I ACA 385/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa H. M. przeciwko P. W. o nakazanie złożenia oświadczenia woli o nieodpłatnym przeniesieniu na rzecz powoda lub osoby trzeciej praw własności do udziałów w spółkach z o.o. i akcji w spółce akcyjnej, które miały zostać nabyte przez pozwanego w wykonaniu ustnej umowy powiernictwa z 14 lutego 1997 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił powództwo, uznając umowę powiernictwa za nieważną z powodu niezachowania formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, co zgodnie z art. 180 k.s.h. miało być wymagane dla zbycia udziałów. Sąd ten oddalił również wnioski dowodowe powoda, uznając je za niedopuszczalne. Sąd Apelacyjny w Szczecinie początkowo oddalił apelację powoda, podzielając stanowisko sądu pierwszej instancji co do formy umowy i jej nieważności. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, stwierdzając, że umowa z 1997 r. nie była umową powiernictwa sensu stricto, lecz czynnością prawną przyznającą pozwanemu pozycję zastępcy pośredniego, podlegającą przepisom o zleceniu (art. 734 i nast. k.c.). Sąd Najwyższy uznał, że umowa ta powinna być zawarta w formie pisemnej dla celów dowodowych (art. 75 k.c. w brzmieniu sprzed 2003 r.) i że powód uprawdopodobnił jej zawarcie za pomocą pisma (kserokopia dokumentu z 2003 r.), co otwierało drogę do przeprowadzenia dowodu ze świadków lub przesłuchania stron. Sąd Najwyższy zakwestionował również kategoryczne stanowisko sądów niższych instancji co do naruszenia przepisów prawa dewizowego i ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, wskazując na potrzebę dalszych ustaleń faktycznych. Po uchyleniu wyroku przez Sąd Najwyższy, Sąd Apelacyjny ponownie rozpoznając sprawę, uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, uznając, że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, ponieważ błędnie przyjął wymóg formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi pod rygorem nieważności dla umowy zlecenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących formy umowy zlecenia, umowy powiernictwa, dopuszczalności dowodów w przypadku niezachowania formy pisemnej dla celów dowodowych, a także nierozpoznania istoty sprawy.
Dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów obowiązujących w dacie zawierania umowy (1997 r.).
Zagadnienia prawne (3)
Jaka forma jest wymagana dla umowy powiernictwa, która obejmuje nabywanie i zarządzanie udziałami w spółkach z o.o. oraz akcjami w spółce akcyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Umowa powiernictwa w tym zakresie nie podlega rygorowi nieważności z powodu niezachowania formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 180 k.s.h.), lecz powinna być zawarta w formie pisemnej dla celów dowodowych (art. 75 k.c. w brzmieniu sprzed 2003 r.).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że umowa nie jest umową powiernictwa sensu stricto, a czynnością prawną przyznającą pozwanemu pozycję zastępcy pośredniego, podlegającą przepisom o zleceniu. Wymóg formy pisemnej dotyczy celów dowodowych, a nie nieważności umowy.
Czy niezachowanie formy pisemnej dla umowy zlecenia (art. 75 k.c. w brzmieniu sprzed 2003 r.) wyłącza możliwość prowadzenia dowodu ze świadków lub przesłuchania stron na fakt jej zawarcia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, niezachowanie formy pisemnej dla celów dowodowych nie wyłącza możliwości prowadzenia dowodu ze świadków lub przesłuchania stron, jeśli fakt dokonania czynności prawnej został uprawdopodobniony za pomocą pisma (art. 74 § 2 k.c., art. 246 k.p.c.).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że powód uprawdopodobnił zawarcie umowy za pomocą pisma (kserokopia dokumentu z 2003 r.), co otwierało drogę do przeprowadzenia dowodu ze świadków lub przesłuchania stron na fakt jej dokonania.
Czy umowa z 1997 r. naruszała przepisy prawa dewizowego lub ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców?
Odpowiedź sądu
Kwestia naruszenia przepisów prawa dewizowego i ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców wymaga dalszych ustaleń faktycznych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że bez dostatecznie ustalonego stanu faktycznego sądy niższych instancji nie mogły kategorycznie wypowiadać się co do naruszenia tych przepisów, a w przypadku naruszenia ustawy o nabywaniu nieruchomości, należy rozważyć częściowe zachowanie mocy umowy (art. 58 § 3 k.c.).
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| H. M. | osoba_fizyczna | powód |
| P. W. | osoba_fizyczna | pozwany |
| K. J. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| A. Z. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| K. B. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| S. S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| Z. G. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| K. R. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| E. P. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (16)
Główne
k.c. art. 734
Kodeks cywilny
Podstawa prawna dla umowy zlecenia.
k.c. art. 740
Kodeks cywilny
Obowiązki przyjmującego zlecenie.
k.c. art. 750
Kodeks cywilny
Stosowanie przepisów o zleceniu do umów o świadczenie usług niebędących usługami świadczonymi w ramach działalności gospodarczej.
Pomocnicze
k.c. art. 1
Kodeks cywilny
Wymóg formy pisemnej dla celów dowodowych dla czynności prawnej obejmującej rozporządzenie prawem lub zobowiązanie do świadczenia o wartości przenoszącej dwa tysiące złotych (w brzmieniu sprzed 2003 r.).
k.c. art. 2
Kodeks cywilny
Dopuszczalność dowodu ze świadków lub przesłuchania stron mimo niezachowania formy pisemnej dla celów dowodowych, gdy fakt dokonania czynności prawnej został uprawdopodobniony za pomocą pisma.
k.s.h. art. 180
Kodeks spółek handlowych
Wymóg formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi dla zbycia udziału w spółce z o.o. (nie miał zastosowania w tym przypadku jako podstawa nieważności umowy).
k.p.c. art. 246
Kodeks postępowania cywilnego
Dopuszczalność dowodu ze świadków lub przesłuchania stron w przypadku zagubienia, zniszczenia lub zabrania dokumentu obejmującego czynność prawną.
k.p.c. art. 247
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz dowodu przeciwko lub ponad osnowę dokumentu obejmującego czynność prawną (nie miał zastosowania do umowy ustnej).
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie.
k.p.c. art. 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku.
k.p.c. art. 4
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.c. art. 2
Kodeks postępowania cywilnego
Pozostawienie sądowi pierwszej instancji rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.
Prawo dewizowe art. 9
Ustawa Prawo dewizowe
Obowiązek uzyskania zezwolenia dewizowego na obrót wartościami dewizowymi (wymaga dalszych ustaleń).
u.n.n.c. art. 3e
Ustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców
Przepisy dotyczące nabywania nieruchomości przez cudzoziemców (wymaga dalszych ustaleń).
k.c. art. 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy.
k.c. art. 3
Kodeks cywilny
Możliwość częściowego zachowania mocy czynności prawnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa z 1997 r. nie podlegała rygorowi nieważności z powodu formy, a jedynie formie pisemnej dla celów dowodowych. • Powód uprawdopodobnił zawarcie umowy za pomocą pisma, co otwierało drogę do przeprowadzenia dowodu ze świadków lub przesłuchania stron. • Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, błędnie oddalając wnioski dowodowe.
Odrzucone argumenty
Umowa powiernictwa z 1997 r. była nieważna z powodu niezachowania formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi (stanowisko sądów niższych instancji). • Dowody na istnienie i treść umowy były niedopuszczalne z powodu niezachowania wymaganej formy (stanowisko sądów niższych instancji).
Godne uwagi sformułowania
nie rozpoznał istoty sprawy • umowę tę uznał za czynność prawną przyznającą pozwanemu pozycję zastępcy pośredniego • powinna ona stosownie do treści art. 750 k.c. podlegać przepisom o zleceniu • forma umowy [...] powinna być zawarta w formie pisemnej dla celów dowodowych • powód uprawdopodobnił za pomocą pisma fakt zawarcia umowy
Skład orzekający
Tomasz Żelazowski
przewodniczący
Agnieszka Sołtyka
sprawozdawca
Krzysztof Górski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących formy umowy zlecenia, umowy powiernictwa, dopuszczalności dowodów w przypadku niezachowania formy pisemnej dla celów dowodowych, a także nierozpoznania istoty sprawy."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów obowiązujących w dacie zawierania umowy (1997 r.).
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowa jest właściwa interpretacja przepisów dotyczących formy czynności prawnych i dowodów, a także jak Sąd Najwyższy może skorygować błędne podejście sądów niższych instancji, co ma duże znaczenie praktyczne dla prawników.
“Czy ustna umowa powiernictwa z 1997 roku była ważna? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady dowodowe i formy czynności prawnych.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.