I CSK 144/09
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpatrywał skargę kasacyjną uczestników postępowania w sprawie o ustanowienie służebności drogi koniecznej. Wnioskodawca, właściciel działki nr 4, domagał się ustanowienia służebności na działkach nr 49 i 50, które były własnością uczestników. Sądy obu instancji uznały, że istniejący dojazd do działki wnioskodawcy jest nieodpowiedni (zbyt wąski, nieutwardzony) i ustanowiły służebność drogi koniecznej, uwzględniając fakt, że działki te od lat były faktycznie użytkowane jako droga dojazdowa. Uczestnicy w skardze kasacyjnej zarzucili m.in. orzekanie ponad żądanie, błędną wykładnię przepisów o drodze koniecznej (art. 145 k.c.) oraz nieuwzględnienie interesu społeczno-gospodarczego. Sąd Najwyższy oddalił skargę, stwierdzając, że sądy prawidłowo oceniły sytuację faktyczną i prawną. Podkreślono, że choć właściciel powinien dążyć do modernizacji istniejącego dostępu, w szczególnych okolicznościach, gdy działki te od lat służą jako droga, a uczestnicy sami chcieli wyłączyć wnioskodawcę z korzystania z nich, ustanowienie służebności było uzasadnione. Sąd Najwyższy uznał również, że ustanowienie służebności na całej powierzchni działki było dopuszczalne, gdyż od lat była ona w całości wykorzystywana jako droga.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja pojęcia "odpowiedniego dostępu do drogi publicznej" w kontekście służebności drogowej, zwłaszcza w sytuacjach, gdy istniejący dojazd jest nieodpowiedni, ale możliwy do modernizacji, oraz w specyficznych okolicznościach faktycznych, gdzie działki od lat służą jako droga.
Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych, które mogą ograniczać jego bezpośrednie zastosowanie w innych sprawach. Ocena "odpowiedniości" dostępu jest zawsze indywidualna.
Zagadnienia prawne (3)
Czy istniejący dostęp do drogi publicznej jest "odpowiedni" w rozumieniu art. 145 § 1 k.c., jeśli jest wąski i nieutwardzony, a nieruchomość ma możliwość modernizacji tego dostępu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, dostęp może być uznany za nieodpowiedni, jeśli uniemożliwia lub znacznie utrudnia korzystanie z nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem, nawet jeśli istnieje możliwość modernizacji istniejącego dojazdu. W szczególnych okolicznościach, gdy działki od lat służą jako droga, a właściciele chcą wyłączyć z niej jednego z użytkowników, ustanowienie drogi koniecznej jest uzasadnione.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że ocena "odpowiedniego dostępu" jest kwestią stanu faktycznego. W tej sprawie, mimo że wnioskodawca mógłby modernizować istniejący dojazd, sądy prawidłowo uznały go za nieodpowiedni ze względu na wąskość i brak utwardzenia, co utrudniało korzystanie z nieruchomości (np. opróżnianie szamba). Dodatkowo, specyficzna sytuacja, w której działki te od lat były drogą, a uczestnicy chcieli wyłączyć z niej wnioskodawcę, przemawiała za ustanowieniem służebności.
Czy ustanowienie służebności drogi koniecznej na całej powierzchni działki obciążonej jest dopuszczalne, jeśli ta powierzchnia jest od lat faktycznie użytkowana jako droga?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli cała działka jest od wielu lat urządzona i wykorzystywana jako droga, ustanowienie służebności na całej jej powierzchni odpowiada wymogom art. 145 § 2 k.c. dotyczącym najmniejszego obciążenia gruntów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że skoro zgodnie z ustaleniami sądów obu instancji cała działka była od lat faktycznie wykorzystywana jako droga, to ustanowienie służebności na całej jej powierzchni nie naruszało przepisu art. 145 § 2 k.c., który nakazuje przeprowadzenie drogi z najmniejszym obciążeniem gruntów.
Czy sąd pierwszej instancji orzekł ponad żądanie, ustanawiając służebność na rzecz "każdoczesnego właściciela nieruchomości władnącej" zamiast na rzecz konkretnego wnioskodawcy?
Odpowiedź sądu
Nie, wniosek został sformułowany nieprecyzyjnie, ale linia obrony uczestników nie pozostawiała wątpliwości co do zrozumienia żądania. Uchylenie orzeczenia z powodu nieprecyzyjnego sformułowania wniosku byłoby nieuzasadnionym formalizmem.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że mimo nieprecyzyjnego sformułowania wniosku, uczestnicy postępowania prawidłowo zrozumieli jego treść. Orzekanie przez sąd pierwszej instancji na rzecz "każdoczesnego właściciela" nie było orzekaniem ponad żądanie, a uchylenie orzeczenia z tego powodu byłoby przejawem nadmiernego formalizmu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.R. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| M.R. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| K.Ł. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| B.Ł. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| J.K. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| J.B. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M.B. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| W.B. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| R.R. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| Gmina K. | instytucja | uczestnik |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 145 § § 1
Kodeks cywilny
Ustanowienie służebności drogi koniecznej jest możliwe, gdy nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej. "Odpowiedni dostęp" oznacza nie tylko brak dostępu, ale także dostęp nieodpowiedni z punktu widzenia zgodnego z przeznaczeniem korzystania z nieruchomości. Ocena odpowiedniości dostępu jest kwestią stanu faktycznego.
k.c. art. 145 § § 2
Kodeks cywilny
Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno nastąpić z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości władnącej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. W przypadku, gdy cała działka jest od lat faktycznie użytkowana jako droga, ustanowienie służebności na całej jej powierzchni jest dopuszczalne.
Pomocnicze
k.c. art. 285 § § 2
Kodeks cywilny
Treść służebności gruntowej może polegać na obowiązku udostępnienia nieruchomości do korzystania w określonym zakresie.
k.c. art. 287
Kodeks cywilny
Przepis reguluje kwestię wynagrodzenia za ustanowienie służebności.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący rozpoznania apelacji.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada związania sądu granicami żądania pozwu.
k.p.c. art. 383
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz rozszerzania lub zmiany żądania w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 398
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy dotyczące skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu w sprawach o charakterze procesowym do postępowań nieprocesowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Istniejący dojazd jest nieodpowiedni z uwagi na jego wąskość i brak utwardzenia, co utrudnia korzystanie z nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem (np. opróżnianie szamba). • Działki nr 49 i 50 od lat były faktycznie użytkowane jako droga dojazdowa. • Uczestnicy postępowania sami dążyli do ustanowienia służebności na działce wnioskodawcy, jednocześnie blokując mu przejazd przez swoje działki. • Ustanowienie służebności na całej powierzchni działki jest dopuszczalne, gdy działka ta jest od lat w całości wykorzystywana jako droga.
Odrzucone argumenty
Sąd pierwszej instancji orzekł ponad żądanie, ustanawiając służebność na rzecz każdoczesnego właściciela. • Istniejący dojazd jest odpowiedni, a wnioskodawca powinien go zmodernizować. • Niemożność przejazdu straży pożarnej nie czyni dostępu nieodpowiednim. • Droga konieczna powinna być ustanowiona w pierwszej kolejności na nieruchomościach osób spokrewnionych z właścicielem nieruchomości władnącej (nieruchomość syna wnioskodawcy). • Ustanowienie drogi koniecznej na całej powierzchni działki obciążonej jest naruszeniem art. 145 § 2 k.c.
Godne uwagi sformułowania
Uchylenie przez Sąd Okręgowy orzeczenia Sądu pierwszej instancji dlatego tylko, że wniosek został nieprecyzyjnie sformułowany byłoby przejawem nieuzasadnionego formalizmu i wypaczało zasadę wyrażaną w art. 321 § 1 k.p.c. • Zgodzić się można ze skarżącymi, że jeżeli dostęp nieruchomości do drogi publicznej nie jest odpowiedni, właściciel tej nieruchomości powinien ten dostęp zmodernizować, aby uczynić odpowiednim, dopiero w razie niemożliwości lub nadmiernych trudności w modernizacji istniejącego dostępu w grę wchodzi ustanowienie drogi koniecznej. • W tych szczególnych okolicznościach sprawy Sąd drugiej instancji władny był uznać orzeczenie Sądu Rejonowego za trafne i zgodne z art. 145 § 1 i 2 k.c. • Z punktu widzenia gospodarczego absurdalne byłoby urządzenie kolejnej drogi na nieruchomości syna wnioskodawcy.
Skład orzekający
Tadeusz Wiśniewski
przewodniczący
Teresa Bielska-Sobkowicz
członek
Stanisław Dąbrowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"odpowiedniego dostępu do drogi publicznej\" w kontekście służebności drogowej, zwłaszcza w sytuacjach, gdy istniejący dojazd jest nieodpowiedni, ale możliwy do modernizacji, oraz w specyficznych okolicznościach faktycznych, gdzie działki od lat służą jako droga."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych, które mogą ograniczać jego bezpośrednie zastosowanie w innych sprawach. Ocena "odpowiedniości" dostępu jest zawsze indywidualna.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak sądy podchodzą do kwestii "odpowiedniego dostępu" do drogi, co jest częstym problemem w prawie nieruchomości. Pokazuje też, jak specyficzne okoliczności faktyczne mogą wpłynąć na rozstrzygnięcie.
“Czy wąska i nieutwardzona droga to "odpowiedni" dostęp? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.