I GSK 1425/24Obowiązek ubezpieczeń społecznych z mocy prawa
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną K.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który oddalił skargę skarżącej na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczące zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca podnosiła zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym art. 67 i 68 Konstytucji RP, argumentując, że prawo do zabezpieczenia społecznego nie powinno być rozumiane jako obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, a ona sama skutecznie uchyliła się od skutków prawnych oświadczeń złożonych ZUS. Kwestionowała również naruszenie prawa do prywatności i wolności. Dodatkowo zarzuciła naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w kontekście Deklaracji ONZ o Prawach Ludności Rdzennej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że rodzimy system ubezpieczeń społecznych opiera się na zasadzie przymusu wynikającego z mocy prawa, a nie z oświadczenia woli. Podkreślono, że obowiązek ubezpieczenia społecznego jest konsekwencją konstrukcji prawnej i nie podlega modyfikacjom ani zniesieniu w drodze oświadczenia woli. Instytucje prawa prywatnego, takie jak uchylenie się od skutków oświadczenia woli, nie mają zastosowania w stosunkach prawnych powstających w sferze prawa publicznego z mocy prawa. Sąd odrzucił również zarzut naruszenia prawa do prywatności, wskazując, że obowiązek uczestniczenia w systemie ubezpieczeń społecznych jest realizowany z poszanowaniem tajemnic prawnie chronionych i godności ludzkiej. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. również uznano za nieuzasadniony, gdyż Sąd pierwszej instancji należycie wyjaśnił motywy swojego rozstrzygnięcia, a Deklaracja ONZ o Prawach Ludności Rdzennej nie reguluje kwestii wykonania obowiązków z tytułu składek ubezpieczeniowych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie prymatu prawa publicznego nad prawem prywatnym w zakresie obowiązków ubezpieczeniowych i interpretacji konstytucyjnych praw.
Dotyczy specyficznej sytuacji próby uchylenia się od skutków prawnych oświadczeń woli w kontekście obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, wynikający z mocy prawa, może być podważony przez oświadczenie woli jednostki o uchyleniu się od skutków prawnych wcześniejszych oświadczeń?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym wynika z mocy prawa i nie podlega modyfikacjom ani zniesieniu w drodze oświadczenia woli zobowiązanego. Instytucje prawa prywatnego, takie jak uchylenie się od skutków oświadczenia woli, nie mają zastosowania w stosunkach prawnych powstających w sferze prawa publicznego.
Uzasadnienie
System ubezpieczeń społecznych opiera się na zasadzie przymusu wynikającego z mocy prawa, a nie z oświadczenia woli. Składane deklaracje i uiszczane składki są konsekwencją tej konstrukcji prawnej. Oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu bądź groźby, o których mowa w art. 88 § 1 k.c., nie może wywołać skutków prawnych niweczących więzi prawne ukształtowane przez przepisy prawa publicznego.
Czy przymus ubezpieczenia społecznego narusza przepisy Konstytucji RP, w szczególności prawo do zabezpieczenia społecznego, wolności i ochrony życia prywatnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, z unormowań rangi konstytucyjnej nie wynika gwarancja dobrowolności w zakresie ubezpieczeń społecznych. Obowiązek ten wynika z zasady solidaryzmu społecznego i ma na celu zapewnienie funkcjonowania systemu oraz wypłat świadczeń.
Uzasadnienie
Zasada solidaryzmu społecznego (art. 20 Konstytucji RP) wywodzi obowiązki ciążące na pracodawcach, pracownikach i przedsiębiorcach w zakresie uiszczania składek. Obowiązek uczestniczenia w systemie ubezpieczeń społecznych jest realizowany z zachowaniem tajemnic prawnie chronionych i poszanowaniem godności ludzkiej, nie naruszając prawa do prywatności.
Czy Sąd pierwszej instancji naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w kontekście Deklaracji ONZ o Prawach Ludności Rdzennej?
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd pierwszej instancji należycie wyjaśnił motywy zaskarżonego wyroku i zaprezentował podstawę prawną rozstrzygnięcia. Deklaracja ONZ o Prawach Ludności Rdzennej nie reguluje kwestii wykonania przez skarżącą obowiązków z tytułu składek ubezpieczeniowych.
Uzasadnienie
Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że Deklaracja ONZ o Prawach Ludności Rdzennej, jako dokument dotyczący praw człowieka, nie ma zastosowania do kwestii wykonania przez skarżącą obowiązków z tytułu składek ubezpieczeniowych.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (12)
Główne
u.s.u.s. art. 6 § ust. 1 pkt 5
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym powstaje z mocy prawa.
u.s.u.s. art. 12
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego nie oznacza dobrowolności w ubezpieczeniach.
Konstytucja RP art. 68 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu interpretowany jako obowiązek ubezpieczenia społecznego.
u.ś.o.z.f.z.ś.p. art. 66 § ust. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
Niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem obowiązku ubezpieczenia społecznego.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Podleganie ubezpieczeniom społecznym, zdrowotnemu i wypadkowemu nie zależy od woli skarżącej, nie narusza wolności.
Konstytucja RP art. 47
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek ubezpieczenia nie narusza prawa do decydowania o życiu osobistym i ochrony życia prywatnego.
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naruszenie poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Pomocnicze
u.s.u.s. art. 46
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Niewłaściwe zastosowanie w sytuacji uchylenia się od skutków prawnych oświadczeń.
k.c. art. 88
Kodeks cywilny
Niewłaściwe zastosowanie w związku z uchyleniem się od skutków oświadczeń.
Konstytucja RP art. 20
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada solidaryzmu społecznego jako podstawa obowiązków ubezpieczeniowych.
Konstytucja RP art. 51 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Brak wskazania naruszenia granic prawa do gromadzenia danych osobowych.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym jest naruszeniem Konstytucji RP i prawa do wolności. • Skarżąca skutecznie uchyliła się od skutków prawnych oświadczeń woli złożonych ZUS. • Naruszenie prawa do prywatności i ochrony życia osobistego poprzez obowiązek ubezpieczenia. • Niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w kontekście Deklaracji ONZ o Prawach Ludności Rdzennej.
Godne uwagi sformułowania
system ubezpieczeń społecznych opiera się na zasadzie przymusu • przymus ten stanowi nieodłączną cechę reguły repartycyjnej • z zasady solidaryzmu społecznego... wywodzi się obowiązki ciążące na pracodawcach, pracownikach i przedsiębiorcach • relacje jednostka – system ubezpieczeń społecznych nie są nawiązywane na podstawie oświadczenia woli, ale z mocy prawa • instytucja wad oświadczenia woli dotyczy stosunków regulowanych przepisami prawa prywatnego, nie zaś stosunków prawnych powstających w sferze prawa publicznego z mocy prawa.
Skład orzekający
Małgorzata Grzelak
przewodniczący
Joanna Wegner
członek
Piotr Kraczowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie prymatu prawa publicznego nad prawem prywatnym w zakresie obowiązków ubezpieczeniowych i interpretacji konstytucyjnych praw."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji próby uchylenia się od skutków prawnych oświadczeń woli w kontekście obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy fundamentalnego pytania o charakter obowiązków ubezpieczeniowych – czy wynikają z woli jednostki, czy z mocy prawa. Jest to istotne dla zrozumienia systemu zabezpieczenia społecznego.
“Czy można 'anulować' obowiązek płacenia składek ZUS? NSA rozstrzyga.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.