Orzeczenie · 2025-10-14

I OSK 2713/23

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data
2025-10-14
NSAnieruchomościŚredniansa
nieruchomościuwłaszczeniePKPlinie kolejowedecyzja administracyjnazmiana decyzjik.p.a.prawo rzeczowepostępowanie administracyjneNSA

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę PKP S.A. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii odmawiającą zmiany decyzji Wojewody z 2015 roku. Decyzja Wojewody stwierdzała nabycie przez Skarb Państwa prawa własności gruntu zajętego pod linie kolejowe oraz przez PKP S.A. prawa użytkowania wieczystego tego gruntu wraz z budynkami. PKP S.A. zarzuciło zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania (art. 141 § 4 p.p.s.a.) poprzez błędną ocenę stanu faktycznego oraz naruszenie prawa materialnego (art. 154 § 1 k.p.a. i art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP) poprzez nieprawidłowe zastosowanie lub wykładnię tych przepisów. Skarżąca argumentowała, że decyzja Wojewody była wadliwa, w szczególności w zakresie podziału działki, i powinna zostać zmieniona. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi. Stwierdzono, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z przepisami. Sąd podkreślił, że rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, nie stwierdzając nieważności postępowania. Kluczowym argumentem NSA było to, że decyzja Wojewody z 2015 roku, stwierdzająca nabycie przez Skarb Państwa prawa własności i przez PKP S.A. prawa użytkowania wieczystego, doprowadziła do ukształtowania sytuacji prawnej stron i nabycia przez nie określonych praw. W związku z tym, tryb zmiany decyzji na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. nie mógł być zastosowany, gdyż przepis ten dotyczy decyzji, na mocy których strona nie nabyła prawa. NSA uznał, że zarzuty dotyczące naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. były chybione, gdyż uzasadnienie wyroku WSA było wystarczające do kontroli instancyjnej. Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, sąd stwierdził, że zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 k.p.a. nie pozwala na ponowne ustalanie stanu faktycznego ani na zastępowanie innych trybów nadzwyczajnych, takich jak wznowienie postępowania czy stwierdzenie nieważności. Sąd podkreślił, że wniosek PKP S.A. był oparty na art. 154 § 1 k.p.a., a nie na art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP, który dotyczy przejścia gruntów na własność Skarbu Państwa. Wobec tego, żądanie zmiany decyzji na innej podstawie prawnej było niezasadne. Sąd uznał, że wadliwość decyzji, na którą powoływała się PKP S.A., powinna być badana w dedykowanych trybach nadzwyczajnych, a nie w trybie art. 154 k.p.a.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Średnia
Do czego można powołać

Interpretacja art. 154 § 1 k.p.a. w kontekście decyzji uwłaszczeniowych i nabycia praw przez strony. Granice stosowania trybu zmiany decyzji administracyjnej.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z uwłaszczeniem PKP S.A. i interpretacją przepisów k.p.a. oraz ustawy o komercjalizacji PKP.

Zagadnienia prawne (3)

Czy decyzja administracyjna, na mocy której strona nabyła prawo, może być zmieniona w trybie art. 154 § 1 k.p.a.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, przepis art. 154 § 1 k.p.a. ma zastosowanie wyłącznie do decyzji, na mocy których strona nie nabyła prawa. Decyzja stwierdzająca nabycie przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości oraz przez PKP S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu wraz z budynkami, kształtuje sytuację prawną stron i prowadzi do nabycia przez nie określonych praw, co wyklucza możliwość jej zmiany w tym trybie.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że art. 154 § 1 k.p.a. dotyczy decyzji, które nie skutkują nabyciem prawa przez stronę. Decyzja uwłaszczeniowa, nawet jeśli stwierdza skutek ex lege, kształtuje sytuację prawną i prowadzi do nabycia praw, co uniemożliwia jej zmianę w tym trybie. Wadliwość takiej decyzji powinna być badana w innych trybach nadzwyczajnych.

Czy zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie podniesiony w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku WSA umożliwia kontrolę instancyjną?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest chybiony, jeśli uzasadnienie wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną, zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne i pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się sąd.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skuteczne tylko w określonych przypadkach, a samo niezajęcie stanowiska przez WSA do wszystkich zarzutów skargi, jeśli mają one charakter uboczny, nie stanowi wadliwości. W tym przypadku uzasadnienie wyroku WSA było wystarczające.

Czy wniosek o zmianę decyzji administracyjnej złożony na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. może być rozpatrywany pod kątem przesłanek z art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli wniosek został złożony i procedowany na podstawie art. 154 § 1 k.p.a., brak jest podstaw do badania sprawy pod kątem przesłanek z art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP, który dotyczy innych postępowań.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że wniosek PKP S.A. był oparty na art. 154 § 1 k.p.a., a nie na art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP. Z tego względu brak było podstaw do badania sprawy pod kątem przesłanek z tego drugiego przepisu, a żądanie zmiany decyzji na innej podstawie prawnej było niezasadne.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Oddalono skargę
Oddalono skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A.

Przepisy (8)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania o oddaleniu skargi kasacyjnej.

k.p.a. art. 154 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Ma zastosowanie do decyzji, na mocy których strona nie nabyła prawa. W niniejszej sprawie nie mógł być zastosowany, gdyż decyzja uwłaszczeniowa skutkowała nabyciem praw przez strony.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naruszenie tego przepisu może być skuteczne, gdy uzasadnienie nie zawiera wszystkich elementów lub nie wskazuje stanu faktycznego, co uniemożliwia kontrolę kasacyjną.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 176

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie.

p.p.s.a. art. 183

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania.

ustawa z 8 września 2000 r. art. 37a § ust. 1

Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

Dotyczy postępowań dotyczących przejścia na własność Skarbu Państwa gruntów wchodzących w skład linii kolejowych. Nie miał zastosowania w postępowaniu o zmianę decyzji na podstawie art. 154 k.p.a.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzja uwłaszczeniowa, na mocy której strony nabyły prawa, nie może być zmieniona w trybie art. 154 § 1 k.p.a. • Wadliwość decyzji uwłaszczeniowej powinna być badana w innych trybach nadzwyczajnych, a nie w trybie zmiany decyzji. • Uzasadnienie wyroku WSA było wystarczające do kontroli instancyjnej, co czyni zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. chybionym.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niezgodną z materiałem ocenę stanu faktycznego i brak uwzględnienia wszystkich okoliczności. • Zarzut naruszenia art. 154 § 1 k.p.a. i art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP poprzez nie zastosowanie lub błędną wykładnię, w sytuacji gdy decyzja była deklaratoryjna i nie stanowiła przysporzenia. • Możliwość zmiany decyzji uwłaszczeniowej w trybie art. 154 k.p.a. pomimo nabycia praw przez strony.

Godne uwagi sformułowania

Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. • Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu. • Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty i przedstawiona na ich poparcie argumentacja oderwane są od realiów sprawy i argumentów uzasadnienia Sądu I instancji. • Przepis art. 154 § 1 k.p.a. ma zastosowanie do decyzji, na mocy których strona nie nabyła prawa. • Decyzja objęta żądaniem zmiany stwierdza nabycie przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości, zaś przez PKP prawa użytkowania wieczystego gruntu wraz z prawem własności budowli i urządzeń znajdujących się na tym gruncie. • Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny ustalił lub przyjął za podstawę orzekania. • Nie można także instytucją zmiany decyzji zastępować trybów nadzwyczajnych wznowienia postępowania bądź stwierdzenia nieważności.

Skład orzekający

Piotr Niczyporuk

przewodniczący sprawozdawca

Karol Kiczka

sędzia

Dariusz Chaciński

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 154 § 1 k.p.a. w kontekście decyzji uwłaszczeniowych i nabycia praw przez strony. Granice stosowania trybu zmiany decyzji administracyjnej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z uwłaszczeniem PKP S.A. i interpretacją przepisów k.p.a. oraz ustawy o komercjalizacji PKP.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji przepisów k.p.a. dotyczących zmiany decyzji administracyjnych, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego. Choć nie zawiera nietypowych faktów, stanowi przykład stosowania prawa w złożonej sytuacji uwłaszczeniowej.

Czy można zmienić decyzję, która już przyznała prawa? NSA wyjaśnia granice art. 154 k.p.a.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane przepisy
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst