I KZP 24/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWniosek Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczył rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych w kwestii charakteru przestępstwa określonego w art. 231 § 1 k.k. (nadużycie władzy lub niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza publicznego). Rzecznik wskazał na dwa przeciwstawne stanowiska: jedno uznające przestępstwo za formalne (bezskutkowe), a drugie za materialne (skutkowe). Sąd Najwyższy, po analizie argumentów obu stron, w tym stanowiska Prokuratury Generalnej, która wniosła o odmowę podjęcia uchwały, uznał, że rozbieżności w orzecznictwie są ewidentne. W uchwale Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że występek z art. 231 § 1 k.k. należy do kategorii przestępstw materialnych z konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo. Oznacza to, że dla przypisania odpowiedzialności konieczne jest ustalenie istnienia skutku w postaci bezpośredniego narażenia na niebezpieczeństwo wystąpienia szkody dla interesu publicznego lub prywatnego wskutek nadużycia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariusza publicznego. Sąd podkreślił, że choć wcześniejsze orzecznictwo i wyrok Trybunału Konstytucyjnego wskazywały na formalny charakter tego przestępstwa, to dokładniejsza analiza, w tym wykładnia językowa i systemowa, prowadzi do wniosku o jego materialnym charakterze.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie materialnego charakteru przestępstwa nadużycia władzy (art. 231 § 1 k.k.) i wymogu wykazania konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo szkody.
Dotyczy wyłącznie wykładni art. 231 § 1 k.k. w polskim prawie karnym.
Zagadnienia prawne (1)
Czy przestępstwo określone w art. 231 § 1 k.k. ma charakter formalny czy materialny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przestępstwo określone w art. 231 § 1 k.k. ma charakter materialny, jest przestępstwem z konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo, znamiennym skutkiem w postaci wystąpienia niebezpieczeństwa powstania szkody w interesie publicznym lub prywatnym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy analizując wykładnię językową, systemową i celowościową przepisu art. 231 § 1 k.k. oraz orzecznictwo, doszedł do wniosku, że znamię 'działa na szkodę' wymaga ustalenia realnego, odrębnego od zachowania sprawcy, zagrożenia dla interesu publicznego lub prywatnego. W związku z tym, przestępstwo to nie jest formalne z abstrakcyjnego narażenia, lecz materialne z konkretnego narażenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | wnioskodawca |
| Prokuratura Generalna | organ_państwowy | inne |
Przepisy (19)
Główne
k.k. art. 231 § § 1
Kodeks karny
Przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. ma charakter materialny, wymagający ustalenia skutku w postaci konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo powstania szkody dla interesu publicznego lub prywatnego.
Pomocnicze
u.RPO art. 16 § ust. 2 pkt 4
Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich
u.SN art. 60 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
k.k. art. 286 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 246 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 263 § § 2
Kodeks karny
k.k. art. 178a § § 1 i 2
Kodeks karny
k.k. art. 159
Kodeks karny
k.k. art. 160 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 158 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 161 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 220 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 162 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 164 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 174 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 296 § § 1a
Kodeks karny
k.s.h. art. 585
Kodeks spółek handlowych
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 42 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Znamię 'działa na szkodę' w art. 231 § 1 k.k. wymaga ustalenia realnego, odrębnego od zachowania sprawcy, zagrożenia dla interesu publicznego lub prywatnego. • Przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. ma charakter materialny z konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo. • Wykładnia językowa, systemowa i celowościowa przemawia za materialnym charakterem przestępstwa. • Wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 52/08, mimo wskazania na formalny charakter, zawiera fragmenty potwierdzające konieczność ustalenia konkretnego niebezpieczeństwa szkody.
Odrzucone argumenty
Przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. ma charakter formalny, a 'działanie na szkodę' jest cechą zachowania sprawcy, a nie skutkiem. • Orzecznictwo Sądu Najwyższego i doktryna utrwaliły pogląd o formalnym charakterze tego przestępstwa. • Wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 52/08 potwierdził zgodność art. 231 § 1 k.k. z Konstytucją, co może sugerować jego formalny charakter.
Godne uwagi sformułowania
„działanie na szkodę interesu publicznego lub prywatnego nie jest charakterystyką skutku, lecz zachowania się sprawcy” • „skutkiem przestępnym nazwiemy taką zmianę w rzeczywistości, od której realizacji zależy dokonanie określonego w ustawie typu przestępstwa” • „przestępstwa z konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo (skutkowe) oraz z abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo (bezskutkowe)” • „działanie na szkodę” wymaga wystąpienia realnego, odrębnego od samego „zachowania się” sprawcy, zagrożenia dla interesu publicznego lub prywatnego • „O peratywna oraz doktrynalna interpretacja pojęcia «działania na szkodę interesu publicznego lub prywatnego» definiuje je jako poważne i konkretne prawdopodobieństwo (niebezpieczeństwo) powstania szkody”
Skład orzekający
Przemysław Kalinowski
przewodniczący
Józef Dołhy
członek
Małgorzata Gierszon
członek
Kazimierz Klugiewicz
członek
Rafał Malarski
członek
Zbigniew Puszkarski
członek
Roman Sądej
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie materialnego charakteru przestępstwa nadużycia władzy (art. 231 § 1 k.k.) i wymogu wykazania konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo szkody."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie wykładni art. 231 § 1 k.k. w polskim prawie karnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowego zagadnienia interpretacyjnego w prawie karnym, które ma znaczenie dla oceny odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych. Rozbieżność w orzecznictwie i szczegółowa analiza Sądu Najwyższego czynią ją interesującą dla prawników.
“Nadużycie władzy: czy wystarczy samo działanie, czy potrzebny jest skutek? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.