I FSK 1081/22NSA oddala skargę VAT fikcyjne transakcje
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2025 r. oddalił skargę kasacyjną spółki P. sp. z o.o. od wyroku WSA w Gdańsku, który wcześniej oddalił skargę spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku. Sprawa dotyczyła podatku od towarów i usług za okres od stycznia do czerwca 2016 r. Sąd pierwszej instancji ustalił, że spółka była ogniwem w łańcuchu fikcyjnych transakcji sprzedaży oleju napędowego, a wystawione przez nią faktury nie dokumentowały faktycznych dostaw. Spółka miała świadomość nierzetelności transakcji. W skardze kasacyjnej spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędną ocenę dowodów i niezastosowanie art. 105a ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT. NSA uznał, że zarzuty te są niezasadne. Sąd podkreślił, że zasada swobodnej oceny dowodów (art. 191 Ordynacji podatkowej) została zachowana, a spółka nie wykazała rzeczywistego charakteru transakcji ani nie dochowała należytej staranności przy weryfikacji kontrahentów. NSA wyjaśnił również, że art. 105a ustawy o VAT dotyczy odpowiedzialności za zaległości podatkowe, a nie prawa do odliczenia VAT, które zostało zakwestionowane na podstawie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT, ponieważ faktury nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie stanowiska NSA w zakresie prawa do odliczenia VAT od fikcyjnych transakcji, znaczenia należytej staranności podatnika oraz oceny dowodów w sprawach o oszustwa podatkowe.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, ale jego argumentacja ma szersze zastosowanie w sprawach dotyczących VAT i nierzetelnych faktur.
Zagadnienia prawne (3)
Czy faktury dokumentujące czynności, które nie zostały faktycznie dokonane, mogą stanowić podstawę do odliczenia podatku naliczonego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, faktury nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego, gdy stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane (art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT).
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że dla odliczenia VAT kluczowe jest rzeczywiste zdarzenie gospodarcze. Posiadanie faktury jest warunkiem formalnym, ale nie wystarcza, jeśli transakcja była fikcyjna. Podatnik musi być w stanie udokumentować rzeczywistość transakcji.
Czy sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił materiał dowodowy w sprawie, uwzględniając całokształt okoliczności, a nie tylko wybrane dowody?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił całokształt materiału dowodowego, a zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące selektywnej oceny dowodów są niezasadne.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że spółka próbowała wykreować korzystny obraz sytuacji, opierając się na wybranych dowodach. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uwzględnił wszystkie dowody, w tym te przemawiające na niekorzyść spółki, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 191 Ordynacji podatkowej).
Czy art. 105a ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT wyłącza odpowiedzialność nabywcy za podatek sprzedawcy w sytuacji, gdy faktury nie dokumentują rzeczywistych dostaw?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 105a ustawy o VAT dotyczy warunków nałożenia odpowiedzialności na nabywcę za zaległości podatkowe sprzedawcy, a nie prawa do odliczenia VAT od transakcji potwierdzonych nierzetelnymi fakturami.
Uzasadnienie
NSA wyjaśnił, że przepis ten dotyczy innej kwestii niż prawo do odliczenia podatku naliczonego, które zostało zakwestionowane na podstawie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (17)
Główne
u.p.t.u. art. 86 § ust. 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
Podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych.
u.p.t.u. art. 86 § ust. 2
Ustawa o podatku od towarów i usług
Kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku określonych w fakturach otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług.
u.p.t.u. art. 88 § ust. 3a pkt 4 lit. a
Ustawa o podatku od towarów i usług
Faktury nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego, gdy stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane.
u.p.t.u. art. 88 § ust. 3a pkt 4 lit. a
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
u.p.t.u. art. 86 § ust. 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
u.p.t.u. art. 86 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Pomocnicze
u.p.t.u. art. 105a § ust. 3 pkt 3
Ustawa o podatku od towarów i usług
Dotyczy warunków wyłączenia odpowiedzialności nabywcy jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe sprzedawcy.
u.p.t.u. art. 105a § ust. 3 pkt 3
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 204 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ord. pr. art. 191
Ordynacja podatkowa
Argumenty
Skuteczne argumenty
Faktury nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. • Spółka nie dochowała należytej staranności przy weryfikacji kontrahentów. • Działalność spółki miała charakter fikcyjny i służyła uzyskaniu nieuzasadnionej korzyści podatkowej. • Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił całokształt materiału dowodowego.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia przepisów postępowania poprzez nierozpatrzenie wyczerpujące materiału dowodowego i dowolną ocenę dowodów. • Zarzut niezastosowania art. 105a ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT. • Zarzut niewłaściwego zastosowania i błędnej wykładni art. 86 ust. 1 i 2 w zw. z art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT. • Twierdzenie, że prawo do odliczenia VAT nie wymaga przedstawiania materialnych dowodów potwierdzających wykonanie dostaw.
Godne uwagi sformułowania
Działalność skarżącej, podobnie jak jej kontrahentów, ograniczyła się w badanym zakresie do wystawiania dokumentów, które miały potwierdzać dostawy, do których w rzeczywistości nie doszło. • Skarżąca miała przy tym świadomość, że wystawione na jej rzecz i przez nią faktury nie potwierdzają faktycznie dokonanych dostaw. • Uczestnicy takiego procederu starają się bowiem na zewnątrz stworzyć legalistyczny obraz podejmowanych działań, tworząc dokumentacyjne pozory prawidłowości działalności. • Dopiero analiza całokształtu okoliczności pozwala stwierdzić, że rzeczywistym celem działalności tych podmiotów było uzyskanie korzystnego rozliczenia podatkowego (nieuzasadnionej korzyści podatkowej), a nie normalne prowadzenie działalności gospodarczej. • Przezornie działający przedsiębiorca, który ma do czynienia tylko z pośrednikami, winien zainteresować się, z jakiego faktycznego źródła pochodzi towar. • Dla odliczenia podatku naliczonego istotne jest zatem, by przyjęta do rozliczenia faktura VAT dokumentowała rzeczywisty obrót. • Nie chodzi tu jednak tylko o subiektywne przekonanie podatnika o rzetelności faktury, ale zdolność do wykazania rzetelności faktury, w tym przywołania konkretnych dowodów pozwalających stwierdzić, że czynność opisana w fakturze rzeczywiście została dokonana.
Skład orzekający
Ryszard Pęk
przewodniczący
Sylwester Golec
członek
Mirosław Surma
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie stanowiska NSA w zakresie prawa do odliczenia VAT od fikcyjnych transakcji, znaczenia należytej staranności podatnika oraz oceny dowodów w sprawach o oszustwa podatkowe."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, ale jego argumentacja ma szersze zastosowanie w sprawach dotyczących VAT i nierzetelnych faktur.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu oszustw podatkowych w obrocie paliwami i pokazuje, jak sądy podchodzą do kwestii należytej staranności podatnika oraz oceny dowodów w takich przypadkach. Jest to istotne dla wielu przedsiębiorców.
“VAT od fikcyjnych faktur: Czy wystarczy formalna weryfikacja kontrahenta?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.