I CSK 3339/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną M.S. od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 16 marca 2023 r., które oddaliło apelację wnioskodawczyni w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku. Wnioskodawczyni domagała się przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na istotne zagadnienie prawne, potrzebę wykładni przepisów, nieważność postępowania oraz oczywistą zasadność skargi. Jako podstawy skargi wskazała naruszenie art. 945 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 6 k.c. oraz art. 233 § 1, art. 278, 386 § 1 i art. 385 k.p.c. Głównym zarzutem dotyczącym nieważności postępowania było rozpoznanie apelacji przez Sąd Okręgowy w składzie jednoosobowym, podczas gdy zdaniem wnioskodawczyni powinien być to skład trzyosobowy. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. Wskazał, że kwestia składu sądu apelacyjnego, na którą powołała się wnioskodawczyni, została uregulowana w uchwale Sądu Najwyższego III PZP 6/22, która ma zastosowanie do orzeczeń wydanych od 27 kwietnia 2023 r., podczas gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane 16 marca 2023 r. Ponadto, Sąd Najwyższy podkreślił, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej wymaga wykazania kwalifikowanego naruszenia przepisów, widocznego prima facie, a zarzuty dotyczące oceny dowodów i ustaleń faktycznych, na które powoływała się wnioskodawczyni, nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia skargi kasacyjnej. Sąd odniósł się również do zarzutów dotyczących oceny dowodów z opinii biegłego i zeznań świadków, wskazując, że biegła nie narzuciła sądowi kierunku rozstrzygnięcia, a jedynie analizowała materiał dowodowy, pozostawiając ocenę wiarygodności sądom. Stwierdzono, że sam podeszły wiek spadkodawcy nie przesądza o jego niezdolności do testowania, a materiał dowodowy nie wykazał chorób psychicznych ograniczających tę zdolność. W konsekwencji, skarga kasacyjna nie została przyjęta do rozpoznania, a wnioskodawczyni obciążono kosztami postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaUzasadnienie wymogów formalnych skargi kasacyjnej, w szczególności w zakresie przesłanek jej przyjęcia do rozpoznania (art. 398^9 k.p.c.) oraz kwestii dotyczących oceny dowodów i składu sądu w sprawach spadkowych.
Dotyczy konkretnego stanu faktycznego i specyfiki przepisów proceduralnych obowiązujących w dacie wydania orzeczenia.
Zagadnienia prawne (3)
Czy rozpoznanie apelacji przez Sąd Okręgowy w składzie jednoosobowym, zamiast trzyosobowego, stanowi nieważność postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli orzeczenie zostało wydane przed wejściem w życie przepisów nakazujących rozpoznawanie apelacji w składzie trzyosobowym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że uchwała III PZP 6/22, która ustala skład trzyosobowy dla rozpoznawania apelacji, ma zastosowanie do orzeczeń wydanych od 27 kwietnia 2023 r. Zaskarżone postanowienie zostało wydane 16 marca 2023 r., a zatem nie podlegało tej zasadzie.
Czy zarzuty dotyczące oceny dowodów i ustaleń faktycznych mogą stanowić podstawę do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na oczywistą zasadność?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ponieważ oczywista zasadność skargi kasacyjnej wymaga wykazania kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa, widocznego prima facie, a nie polemiki z ustaleniami faktycznymi lub oceną dowodów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów są wyłączone z podstaw skargi kasacyjnej (art. 398^3 § 3 k.p.c.). Oczywista zasadność wymaga wykazania naruszenia prawa, które jest widoczne bez szczegółowej analizy.
Czy podeszły wiek spadkodawcy i jego ograniczenia w postrzeganiu rzeczywistości, a także większa podatność na wpływy otoczenia, przesądzają o jego niezdolności do sporządzenia testamentu?
Odpowiedź sądu
Nie, sam podeszły wiek i związane z nim ograniczenia nie są wystarczające do stwierdzenia niezdolności do testowania, jeśli materiał dowodowy nie wskazuje na choroby psychiczne ograniczające tę zdolność.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na opinii biegłego, który analizował stan zdrowia psychicznego spadkodawcy. Stwierdzono, że materiał dowodowy nie zawierał informacji o chorobach psychicznych uniemożliwiających testowanie, a jedynie o uwarunkowaniach wynikających z podeszłego wieku.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.S. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| M.S.1 | osoba_fizyczna | uczestnik |
| W.S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| E.S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| Z.C. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (16)
Główne
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów, rozbieżności w orzecznictwie, nieważność postępowania, oczywista zasadność).
k.c. art. 945 § § 1 pkt 1
Kodeks cywilny
Dotyczy przyczyn unieważnienia testamentu, w tym braku świadomości lub swobody przy sporządzaniu testamentu.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398^9 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Zasada ciężaru dowodu.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady oceny dowodów.
k.p.c. art. 278
Kodeks postępowania cywilnego
Dowód z opinii biegłego.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozpoznanie apelacji przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 520 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach w sprawach nieprocesowych.
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu w sprawach o podział majątku.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozpoznanie apelacji przez sąd drugiej instancji.
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. § 6 pkt 2
Określa wysokość opłat za czynności adwokackie.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. § 10 ust. 4 pkt 2
Określa wysokość opłat za czynności adwokackie.
ustawa COVID-19 art. 15zzs^1 § ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Dotyczy tymczasowych rozwiązań proceduralnych w okresie stanu zagrożenia epidemicznego.
k.p.c. art. 367 § § 3 zdanie pierwsze
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy składu sądu w postępowaniu apelacyjnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na zarzucaną nieważność postępowania, której przyczyną miałoby być rozpoznanie sprawy w składzie jednoosobowym, podczas gdy standardy proceduralne powinny zakładać rozpoznawanie środków zaskarżenia przez skład trzyosobowy. • Uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego i przeprowadzenia wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. • Szczególna podstawa przedsądu z art. 398^9 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga samodzielnego czyli odrębnego od podstaw kasacyjnych wskazania i wykazania naruszenia konkretnego przepisu prawa (procesowego lub materialnego), które jest oczywiste i bez wątpliwości prowadzi do stwierdzenia, że objęty skargą wyrok jest wadliwy i dlatego skarga powinna zostać przyjęta do rozpoznania. • Zarzuty, którymi uzasadniana jest ta przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie mogą koncentrować się na okolicznościach, które ustawodawca wyłączył z zakresu podstaw skargi kasacyjnej, a taki charakter mają zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. […]
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 945 § 1 pkt 1 k.c., także w zw. z art. 6 k.c. oraz art. 233 § 1, art. 278, 386 § 1 i art. 385 k.p.c. • Nieważność postępowania, skoro Sąd II instancji powinien rozpoznać apelację w składzie 3 osobowym, a rozpoznał jednoosobowo. • W sprawie zachodzi bardzo wiele wątpliwości w tym dotyczących oceny dowodów w postaci zeznań świadków, oceny dowodu z opinii biegłego lekarza psychiatry, które to dowody winny być szczegółowo przeanalizowane i ocenione z najwyższą starannością, którą gwarantuje jedynie skład 3 osobowy. • Zaniechanie przeprowadzenia postępowania apelacyjnego we właściwym składzie sędziowskim i wydanie postanowienia oddalającego apelację w składzie 1 osobowym w tym wypadku niewątpliwie doprowadziło do nieważności postępowania czego najbardziej jaskrawym przykładem jest okoliczność, iż Sąd II instancji daje wiarę świadkom i uczestnikom zeznającym o stanie zdrowia psychicznego testatora w chwili sporządzenia testamentu uznając, iż zeznania te wskazują, iż testator był świadomy, gdy sporządzał testament notarialny w dniu 28 kwietnia 2014 roku, natomiast ten sam Sąd nie daje wiary wnioskodawczyni uznając, że nie posiadała wiadomości specjalnych pozwalających na fachową ocenę stanu zdrowia psychicznego testatora w aspekcie negatywnych przesłanek zdolności testowania, przewidzianych w art. 945 § 1 pkt 1 k.c.
Godne uwagi sformułowania
Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do powyższych przesłanek • Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. • Sam podeszły wiek i właściwe mu ograniczenia w postrzeganiu rzeczywistości, w tym także większa podatność na wpływy otoczenia, nie jest czynnikiem przesądzającym o niezdolności do rozporządzeń na wypadek śmierci.
Skład orzekający
Marta Romańska
SSN
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Uzasadnienie wymogów formalnych skargi kasacyjnej, w szczególności w zakresie przesłanek jej przyjęcia do rozpoznania (art. 398^9 k.p.c.) oraz kwestii dotyczących oceny dowodów i składu sądu w sprawach spadkowych."
Ograniczenia: Dotyczy konkretnego stanu faktycznego i specyfiki przepisów proceduralnych obowiązujących w dacie wydania orzeczenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Orzeczenie dotyczy kluczowych kwestii proceduralnych związanych ze skargą kasacyjną, w tym wymogów jej przyjęcia i zarzutów dotyczących składu sądu. Jest to istotne dla praktyków prawa spadkowego.
“Kiedy Sąd Najwyższy odrzuci Twoją skargę kasacyjną? Kluczowe zasady i pułapki proceduralne.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.