I GSK 1425/24

I GSK 1425/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Wegner
Małgorzata Grzelak /przewodniczący/
Piotr Kraczowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
III SA/Wr 203/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-03-27
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 199
art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 67 ust. 1, art. 68 ust. 1 i 2   , art. 31
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2022 poz 2561
art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 1071
art. 84, art. 86 i art. 87 w związku z art. 88
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Dz.U. 2026 poz 143
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) Protokolant asystent sędziego Marta Górniak po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 marca 2024 r. sygn. akt III SA/Wr 203/23 w sprawie ze skargi K. L. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 kwietnia 2023 r., nr 470000/71/2023/RED-EG-Post-203 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 27 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 203/23 oddalił skargę K. L. (dalej: skarżąca) na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 kwietnia 2023 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Od tego wyroku skarżąca złożyła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości i formułując zarzuty na obu podstawach. Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego dotyczyły: art. 67 ust. 1 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu że określone w tym przepisie prawo do zabezpieczenia społecznego należy rozumieć jako obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, skutkujące błędnym uznaniem, że skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu; art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, pozostającym w sprzeczności z art. 67 Konstytucji; art. 68 ust. 1 i 2 Konstytucji, poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie, polegające na uznaniu że istnieje obowiązek podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu; art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w związku z art. 68 ust. 1 i 2 Konstytucji poprzez niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem że skarżąca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia społecznego; art. 46 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy ze złożonego przez skarżącą oświadczenia z 13 lutego 2023 r. o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczeń złożonych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, tj. deklaracji o przystąpieniu do ubezpieczeń społecznych i deklaracji rozliczeniowych wynika, że skarżąca uchyliła się od skutków prawnych powyższych oświadczeń; art. 46 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 88 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżąca miała obowiązek obliczań, potrącać, rozliczać oraz opłacać składki za każdy miesiąc kalendarzowy, podczas gdy skarżąca wspomnianym oświadczeniem skutecznie uchyliła się od skutków oświadczeń zwanych deklaracjami; art. 84, art. 86 i art. 87 w związku z art. 88 k.c. w związku z art. 31 ust. 1 Konstytucji poprzez niezastosowanie przejawiające się uznaniem, że podleganie ubezpieczeniom społecznym, zdrowotnemu i wypadkowemu jest obowiązkowe i nie zależy od woli skarżącej, co narusza jej podstawowe prawo do wolności, bo prowadzi do niewolnictwa oraz art. 47 Konstytucji poprzez niezastosowanie, polegające na uznaniu, że skarżąca podlegała ubezpieczeniom społecznemu, zdrowotnemu i wypadkowemu obowiązkowo, co nie jest do pogodzenia z zasadą ochrony życia prywatnego i prawa do decydowania o swoim życiu osobistym, zwłaszcza w kontekście złożonego oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych wcześniejszych oświadczeń.
Po drugie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na niewyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia, to jest brak wskazania przyczyn, dla których Sąd pierwszej instancji ustalił, że przepisy deklaracji ONZ o Prawach Ludności Rdzennej nie mają w niniejszej sprawie zastosowania.
Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie zarzutów skarżącej zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym oraz o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego i zbadanie niezgodności przepisów art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z art. 67 Konstytucji, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych z art. 68 ust. 1 i 2 Konstytucji, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
ZUS odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożył.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona, dlatego że zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Istotnie, rodzimy system ubezpieczeń społecznych opiera się na zasadzie przymusu, mającego – jak akcentuje się w literaturze – znaczenie zwłaszcza w zakresie ubezpieczeń emerytalno-rentowych. Wskazuje się, że przymus ten stanowi nieodłączną cechę reguły repartycyjnej i konieczności obsługi zobowiązań wynikających z długu emerytalnego, pozbawionego rezerw zabezpieczających przyszłe świadczenia (zob. np. R. Pacud, Rola przymusu w ubezpieczeniach społecznych, Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i praktyka, 2017/3, s. 13). Nie ma zatem racji skarżąca upatrując w przymusie ubezpieczenia społecznego naruszenia przepisów ustawy zasadniczej. Wbrew tezom skargi kasacyjnej, z unormowań rangi konstytucyjnej nie wynika gwarancja dobrowolności w tym zakresie. Przeciwnie, z zasady solidaryzmu społecznego, opisanej w art. 20 Konstytucji oraz jej Preambule wywodzi się obowiązki ciążące na pracodawcach, pracownikach i przedsiębiorcach uiszczania składek nie tylko na poczet przyszłych świadczeń im przysługujących, ale także w celu zebrania funduszy w celu funkcjonowania systemu. W ten sposób pokrywane są świadczenia, należne w świetle art. 67 ust. 1 i art. 68 ust. 2 Konstytucji także tym, którzy funkcjonując samodzielnie, bez organizacji państwa uzyskać by ich nie mogli (zob. M. Florczak-Wątor [w:] P. Tuleja red., Konstytucja RP. Komentarz, LEX/el, komentarz do art. 67, teza 2 i 68, teza 4). Fundusze należące do tego systemu nie pochodzą przecież z niewyczerpanych źródeł, ale z konkretnych wpłat obywateli. Majątek systemu nie jest zatem zasilany z jakichś ukrytych zasobów, lecz w transparentny sposób – ze składek osób ubezpieczonych. Wyrazem tej koncepcji jest to, że relacje jednostka – system ubezpieczeń społecznych nie są nawiązywane na podstawie oświadczenia woli, ale z mocy prawa, o czym przesądza art. 6 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Składane przez obowiązany do tego podmiot deklaracje i uiszczane składki stanowią konsekwencję tej konstrukcji prawnej. Obowiązki te nie podlegają modyfikacjom ani zniesieniu w drodze oświadczenia woli zobowiązanego.
Poza tym wyjaśnić należy, że instytucja wad oświadczenia woli dotyczy stosunków regulowanych przepisami prawa prywatnego, nie zaś stosunków prawnych powstających w sferze prawa publicznego z mocy prawa. Oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu bądź groźby, o których mowa w art. 88 § 1 k.c. nie może zatem wywołać skutków prawnych niweczących więzi prawne ukształtowane przez przepisy prawa publicznego. Złożenie tego rodzaju oświadczenia nie może w szczególności doprowadzić do podważenia obowiązku publicznoprawnego, wykreowanego z mocy samego prawa. Nie mogą takiego skutku wywołać również uwagi skarżącej kierowane pod adresem rodzimego systemu ubezpieczeń społecznych. Podnoszone przez skarżącą mankamenty obowiązującej regulacji w tym zakresie nie skutkują wyłączeniem skarżącej z tego systemu.
Nie można się zgodzić także z tezą o naruszeniu prawa do prywatności, o którym mowa w art. 47 Konstytucji, dlatego że obowiązek uczestniczenia w systemie ubezpieczeń społecznych realizowany jest z zachowaniem wszelkich tajemnic prawnie chronionych i poszanowaniem godności ludzkiej. Podobna uwaga dotyczy zarzutu naruszenia art. 51 ust. 2 Konstytucji. Skarżąca nie wskazała, poza ogólną krytyką systemu, na czym miałoby polegać naruszenie granic prawa do gromadzenia jej danych osobowych.
Sumując – zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego są nieuzasadnione.
Ostatnia zarzut dotyczy naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. i niepełnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku.
Wbrew stanowisku skarżącej, Sąd pierwszej instancji należycie wyjaśnił motywy zaskarżonego wyroku. W szczególności zaprezentował podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia. Deklaracja ONZ o Prawach Ludności Rdzennej, na którą powołuje się skarżąca stanowi dokument organizacji międzynarodowej dotyczący praw człowieka i ich respektowania wobec wszystkich ludzi na świecie. Kwestia wykonania przez skarżącą obowiązków z tytułu składek ubezpieczeniowych skarżącej nie jest regulowana przez ten akt. Skarżąca nie powołała się zresztą na żadne z postanowień wspomnianej deklaracji w ramach podstaw kasacyjnych.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.