I ACA 609/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zachowek po W. T. (1), który wydziedziczył swoją żonę i córkę, a spadkobiercą ustanowił stowarzyszenie (...) Rada N. w K. Powódka, wnuczka spadkodawcy, urodzona po jego śmierci, dochodziła kwoty 800 000 zł. Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził 716 600 zł, uznając roszczenie za zasadne co do zasady i wysokości, opierając się na wartości spadku (nieruchomości i udziały w spółce) według cen aktualnych. Sąd pierwszej instancji nie znalazł podstaw do miarkowania roszczenia z art. 5 k.c., podkreślając, że pozwana sprzedała część majątku spadkowego. Strona pozwana wniosła apelację, zarzucając m.in. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. i art. 5 k.c. Sąd Apelacyjny w Krakowie uznał apelację częściowo za uzasadnioną. Choć potwierdził prawidłowość ustaleń faktycznych, uznał, że w sprawie zachodzą wyjątkowe okoliczności uzasadniające miarkowanie zachowku na podstawie art. 5 k.c. Sąd Apelacyjny podkreślił, że pełne zasądzenie kwoty naruszyłoby zasady współżycia społecznego, gdyż mogłoby doprowadzić do likwidacji stowarzyszenia, które zajmuje się pomocą osobom niepełnosprawnym i nie posiada wystarczających środków. Obniżono zasądzoną kwotę o połowę, do 358 000 zł, uznając, że taka decyzja jest sprawiedliwa i uwzględnia zarówno interesy powódki, jak i trudną sytuację pozwanego stowarzyszenia. Sąd Apelacyjny zniósł wzajemnie koszty postępowania apelacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie miarkowania zachowku na podstawie art. 5 k.c. w przypadku, gdy zobowiązanym jest stowarzyszenie, a pełne zasądzenie roszczenia mogłoby doprowadzić do jego likwidacji.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji stowarzyszenia i jego działalności statutowej; wymaga oceny wszystkich okoliczności sprawy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy w przypadku, gdy spadkobiercą testamentowym jest stowarzyszenie, a roszczenie o zachowek mogłoby doprowadzić do jego likwidacji, możliwe jest miarkowanie wysokości zachowku na podstawie art. 5 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w wyjątkowych okolicznościach, gdy pełne zasądzenie zachowku naruszałoby zasady współżycia społecznego i prowadziłoby do likwidacji stowarzyszenia, możliwe jest obniżenie jego wysokości.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że choć zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.) stosuje się w sprawach o zachowek w sytuacjach wyjątkowych, to sytuacja pozwanego stowarzyszenia, które zajmuje się pomocą osobom niepełnosprawnym i nie posiada wystarczających środków, uzasadnia obniżenie zachowku. Pełne zasądzenie mogłoby doprowadzić do likwidacji stowarzyszenia, co byłoby niesprawiedliwe.
Jak należy ustalić wartość substratu zachowku, uwzględniając darowizny i wartość majątku według cen aktualnych?
Odpowiedź sądu
Wartość substratu zachowku ustala się na podstawie wartości spadku według stanu z chwili otwarcia spadku, a według cen z daty orzekania o roszczeniach z tego tytułu, uwzględniając także darowizny podlegające zaliczeniu.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy ustalił wartość substratu zachowku na podstawie wartości nieruchomości i udziałów w spółce według cen aktualnych, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem. Sąd Apelacyjny nie zakwestionował tej metody, ale obniżył wysokość zasądzonego zachowku z innych powodów.
Czy okoliczności dotyczące spadkodawcy, takie jak wydziedziczenie najbliższych, mają wpływ na ocenę roszczenia o zachowek wnuczki, która urodziła się po jego śmierci?
Odpowiedź sądu
Okoliczności między spadkodawcą a uprawnionym do zachowku mają znaczenie przy ocenie roszczenia, jednak w tym przypadku, gdy spadkodawca nie wiedział o istnieniu wnuczki, nie można jej obciążać postępowaniem jej matki czy babki.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny zaznaczył, że choć decyduje aspekt bliskości między spadkodawcą a uprawnionym, to w tej konkretnej sytuacji spadkodawca nie nawiązał relacji z wnuczką, o której istnieniu nie wiedział. Niemniej jednak, nie można obciążać wnuczki postępowaniem jej matki i babki, zwłaszcza że urodziła się po śmierci spadkodawcy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| L. G. | osoba_fizyczna | powódka |
| (...) Rada N. | instytucja | pozwana |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Określa krąg osób uprawnionych do zachowku i wysokość ich roszczenia (dwie trzecie udziału spadkowego, jeśli uprawniony jest małoletni).
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Pozwala na miarkowanie roszczenia, jeśli jego wykonanie w świetle zasad współżycia społecznego byłoby sprzeczne z tymi zasadami lub stanowiłoby nadużycie prawa.
Pomocnicze
k.c. art. 992
Kodeks cywilny
Stanowi, że przy ustalaniu udziału spadkowego uwzględnia się spadkobierców niegodnych i odrzuconych, ale nie tych, którzy zrzekli się dziedziczenia lub zostali wydziedziczeni.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady zasądzania kosztów postępowania.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady wzajemnego zniesienia kosztów postępowania.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wymogów formalnych uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy swobodnej oceny dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje podstawy do zmiany lub uchylenia orzeczenia przez sąd drugiej instancji.
u.k.s.c. art. 113 § 2
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Dotyczy opłat od oddalonej części powództwa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pozwana Rada N. argumentowała, że pełne zasądzenie zachowku doprowadziłoby do jej likwidacji, co naruszałoby zasady współżycia społecznego. • Sąd Apelacyjny uznał, że sprzedaż nieruchomości przez stowarzyszenie nie powinna być oceniana na jego niekorzyść, gdyż środki te zostały przeznaczone na cele statutowe, a utrzymanie nieruchomości generowałoby koszty.
Odrzucone argumenty
Sąd Okręgowy odrzucił zarzut naruszenia art. 5 k.c. przez pozwaną, uznając, że sprzedaż majątku spadkowego świadczyła o braku zamiaru spełnienia zobowiązań. • Sąd Okręgowy uznał, że powódka nie miała świadomości ciąży swojej matki, a spadkodawca nie miał świadomości istnienia wnuczki, co wykluczało obciążanie jej postępowaniem matki i babki.
Godne uwagi sformułowania
pełna kwota zachowku prowadziłoby do niesprawiedliwych konsekwencji • zasadniczo naruszyłoby normy moralne zawierające reguły postępowania między ludźmi oraz zasady sprawiedliwości • nie można obciążać wnuczki postępowaniem jej matki i babki
Skład orzekający
Anna Kowacz-Braun
przewodniczący
Barbara Górzanowska
sprawozdawca
Zbigniew Ducki
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie miarkowania zachowku na podstawie art. 5 k.c. w przypadku, gdy zobowiązanym jest stowarzyszenie, a pełne zasądzenie roszczenia mogłoby doprowadzić do jego likwidacji."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji stowarzyszenia i jego działalności statutowej; wymaga oceny wszystkich okoliczności sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje konflikt między prawem do zachowku a dobrem organizacji pożytku publicznego, co jest interesujące z perspektywy etyki prawnej i społecznej odpowiedzialności.
“Czy stowarzyszenie może uniknąć zapłaty zachowku, by nie zbankrutować?”
Dane finansowe
WPS: 800 000 PLN
zachowek: 358 000 PLN
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.