I OSK 1228/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Spółdzielni Mieszkaniowej w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę spółdzielni na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o umorzeniu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Spółdzielnia zarzucała naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania, twierdząc, że nieruchomość objęta decyzją komunalizacyjną należała do jej poprzednika prawnego, a decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, stwierdził, że nie występują przesłanki nieważności postępowania. Kluczowym zagadnieniem stało się ustalenie, czy spółdzielnia posiadała status strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Sąd podkreślił, że interes prawny w postępowaniu administracyjnym musi wynikać z normy prawa powszechnie obowiązującego, a nie z czynności prawnych prawa cywilnego. Umowa przelewu wierzytelności, na podstawie której spółdzielnia wywodziła swoje prawa, nie kreuje interesu prawnego w rozumieniu prawa administracyjnego. Sąd wskazał, że mienie państwowe mogło być komunalizowane, jeśli nie należało do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym, przy czym pojęcie 'należało do' wymagało udokumentowanego tytułu prawnego. Ponieważ spółdzielnia nie wykazała takiego tytułu prawnego do nieruchomości w dacie istotnej dla sprawy, nie posiadała interesu prawnego do kwestionowania decyzji komunalizacyjnej. W związku z tym, NSA oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie stanowiska NSA w kwestii braku interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym opartego wyłącznie na umowach cywilnoprawnych oraz precyzowanie znaczenia pojęcia 'należało do' w kontekście komunalizacji mienia państwowego.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z komunalizacją mienia państwowego w okresie transformacji ustrojowej i interpretacji przepisów z tamtego okresu.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa przelewu wierzytelności, wynikająca ze stosunku cywilnoprawnego, może stanowić podstawę do wykazania interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa przelewu wierzytelności nie kreuje interesu prawnego w rozumieniu prawa administracyjnego, który musi wynikać z normy prawa powszechnie obowiązującego.
Uzasadnienie
Interes prawny w prawie administracyjnym musi być konkretny, obiektywny i aktualny, wynikający z normy materialnoprawnej. Umowy cywilnoprawne nie tworzą norm powszechnie obowiązujących i nie mogą być samodzielnym źródłem interesu prawnego w sferze prawa publicznego, chyba że ustawodawca wyraźnie to przewidział.
Czy nieruchomość, która była w zarządzie lub użytkowaniu przedsiębiorstwa państwowego, ale bez udokumentowanego tytułu prawnego (np. własności, użytkowania wieczystego), mogła być uznana za mienie należące do tego przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. i tym samym wyłączona spod komunalizacji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, pojęcie 'należało do' w kontekście art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. oznaczało posiadanie tytułu prawnego, a nie tylko faktyczne władanie lub zarządzanie. Brak takiego tytułu skutkował tym, że nieruchomość należała do Skarbu Państwa lub gmin.
Uzasadnienie
Zasada jedności własności państwowej (art. 128 § 1 k.c.) oznaczała, że właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa. Przedsiębiorstwa państwowe wykonywały uprawnienia w imieniu własnym, ale nie były właścicielami. Władanie mieniem bez udokumentowanego tytułu prawnego nie oznaczało, że mienie to 'należało do' przedsiębiorstwa w rozumieniu prawnym, co wyłączało zastosowanie art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.
Czy strona postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej musi wykazać interes prawny, nawet jeśli nie była stroną postępowania, w którym wydano pierwotną decyzję?
Odpowiedź sądu
Tak, strona w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji musi wykazać swój interes prawny, który może dotyczyć również podmiotów niebędących stronami postępowania głównego, jeśli skutki stwierdzenia nieważności decyzji dotyczą ich praw lub obowiązków.
Uzasadnienie
Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest odrębnym postępowaniem. Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy decyzja administracyjna. Konieczne jest badanie, czyjego interesu prawnego dotyczą skutki stwierdzenia nieważności decyzji, nawet jeśli podmiot nie brał udziału w postępowaniu głównym.
Przepisy (8)
Główne
P.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa podstawy skargi kasacyjnej: naruszenie prawa materialnego (pkt 1) lub naruszenie przepisów postępowania (pkt 2).
P.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
ustawa z 10 maja 1990 r. art. 5 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Dotyczy mienia ogólnonarodowego (państwowego) należącego do przedsiębiorstw państwowych, które z mocy prawa staje się mieniem właściwych gmin.
ustawa z 10 maja 1990 r. art. 11 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Wyłącza spod komunalizacji mienie należące do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim. Określenie 'należące do' oznaczało posiadanie tytułu prawnego, a nie tylko faktyczne władanie.
K.p.a. art. 156 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Określa przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.
K.p.a. art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Definiuje pojęcie strony postępowania administracyjnego, która musi posiadać interes prawny.
u.g.n. art. 38 § ust. 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Dotyczy sposobu uzyskiwania przez państwowe jednostki organizacyjne gruntów państwowych w zarząd.
k.c. art. 128 § par. 1
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
Stanowił o zasadzie jedności własności państwowej, zgodnie z którą socjalistyczna własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługiwała niepodzielnie Państwu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Spółdzielnia nie wykazała interesu prawnego do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, ponieważ jej prawa wynikały z umowy cywilnoprawnej, a nie z norm prawa administracyjnego. • Nieruchomość nie należała w znaczeniu prawnym do przedsiębiorstwa państwowego, z którym spółdzielnia zawarła umowę przelewu, co wykluczało zastosowanie art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przez błędną wykładnię i brak zastosowania. • Zarzuty naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przez brak zastosowania. • Zarzuty naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 K.p.a. przez błędne umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. • Zarzuty naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 28 K.p.a. i art. 157 § 2 K.p.a. przez błędne przyjęcie braku przymiotu strony po stronie spółdzielni. • Zarzuty naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 75 K.p.a. przez błędną ocenę dowodów. • Zarzuty naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 80 K.p.a. przez błędną ocenę dowodu z pisemnego oświadczenia spółki B. S.A.
Godne uwagi sformułowania
Interes prawny w prawie administracyjnym - wynikający z norm prawa materialnego, których zastosowanie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych - musi być konkretny, dający się obiektywnie stwierdzić oraz aktualny... • Źródłem interesu prawnego w prawie administracyjnym nie mogą być zatem różnego rodzaju zdarzenia prawne mieszczące się w sferze stosowania prawa, w konsekwencji czego nie można go wywieść w szczególności ze skutków czynności prawnych prawa cywilnego. • Pojęcia 'dysponowanie' i 'zarządzanie' nie są tożsame z pojęciem 'należy do', które w swym zakresie semantycznym wskazuje na aspekt prawno-rzeczowy.
Skład orzekający
Krzysztof Sobieralski
przewodniczący sprawozdawca
Monika Nowicka
sędzia
Anna Wesołowska
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie stanowiska NSA w kwestii braku interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym opartego wyłącznie na umowach cywilnoprawnych oraz precyzowanie znaczenia pojęcia 'należało do' w kontekście komunalizacji mienia państwowego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z komunalizacją mienia państwowego w okresie transformacji ustrojowej i interpretacji przepisów z tamtego okresu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym i interpretacji przepisów dotyczących komunalizacji mienia, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego i nieruchomości.
“Czy umowa cywilna daje prawo do kwestionowania decyzji państwa? NSA wyjaśnia granice interesu prawnego.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.