I OSK 238/25Uchylenie odmowy wznowienia postępowania komunalizacyjnego WSA NSA
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargę kasacyjną M.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Warszawie, który oddalił skargę na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej odmawiające wznowienia postępowania komunalizacyjnego. W postępowaniu komunalizacyjnym Wojewoda Lubelski stwierdził nabycie przez gminę N. z mocy prawa nieruchomości z dniem 27 maja 1990 r. od Skarbu Państwa. M.L. wnioskował o wznowienie postępowania, twierdząc, że to jemu przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości. Organy administracji i WSA odmówiły wznowienia, uznając, że skarżący nie wykazał swojego interesu prawnego, a wpisy w księgach wieczystych wskazujące na własność Skarbu Państwa są wiążące i nie mogą być podważane w postępowaniu administracyjnym. NSA uznał jednak, że stanowisko WSA jest błędne. Sąd podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece) może być wzruszone w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, a nie tylko w postępowaniu cywilnym o uzgodnienie treści księgi wieczystej. Brak możliwości wzruszenia tego domniemania w postępowaniu administracyjnym prowadziłby do sytuacji, w której skarżący byłby pozbawiony możliwości ochrony swoich praw, co naruszałoby art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (prawo do sądu). NSA zwrócił uwagę na prawomocne postanowienie sądu cywilnego z 29 listopada 2024 r., które uchyliło wcześniejsze postanowienie o zasiedzeniu nieruchomości przez Skarb Państwa, co podważało podstawę prawną decyzji komunalizacyjnej. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz postanowienia organów administracji, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organom w celu rozważenia, czy skarżącemu przysługuje interes prawny w postępowaniu o wznowienie postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWzruszenie domniemania z księgi wieczystej w postępowaniu administracyjnym, prawo do sądu, wykazanie interesu prawnego w postępowaniu o wznowienie postępowania komunalizacyjnego.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komunalizacją mienia i wzruszeniem domniemania z księgi wieczystej. Konieczność wykazania konkretnych dowodów podważających wpis w księdze wieczystej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ukwh) może być wzruszone w postępowaniu administracyjnym lub sądowoadministracyjnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, domniemanie to może być wzruszone w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, a nie tylko w postępowaniu cywilnym o uzgodnienie treści księgi wieczystej.
Uzasadnienie
NSA uznał, że możliwość wzruszenia domniemania z art. 3 ust. 1 ukwh w postępowaniu administracyjnym jest niezbędna dla zapewnienia ochrony prawnej stronie i zgodności z prawem do sądu (art. 45 Konstytucji RP). Ograniczenie tej możliwości wyłącznie do postępowań cywilnych prowadziłoby do sytuacji, w której strona nie mogłaby skutecznie dochodzić swoich praw.
Czy skarżący może wykazać swój interes prawny w postępowaniu o wznowienie postępowania komunalizacyjnego, jeśli wpis w księdze wieczystej wskazuje na własność Skarbu Państwa, a istnieją dowody sugerujące inny stan prawny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, skarżący może wykazać swój interes prawny za pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych, w tym dowodów przeciwko treści wpisu w księdze wieczystej, jeśli stan prawny nieruchomości ma znaczenie dla jego żądań lub obrony.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że wątpliwości co do legitymacji procesowej skarżącego w postępowaniu o wznowienie postępowania powinny być wyjaśniane w ramach tego postępowania, a nie poza nim. Wydanie postanowienia sądu cywilnego, które podważyło podstawę prawną decyzji komunalizacyjnej, stworzyło nową sytuację prawną i nie pozwalało na uznanie braku legitymacji skarżącego za oczywisty.
Czy decyzja komunalizacyjna wydana na podstawie wpisu własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej może być kwestionowana w postępowaniu o wznowienie postępowania, jeśli późniejsze orzeczenie sądu cywilnego podważa tytuł prawny Skarbu Państwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli późniejsze orzeczenie sądu cywilnego podważa tytuł prawny Skarbu Państwa, może to stanowić podstawę do wznowienia postępowania komunalizacyjnego.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że jeśli późniejsze prawomocne orzeczenie sądu cywilnego podważa tytuł prawny Skarbu Państwa do nieruchomości, która została skomunalizowana, to odpadła podstawa prawna decyzji komunalizacyjnej, co może uzasadniać wznowienie postępowania.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (11)
Główne
ustawa komunalizacyjna art. 5 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
ustawa komunalizacyjna art. 18
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
ppsa art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W związku z uchyleniem zaskarżonego wyroku i postanowień, sprawa została rozpoznana w całości na mocy art. 188 ppsa.
ppsa art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie zaskarżonego wyroku i postanowień na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa.
ppsa art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zastosowanie art. 135 ppsa w celu usunięcia naruszeń prawa we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy.
ppsa art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie postanowień wydanych w obu instancjach na podstawie art. 193 ppsa.
Pomocnicze
k.p.a. art. 149 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
ukwh art. 3 § ust. 1
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
kpc art. 6268 § § 6
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
kpc art. 365 § § 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Domniemanie z art. 3 ust. 1 ukwh może być wzruszone w postępowaniu administracyjnym. • Brak możliwości wzruszenia domniemania w postępowaniu administracyjnym narusza prawo do sądu. • Prawomocne postanowienie sądu cywilnego podważające tytuł prawny Skarbu Państwa do nieruchomości stanowi podstawę do wznowienia postępowania komunalizacyjnego. • Wątpliwości co do legitymacji procesowej skarżącego powinny być wyjaśniane w postępowaniu wznowieniowym.
Odrzucone argumenty
Wpis w księdze wieczystej na rzecz Skarbu Państwa jest wiążący i nie może być podważany w postępowaniu administracyjnym. • Skarżący nie wykazał swojego interesu prawnego w postępowaniu o wznowienie postępowania. • Postanowienie sądu cywilnego oddalające wniosek Skarbu Państwa o zasiedzenie nie było prawomocne w momencie orzekania przez WSA.
Godne uwagi sformułowania
domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym • wzruszenie domniemania wiarygodności wpisu w księdze wieczystej nastąpić może w każdym postępowaniu prowadzonym przez organ ustawowo uprawniony do rozstrzygania sporów lub załatwiania spraw, w tym również w postępowaniu administracyjnym bądź sądowoadministracyjnym • sytuacja stanowi jednak swoiste błędne koło, gdzie możliwość ochrony swojego interesu przez podmiot administrowany wprawdzie nie de iure, ale de facto staje się iluzoryczna • rozumowania które prowadzi do takiego rezultatu nie można zaakceptować w demokratycznym państwie prawnym, gdzie możliwość kwestionowania działań administracji publicznej musi mieć charakter realny a nie tylko potencjalny • rozpoznawana sprawa dotyczy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 149 § 3 kpa – co w przypadku przyczyn podmiotowych ma zastosowanie w przypadkach oczywistego, bezspornego i niewątpliwego braku legitymacji procesowej wnioskodawcy.
Skład orzekający
Jerzy Siegień
przewodniczący
Marek Stojanowski
sprawozdawca
Marian Wolanin
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wzruszenie domniemania z księgi wieczystej w postępowaniu administracyjnym, prawo do sądu, wykazanie interesu prawnego w postępowaniu o wznowienie postępowania komunalizacyjnego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komunalizacją mienia i wzruszeniem domniemania z księgi wieczystej. Konieczność wykazania konkretnych dowodów podważających wpis w księdze wieczystej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa do sądu i możliwości kwestionowania wpisów w księgach wieczystych w postępowaniu administracyjnym, co ma szerokie implikacje praktyczne dla obywateli i organów administracji.
“Czy wpis w księdze wieczystej to ostateczny wyrok? NSA: Nie zawsze!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.