I OSK 434/23Uchylenie decyzji o odszkodowaniu za wywłaszczenie 5
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku Ł. G. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną pod drogę gminną, która z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się własnością jednostki samorządu terytorialnego. Organy administracji (Starosta Zgierski, Wojewoda Łódzki) umorzyły postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe z uwagi na wcześniejsze, prawomocne decyzje odmawiające przyznania odszkodowania za tę samą nieruchomość. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzje administracyjne. Sąd kasacyjny uznał, że WSA błędnie zaakceptował umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Wskazał, że organy i sąd pierwszej instancji nie rozpoznały merytorycznie wniosku skarżącego, który opierał swoje roszczenie na odmiennej podstawie prawnej niż w poprzednich postępowaniach (art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP). NSA podkreślił, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma charakter procesowy i wymaga wskazania odrębnej podstawy materialnoprawnej, a art. 21 ust. 2 Konstytucji RP nie może być samodzielną podstawą do ustalenia odszkodowania. Jednakże, uznając, że organy i WSA nie rozpoznały istoty sprawy, NSA uchylił zaskarżone orzeczenia i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, nakazując merytoryczne rozpatrzenie wniosku o odszkodowanie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości, charakteru art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., stosowania art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz zasady res iudicata w postępowaniu administracyjnym.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przejęciem nieruchomości na podstawie przepisów wprowadzających reformę administracji publicznej i może wymagać analizy w kontekście konkretnych stanów faktycznych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną pod drogę publiczną, oparty na art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, może być rozpatrzony merytorycznie, czy też postępowanie powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe z uwagi na wcześniejsze prawomocne odmowy ustalenia odszkodowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
NSA uznał, że WSA błędnie zaakceptował umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowe. Wniosek powinien być rozpatrzony merytorycznie, ponieważ opiera się na innej podstawie prawnej niż poprzednie postępowania, a organy i sąd pierwszej instancji nie rozpoznały istoty sprawy.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że organy i WSA nie rozpoznały merytorycznie wniosku skarżącego, który opierał swoje roszczenie na art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, podczas gdy poprzednie postępowania dotyczyły innych podstaw prawnych. Umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego było w tej sytuacji nieprawidłowe.
Jaki jest charakter prawny art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i czy może on stanowić samodzielną podstawę do ustalenia odszkodowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
NSA potwierdził stanowisko organów i WSA, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma charakter wyłącznie procesowy (kompetencyjny) i nie stanowi samoistnej podstawy do ustalenia odszkodowania. Wymaga on wskazania odrębnej podstawy materialnoprawnej.
Uzasadnienie
Przepis ten jedynie wskazuje organ właściwy do wydania decyzji o odszkodowaniu, ale wymaga każdorazowej identyfikacji obowiązujących przepisów przewidujących odszkodowanie za daną formę pozbawienia praw do nieruchomości.
Czy art. 21 ust. 2 Konstytucji RP może stanowić samodzielną podstawę materialnoprawną do ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
NSA potwierdził, że art. 21 ust. 2 Konstytucji RP nie może stanowić samodzielnej podstawy do żądania wypłaty odszkodowania w okolicznościach sprawy, gdy kwestia ta została uregulowana ustawowo.
Uzasadnienie
Przepisy konstytucyjne stanowią wyznacznik przy interpretacji przepisów ustawowych, ale nie mogą być stosowane wprost jako podstawa orzekania, gdy istnieją odpowiednie regulacje ustawowe.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (37)
Główne
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.w.u.r.a.p. art. 73 § ust. 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
u.g.n. art. 129 § ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Konstytucja RP art. 21 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 203 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. 2026 poz 143 art. 188
Pomocnicze
k.p.a. art. 104
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.w.u.r.a.p. art. 73 § ust. 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
u.g.n. art. 128 § ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 129 § ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
p.p.s.a. art. 3 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 15
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 189
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.w.u.r.a.p. art. 73 § ust. 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
u.g.n. art. 129 § ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Ma charakter procesowy (kompetencyjny), nie jest samoistną podstawą do ustalenia odszkodowania. Wymaga wskazania odrębnej podstawy materialnoprawnej.
Konstytucja RP art. 21 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Nie może stanowić samodzielnej podstawy do ustalenia odszkodowania w okolicznościach sprawy, gdy kwestia ta została uregulowana ustawowo.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędne uznanie przez WSA postępowania za bezprzedmiotowe, podczas gdy skarżący oparł wniosek na innej podstawie prawnej niż w poprzednich postępowaniach. • Nierozpoznanie przez organy i WSA istoty sprawy, które powinno nastąpić po merytorycznym rozpatrzeniu wniosku o odszkodowanie.
Odrzucone argumenty
Argumenty dotyczące charakteru prawnego art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jako samodzielnej podstawy odszkodowania. • Argumenty dotyczące możliwości stosowania art. 21 ust. 2 Konstytucji RP jako samodzielnej podstawy odszkodowania. • Argumenty dotyczące prawidłowości umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego z powodu res iudicata.
Godne uwagi sformułowania
art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma charakter procesowy, a nie materialnoprawny. • Przepis ten nie jest samoistną podstawą do ustalenia odszkodowania. • Postępowanie administracyjne było bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. • Organ drugiej instancji rozpoznał sprawę merytorycznie, a nie formalnie.
Skład orzekający
Anna Wesołowska
sprawozdawca
Jolanta Rudnicka
przewodniczący
Monika Nowicka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości, charakteru art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., stosowania art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz zasady res iudicata w postępowaniu administracyjnym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przejęciem nieruchomości na podstawie przepisów wprowadzających reformę administracji publicznej i może wymagać analizy w kontekście konkretnych stanów faktycznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, które ma znaczenie praktyczne dla wielu właścicieli. Interpretacja przepisów przez NSA jest kluczowa dla zrozumienia możliwości dochodzenia roszczeń.
“Czy można dochodzić odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość po latach? NSA wyjaśnia kluczowe zasady.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.