FSK 472/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał dwie skargi kasacyjne Haliny J. od wyroków WSA w Katowicach, które oddaliły jej skargi na decyzje Izby Skarbowej w K. dotyczące określenia wysokości podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 1995 i 1996. Sprawa dotyczyła opodatkowania dochodów ze spółki cywilnej "T." oraz kwalifikacji umów leasingowych. Sądy administracyjne uznały, że organy podatkowe zasadnie zweryfikowały zeznanie podatkowe podatniczki, podzielając stanowisko o nieprawidłowościach w rozliczeniach, w tym zakwestionowaniu umów leasingowych jako próby obejścia przepisów podatkowych. Skarżąca zarzucała naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym art. 8 ustawy o PDOF, art. 191, 121, 122 Ordynacji podatkowej, art. 233 par. 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 328 par. 2 Kpc. NSA oddalił skargi kasacyjne, stwierdzając brak usprawiedliwionych podstaw do ich uwzględnienia. Sąd wskazał na błędy w formułowaniu podstaw kasacyjnych, w szczególności na błędne kwalifikowanie przepisów Ordynacji podatkowej jako prawa materialnego oraz na brak wykazania naruszenia przepisów postępowania przez sąd. NSA podkreślił, że kontroli sądowej podlegają decyzje wymiarowe, a zasada równości podatkowej nie została naruszona, gdyż opodatkowanie wspólników odbywało się proporcjonalnie do ich udziału, a inne działania gospodarcze spółki mogły być przedmiotem odrębnej oceny. Sąd nie podzielił również zarzutów o naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów, wskazując, że ocena umów leasingowych była prawidłowa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących opodatkowania dochodów ze spółek cywilnych, kwalifikacji umów leasingowych jako prób obejścia prawa podatkowego, a także zasad formułowania skarg kasacyjnych.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów obowiązujących w latach 1995-1996, choć zasady interpretacyjne mogą mieć szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (5)
Czy organy podatkowe mogą zakwestionować umowy leasingowe jako próbę obejścia przepisów podatkowych, nawet jeśli ich treść formalnie odpowiada cechom umowy leasingu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli analiza treści umowy i działań stron wskazuje na zamiar obejścia przepisów podatkowych, a wysokość opłat i gwarancja nabycia przedmiotu przez podmioty powiązane świadczą o braku ekonomicznego sensu umowy w innym kontekście.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że umowy leasingowe zostały ukształtowane w sposób umożliwiający zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów wydatków faktycznie poniesionych na nabycie rzeczy, z jednoczesną spłatą ich wartości i możliwością nabycia przez podmioty powiązane ze spółką cywilną. Wysoka stopa procentowa czynszu i spłat przekraczająca wartość przedmiotu leasingu, a także gwarancja nabycia przez podmioty powiązane, świadczyły o zamiarze obejścia przepisów podatkowych.
Czy opodatkowanie wspólników spółki cywilnej z tego samego źródła przychodów może być różne, jeśli organy podatkowe rozpatrują różne zdarzenia gospodarcze w ramach tej samej spółki?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nie jest to naruszenie zasady równości podatkowej, jeśli opodatkowanie odbywa się proporcjonalnie do udziału wspólnika, a inne zdarzenia gospodarcze spółki mogły być przedmiotem odrębnej oceny prawopodatkowej.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że opodatkowanie wspólników odbywało się proporcjonalnie do ich udziału w spółce cywilnej. Różnice w opodatkowaniu wynikały z faktu, że w sprawie Haliny J. oceniano inne działania gospodarcze spółki, w tym umowy leasingowe, niż w sprawach pozostałych wspólników. Sąd podkreślił, że nie można traktować jako naruszenia zasady równości podatkowej sytuacji, gdy do wyliczenia dochodu u każdego ze wspólników przyjmuje się wartości wyliczone według różnych zasad, jeśli dotyczy to odrębnych zdarzeń gospodarczych.
Czy sąd administracyjny jest związany podstawami i wnioskami skargi kasacyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd jest związany podstawami skargi kasacyjnej, co oznacza, że bada jedynie te przepisy prawa materialnego lub procesowego, które zostały wskazane przez stronę skarżącą jako naruszone.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że zgodnie z art. 183 par. 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie podstawami skargi polega na tym, że sąd nie jest władny badać naruszenia innych przepisów niż te wskazane przez stronę.
Czy zarzut naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących postępowania podatkowego (np. art. 121, 122, 191) może być skutecznie podniesiony jako zarzut naruszenia prawa materialnego w skardze kasacyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące postępowania podatkowego nie mogą być kwalifikowane jako przepisy prawa materialnego w skardze kasacyjnej.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że zakwalifikowanie przepisów art. 121, 122 i 191 Ordynacji podatkowej, zamieszczonych w Dziale IV dotyczącym postępowania podatkowego, do przepisów prawa materialnego jest niedopuszczalne.
Czy zakaz reformationis in peius (zakaz pogorszenia sytuacji strony na skutek odwołania) dotyczy decyzji kasacyjnych organów odwoławczych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zakaz ten dotyczy tylko merytorycznych decyzji odwoławczych, a nie decyzji kasacyjnych organów odwoławczych.
Uzasadnienie
NSA powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 4 maja 1998 r., FPS 2/98, wyjaśniającą, że zakaz reformationis in peius dotyczy tylko merytorycznych decyzji odwoławczych, a nie decyzji kasacyjnych. Oznacza to, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji nie jest związany tym zakazem.
Przepisy (18)
Główne
u.p.d.o.f. art. 8
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Dochody z udziału w spółce niebędącej osobą prawną opodatkowuje się osobno u każdej osoby w stosunku do jej udziału.
u.p.d.o.f. art. 23 § 1 pkt 1 lit. b
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Kwestionowanie zaliczenia wydatków poniesionych w wykonaniu umów leasingowych do kosztów uzyskania przychodów.
u.p.d.o.f. art. 23 § 1 pkt 2
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Wskazanie na obejście przepisów ustawy.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 176
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymóg przytoczenia podstaw kasacyjnych w skardze kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.
o.p. art. 121 § 1
Ordynacja podatkowa
Obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów.
o.p. art. 122
Ordynacja podatkowa
Obowiązek dociekania prawdy obiektywnej.
o.p. art. 191
Ordynacja podatkowa
Zasada swobodnej oceny dowodów.
o.p. art. 233 § 2
Ordynacja podatkowa
Zakaz pogorszenia sytuacji podatnika w wyniku odwołania (dotyczy organu odwoławczego).
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy.
k.c. art. 65 § 2
Kodeks cywilny
Sposób interpretacji oświadczeń woli.
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 1993 r. art. 2 ust. 2 pkt 3
Zaliczenie przedmiotu umów najmu lub dzierżawy rzeczy albo praw majątkowych do składników majątku stron tych umów.
Konstytucja RP art. 32 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
u. NSA art. 59
Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym
Przepisy procesowe obowiązujące podczas orzekania o sądowoadministracyjnej kontroli wykonywania administracji publicznej.
u. NSA art. 328 § 2
Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym
Wymogi uzasadnienia wyroku sądu.
o.p. art. 24b § 1
Ordynacja podatkowa
Możliwość pominięcia przez organy podatkowe skutków czynności prawnych dokonanych wyłącznie do uzyskania korzyści o charakterze podatkowym (wprowadzony od 01.01.2003).
o.p. art. 21 § 1 pkt 1
Ordynacja podatkowa
Powstanie zobowiązania podatkowego.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 8 u.p.d.o.f. • Naruszenie art. 191, 121 par. 1 i 122 o.p. w zw. z art. 65 k.c. oraz art. 23 ust. 1 pkt 35 i art. 23 ust. 1 pkt 1b u.p.d.o.f. w zw. z par. 2 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia MF z 6.04.1993 r. • Naruszenie przepisów postępowania: art. 233 par. 2 o.p. poprzez dopuszczenie do pogorszenia sytuacji podatnika w następstwie odwołania. • Naruszenie art. 328 par. 2 Kpc w zw. z art. 59 u. NSA poprzez nierozpatrzenie zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 8 u.p.d.o.f. • Naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nierówne traktowanie wspólników przez organy podatkowe. • Naruszenie art. 58 par. 1 k.c. poprzez nadanie umowom leasingowym innego znaczenia niż wynika z ich litery i doszukiwanie się obejścia prawa. • Sprzeczność rozstrzygnięcia z uchwałą 7 sędziów NSA FPS 14/00. • Naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów.
Godne uwagi sformułowania
Sąd administracyjny przy rozpatrywaniu skarg Haliny J. miał także na uwadze fakt, iż postępowanie podatkowe za lata 1995-1996 przed organem podatkowym właściwym dla dwóch wspólników spółki cywilnej zakończyło się ostatecznymi decyzjami wydanymi w pierwszej instancji, natomiast w przypadku Haliny J. na skutek odwołań jej pełnomocnika od pierwotnych decyzji (...) Urzędu Skarbowego w K. Izba Skarbowa w K. wydała decyzję z dnia 29 grudnia 1999 r. uchylającą w całości rozstrzygnięcie organu podatkowego pierwszej instancji z zaleceniem nie tylko zbadania na nowo dotychczas zebranego materiału dowodowego, lecz także objęcia postępowaniem skutków prawnopodatkowych zawieranych przez spółkę cywilną umów leasingowych. • Organy podatkowe nie były związane rozstrzygnięciami zawartymi w ostatecznych decyzjach podatkowych (...) Urzędu Skarbowego w K. dotyczących Adama G. i Wojciecha B. czyli pozostałych wspólników spółki cywilnej "T.". • Sąd administracyjny podkreślił, iż zasadnicze różnice w określeniu podstawy opodatkowania wspólników spółki cywilnej wynikały nie z faktu odmiennej oceny ksiąg rachunkowych, lecz z faktu zakwestionowania przez organy rozstrzyżające sprawę wydatków poniesionych przez spółkę cywilną na wykonanie umów nazwanych przez z strony umowami leasingu. […]
Skład orzekający
Antoni Hanusz
przewodniczący
Edmund Łój
sprawozdawca
Marek Zirk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących opodatkowania dochodów ze spółek cywilnych, kwalifikacji umów leasingowych jako prób obejścia prawa podatkowego, a także zasad formułowania skarg kasacyjnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów obowiązujących w latach 1995-1996, choć zasady interpretacyjne mogą mieć szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonych kwestii podatkowych związanych ze spółkami cywilnymi i umowami leasingowymi, a także analizuje błędy formalne w skargach kasacyjnych, co jest cenne dla praktyków prawa podatkowego.
“Obejście prawa podatkowego w leasingu: NSA rozstrzyga spór o rozliczenia spółki cywilnej.”
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.