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej na podstawie tego orzeczenia, można było prawidłowo ustalić, że orzeczenie zostało wprowadzone do obrotu prawnego najpóźniej przed datą złożenia wniosku o wpis do księgi wieczystej (1970 r.), co pozwalało na zastosowanie przepisu o umorzeniu postępowania.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wpis prawa własności do księgi wieczystej mógł nastąpić jedynie w oparciu o orzeczenie ostateczne, które zostało prawidłowo wprowadzone do obrotu prawnego na skutek doręczenia (ogłoszenia). Zestawienie tej daty z datą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności (2019 r.) było wystarczające do oceny, czy doszło do przedawnienia możliwości merytorycznego rozstrzygania sprawy.
Czy sąd administracyjny w ramach kontroli skargi kasacyjnej jest uprawniony do bezpośredniego stwierdzenia niezgodności przepisu prawa materialnego z Konstytucją RP i jego niezastosowania, mimo braku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd administracyjny nie jest uprawniony do bezpośredniego stwierdzenia niezgodności przepisu z Konstytucją i jego niezastosowania, chyba że Trybunał Konstytucyjny wydał już orzeczenie w tej sprawie.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że zarzut niezgodności przepisu z Konstytucją skierowany jest de facto do ustawodawcy, a jedynie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego może uprawniać do czynienia zarzutów tej treści. Sądy administracyjne są związane przepisami prawa, chyba że Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (14)
Główne
ustawa nowelizująca KPA art. 2 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis dotyczący oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
p.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej: naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania.
k.p.a. art. 156 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Określa termin 10 lat do stwierdzenia nieważności decyzji.
k.p.a. art. 158 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Określa termin 30 lat do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej i prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władz publicznych.
k.p.a. art. 77 § ust. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 77 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności.
Rozporządzenie Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej art. § 4
Tryb orzekania o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. - ogłoszenie orzeczenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym.
Rozporządzenie Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej art. § 5
Data doręczenia orzeczenia jako dzień trzydziesty następujący po dniu wydania dziennika urzędowego.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA jest sprzeczne z Konstytucją RP. • Umorzenie postępowania w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania narusza zasadę zaufania do państwa i prawa. • Umorzenie postępowania pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organów władzy publicznej. • Organy administracji nie ustaliły daty ogłoszenia orzeczenia z 1959 r., co uniemożliwia zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA. • Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania (art. 7, 77, 80 KPA) przez błędne ustalenie daty ogłoszenia orzeczenia i umorzenie postępowania.
Godne uwagi sformułowania
umorzenie z mocy prawa • naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie • naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy • oczywiście sprzeczna z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności • zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa • pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej • nie można domniemywać daty doręczenia • nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności • rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej • czasowe ograniczenia w dochodzeniu roszczeń [...] nie są novum w polskim porządku prawnym • zarzut ten skierowany jest de facto do ustawodawcy • nie ma żadnych uprawnień do badania prawidłowości uchwalenia określonych przepisów prawa • ograniczenie w czasie możliwości eliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych i służenia ochronie interesu publicznego
Skład orzekający
Jerzy Siegień
przewodniczący
Marek Stojanowski
członek
Marian Wolanin
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie zgodności z Konstytucją art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA dotyczącego umorzenia postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji po upływie 30 lat, a także interpretacja zasad ustalania daty ogłoszenia/doręczenia orzeczeń z przeszłości na potrzeby stosowania przepisów."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją KPA i przejęciem mienia państwowego w przeszłości. Interpretacja daty ogłoszenia orzeczenia opiera się na konkretnych dowodach (wpis do KW) i przepisach z lat 40. XX wieku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konstytucyjności prawa, które wpływa na możliwość dochodzenia praw związanych z własnością sprzed wielu lat. Pokazuje, jak przepisy przejściowe mogą wpływać na prawa obywateli.
“Czy 30-letni termin może zamknąć drogę do obrony własności? NSA rozstrzyga.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.