I ACa 139/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci obowiązku naprawienia szkody, orzeczonego w wyroku karnym przeciwko zmarłej K. W. na podstawie art. 46 § 1 kk. Powódka, będąca spadkobierczynią K. W., argumentowała, że obowiązek ten, jako ściśle osobisty, nie wszedł do masy spadkowej i nie może jej obciążać. Sąd Okręgowy przychylił się do tego stanowiska, uznając obowiązek za penalny i osobisty. Sąd Apelacyjny, rozpoznając apelację pozwanego Skarbu Państwa, zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo. Kluczową kwestią stała się interpretacja charakteru prawnego obowiązku naprawienia szkody orzeczonego w procesie karnym. Sąd Apelacyjny, opierając się na nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego (V CSK 482/14), uznał, że taki obowiązek ma charakter cywilnoprawny, nawet jeśli został orzeczony przez sąd karny, i podlega dziedziczeniu na podstawie art. 922 § 1 kc. Sąd odwoławczy podkreślił, że celem wprowadzenia możliwości orzekania o odszkodowaniu przez sąd karny było ułatwienie dochodzenia roszczeń przez poszkodowanych, a nie zmiana cywilnoprawnego charakteru długu. W związku z tym, obowiązek naprawienia szkody przeszedł na spadkobierców, w tym na powódkę. Sąd Apelacyjny odrzucił również argumentację powódki opartą na art. 5 kc, wskazując, że ograniczenie odpowiedzialności do wartości spadku, przewidziane w postanowieniu o nadaniu klauzuli wykonalności, chroni powódkę przed nadmiernym obciążeniem. Rozstrzygnięcia o kosztach postępowania uzasadniono zastosowaniem art. 102 kpc ze względu na szczególną sytuację powódki.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja charakteru prawnego obowiązku naprawienia szkody orzeczonego w wyroku karnym i jego dziedziczenia.
Dotyczy stanu prawnego i orzecznictwa sprzed daty wydania orzeczenia.
Zagadnienia prawne (3)
Czy obowiązek naprawienia szkody orzeczony w wyroku karnym na podstawie art. 46 § 1 kk podlega dziedziczeniu na podstawie art. 922 kc?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, obowiązek naprawienia szkody orzeczony w wyroku karnym ma charakter cywilnoprawny i podlega dziedziczeniu, nie wygasa wraz ze śmiercią skazanego.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że orzekanie przez sąd karny o odszkodowaniu, nawet jeśli czyn jest przestępstwem, nie zmienia cywilnoprawnego charakteru długu. Celem było ułatwienie poszkodowanemu dochodzenia roszczeń. Dług ten, jako majątkowy, przechodzi na spadkobierców zgodnie z art. 922 § 1 kc.
Czy powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego może być oparte na art. 840 § 1 pkt 2 kpc, gdy powódka powołuje się na wygaśnięcie zobowiązania wskutek śmierci dłużnika?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, powołanie się na śmierć dłużnika jako zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło, jest prawidłową podstawą dla powództwa przeciwegzekucyjnego z art. 840 § 1 pkt 2 kpc, jednakże sąd musi zbadać, czy rzeczywiście nastąpiło wygaśnięcie zobowiązania.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny zakwalifikował powołanie się przez powódkę na śmierć dłużnika jako zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło, co jest zgodne z hipotezą art. 840 § 1 pkt 2 kpc. Jednakże, po merytorycznej analizie, uznał, że zobowiązanie nie wygasło.
Czy art. 5 kc może stanowić podstawę do trwałego pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w sytuacji, gdy obciążenie spadkobiercy wysokim długiem jest krzywdzące?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 5 kc nie może stanowić skutecznej podstawy do trwałego pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności, a w realiach sprawy realizacja prawa do egzekucji nie pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, zwłaszcza przy ograniczeniu odpowiedzialności do wartości spadku.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny wskazał, że art. 5 kc nie jest odpowiednią podstawą do trwałego pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego. Ponadto, ograniczenie odpowiedzialności powódki do wartości spadku, przewidziane w postanowieniu o nadaniu klauzuli wykonalności, chroni ją przed nadmiernym obciążeniem, co czyni egzekucję zgodną z zasadami współżycia społecznego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. N. | osoba_fizyczna | powódka |
| Skarb Państwa - Sąd Okręgowy w S. | organ_państwowy | pozwany |
| K. W. | osoba_fizyczna | spadkodawczyni |
| A. S. | inne | pełnomocnik powódki (adwokat z urzędu) |
| Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa | organ_państwowy | pełnomocnik pozwanego |
Przepisy (11)
Główne
k.p.c. art. 840 § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Powódka wywodziła żądanie z tego przepisu, wskazując na śmierć dłużnika jako zdarzenie powodujące wygaśnięcie zobowiązania.
k.k. art. 46 § 1
Kodeks karny
Podstawa orzeczenia obowiązku naprawienia szkody w wyroku karnym.
k.c. art. 922 § 1
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący przejścia obowiązków majątkowych na spadkobierców.
Pomocnicze
k.p.c. art. 840 § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Pozwany argumentował, że powódka powinna powoływać się na ten przepis, kwestionując przejście obowiązków na spadkobierców.
k.k. art. 39 § pkt 5
Kodeks karny
Wskazanie obowiązku naprawienia szkody jako środka karnego.
k.c. art. 922 § 2
Kodeks cywilny
Przesłanka wyłączenia przejścia obowiązku, gdy jest on ściśle związany z osobą zmarłego.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Sąd Okręgowy powołał się na ten przepis, uznając obciążenie powódki za krzywdzące. Sąd Apelacyjny odrzucił tę podstawę.
k.p.c. art. 386 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzeczenia o zmianie zaskarżonego wyroku.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do odstąpienia od obciążania powódki kosztami postępowania.
k.p.c. art. 792
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący ograniczenia odpowiedzialności spadkobiercy w postępowaniu egzekucyjnym.
k.p.k. art. 107 § 1 i 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy nadawania klauzuli wykonalności przez sąd.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Obowiązek naprawienia szkody orzeczony w wyroku karnym ma charakter cywilnoprawny i podlega dziedziczeniu. • Sąd karny orzekający o odszkodowaniu działa na tych samych przesłankach co sąd cywilny, nie zmieniając charakteru długu. • Celem art. 46 § 1 kk jest ułatwienie poszkodowanemu dochodzenia roszczeń, a nie zmiana charakteru długu. • Ograniczenie odpowiedzialności spadkobiercy do wartości spadku chroni go przed nadmiernym obciążeniem.
Odrzucone argumenty
Obowiązek naprawienia szkody orzeczony w wyroku karnym jest obowiązkiem osobistym i nie wchodzi do spadku. • Śmierć skazanego powoduje wygaśnięcie obowiązku naprawienia szkody. • Obciążenie powódki tak wysokim zadłużeniem, zanim weszła w dorosłe życie, byłoby niesprawiedliwe i krzywdzące (art. 5 kc).
Godne uwagi sformułowania
obowiązek naprawienia szkody orzeczony w wyroku karnym ma charakter cywilnoprawny • to tylko wzgląd na interes poszkodowanego, aby zaoszczędzić mu konieczności wytaczania odrębnego procesu przed sądem cywilnym, spowodował wprowadzenie możliwości orzekania o odszkodowaniu przez sąd karny • nie ma żadnych racjonalnych przyczyn, aby różnicować charakter orzeczenia o odszkodowaniu, przy takiej samej podstawie materialnej orzeczenia, w zależności od tego czy wyrok wydał sąd karny, czy sąd cywilny • art. 5 kc nie może stanowić skutecznej podstawy trwałego pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności
Skład orzekający
Marta Sawicka
przewodniczący
Małgorzata Gawinek
sprawozdawca
Agnieszka Sołtyka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja charakteru prawnego obowiązku naprawienia szkody orzeczonego w wyroku karnym i jego dziedziczenia."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego i orzecznictwa sprzed daty wydania orzeczenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia dziedziczenia długów z wyroków karnych, co ma praktyczne znaczenie dla spadkobierców i może być interesujące dla szerszego grona prawników.
“Czy długi z wyroków karnych przechodzą na spadkobierców? Sąd Apelacyjny rozstrzyga.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.