I OSK 1863/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną E. C. od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił jej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organy administracji oraz WSA uznały, że skarżąca nie wykazała, iż zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, a także że pomoc rodzeństwa mogłaby odciążyć ją od tej opieki. WSA argumentował, że codzienne czynności opiekuńcze nie wymagają pełnej dyspozycyjności i mogą być wykonywane poza godzinami pracy. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, w tym błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., wskazując, że posiadanie rodzeństwa nie powinno być przeszkodą w przyznaniu świadczenia, a także naruszenie prawa procesowego, w tym art. 135 i 151 p.p.s.a. NSA uznał zarzuty naruszenia art. 135 i 151 p.p.s.a. za nietrafne, jednak za uzasadniony uznał zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Sąd podkreślił, że fakt wcześniejszego pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką, przy tych samych przesłankach, powinien być oceniony identycznie. NSA stwierdził, że czynności opiekuńcze nad leżącą matką wymagają pełnej dyspozycyjności skarżącej i wyłączają możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia. Sąd zakwestionował również stanowisko WSA, że posiadanie czwórki rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji jest przesłanką negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie przewiduje takiej sytuacji. W konsekwencji NSA uchylił zaskarżony wyrok, decyzję SKO oraz decyzję organu pierwszej instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organowi, który uwzględni przedstawioną ocenę prawną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w kontekście posiadania rodzeństwa przez osobę niepełnosprawną oraz oceny związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a opieką.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osoby sprawującej opiekę nad ciężko niepełnosprawną matką, ale jego zasady mogą być stosowane w podobnych przypadkach.
Zagadnienia prawne (4)
Czy posiadanie rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby sprawującej faktyczną opiekę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, posiadanie rodzeństwa nie jest przesłanką negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie przewiduje takiej sytuacji.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie stanowi, że przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji, które mogłyby pomóc w opiece lub wsparciu finansowym.
Czy wcześniejsze pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wpływa na ocenę związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki na potrzeby świadczenia pielęgnacyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w przeszłości, przy tych samych okolicznościach faktycznych, powinno być ocenione analogicznie przy wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, potwierdzając związek przyczynowy.
Uzasadnienie
NSA wskazał na naruszenie zasady prawdy obiektywnej i zaufania do władzy publicznej, gdy organy i sąd pierwszej instancji inaczej oceniły te same okoliczności faktyczne przy wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, podczas gdy wcześniej przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy na tej samej podstawie.
Czy zakres czynności opiekuńczych nad osobą leżącą, bez kontaktu, wymaga pełnej dyspozycyjności opiekuna i wyłącza możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w przypadku osoby leżącej, całkowicie zależnej od innych, czynności opiekuńcze wymagają pełnej dyspozycyjności i wyłączają możliwość podjęcia zatrudnienia przez opiekuna.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że czynności takie jak karmienie, pieluchowanie, mycie, podawanie leków osobie leżącej i bez kontaktu z otoczeniem nie mogą być realizowane przed lub po pracy, ani w dni wolne, co potwierdza konieczność rezygnacji z zatrudnienia.
Czy do oceny prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymagane jest przedłożenie dodatkowej dokumentacji medycznej poza orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do stwierdzenia potrzeby stałej opieki. Dodatkowa dokumentacja medyczna nie jest wymagana do oceny zakresu potrzeb osoby niepełnosprawnej w kontekście przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że to wyspecjalizowany organ orzeka o stopniu niepełnosprawności i potrzebie stałej opieki, a orzeczenie to jest podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki.
Przepisy (18)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje m.in. matce, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Posiadanie rodzeństwa nie jest przesłanką negatywną.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku w przypadku naruszenia prawa materialnego lub procesowego.
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Obowiązek organu do uwzględnienia oceny prawnej sądu kasacyjnego przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Dz.U. 2024 poz 935 art. 188
Nie jest to pełna nazwa aktu prawnego, prawdopodobnie odnosi się do art. 188 p.p.s.a.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 16a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis przyznaje określone uprawnienie orzecznicze sądowi administracyjnemu, nie stwarza podstaw do żądania objęcia orzekaniem wszystkich aktów we wszystkich postępowaniach.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis wynikowy, regulujący sposób rozstrzygnięcia sprawy, nie może stanowić samoistnej podstawy skargi kasacyjnej.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej, nakazująca rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.a. art. 8 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada zaufania do władzy publicznej.
p.p.s.a. art. 203 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzeczenia o kosztach postępowania.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
p.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym w przypadku zrzeczenia się rozprawy przez stronę skarżącą.
k.r.o.
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego.
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Definicja rodziny zastępczej spokrewnionej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Posiadanie rodzeństwa nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. • Wcześniejsze przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego potwierdza związek przyczynowy między rezygnacją z pracy a opieką. • Zakres opieki nad osobą leżącą wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. • Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do stwierdzenia potrzeby stałej opieki.
Odrzucone argumenty
Zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia. • Możliwość pomocy rodzeństwa odciążyłaby skarżącą. • Czynności opiekuńcze nie wymagają pełnej dyspozycyjności. • Konieczność przedłożenia dodatkowej dokumentacji medycznej.
Godne uwagi sformułowania
W obrocie prawnym nie powinno dochodzić do przypadku funkcjonowania indywidualnych aktów administracyjnych, które na gruncie tych samych okoliczności faktycznych sprawy i przy istnieniu tożsamych przesłanek materialnoprawnych rozbieżnie kształtują sytuację prawną strony postępowania. • Odmienna ocena sytuacji Skarżącej w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne w stosunku do oceny sformułowanej wcześniej w postępowaniu o specjalny zasiłek opiekuńczy, przy zbieżnych przesłankach przyznania obu tych świadczeń, bez jednoczesnego rzetelnego uzasadnienia przyjętego w tym zakresie stanowiska stanowi bowiem naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) ale przede wszystkim zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). • Wbrew zatem stanowisku Sądu pierwszej instancji, wykonywane przez Skarżącą czynności opiekuńcze wymagają pełnej jej dyspozycyjności. • Nie sposób przyjąć, by możliwe było przygotowanie i podanie posiłków, zmiana pieluchomajtek, podawanie leków osobie niepełnosprawnej, leżącej, bez kontaktu z otoczeniem, wyłącznie przed pracą czy też po pracy, albo – jak to sugeruje sąd – wyłącznie w dni wolne od pracy.
Skład orzekający
Anna Wesołowska
sprawozdawca
Maciej Dybowski
członek
Piotr Przybysz
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w kontekście posiadania rodzeństwa przez osobę niepełnosprawną oraz oceny związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a opieką."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osoby sprawującej opiekę nad ciężko niepełnosprawną matką, ale jego zasady mogą być stosowane w podobnych przypadkach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia pielęgnacyjnego i pokazuje, jak sądy mogą korygować błędne interpretacje organów administracji, podkreślając znaczenie indywidualnej sytuacji opiekuna i zasady prawdy obiektywnej.
“Czy rodzeństwo może pozbawić Cię prawa do świadczenia pielęgnacyjnego? NSA odpowiada!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.